I SA/Łd 27/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 18 października 2017 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.(obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. nr [...], UNP:[...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek za I, II i III kwartał 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Skargą 6 grudnia 2016 r. pełnomocnik A. S. zakwestionował decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. oraz odsetki za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek za I, II i III kwartał 2012 r. Postanowieniem z 6 marca 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym zwalniając ją od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 500 zł oraz oddalił jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałej części. Wydając to rozstrzygnięcie referendarz miał na uwadze dane i oświadczenia skarżącej ujawnione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wskazała zatem między innymi, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z trójką dzieci, posiada dom o pow. 200 m2, grunty rolne o pow. 5,96 ha, budynki produkcyjno-gospodarcze o pow. 330 m2, samochód osobowy Mercedes C200 z 2008 r. oraz wózek widłowy. Jako źródło utrzymania rodziny skarżąca podała działalność gospodarczą oraz gospodarstwo rolne (przynoszące dochód w wysokości 250 zł netto miesięcznie), rentę rodzinną (770 zł) oraz świadczenie z programu 500+ (1000 zł). W 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podatniczka uzyskała przychód w wysokości 306.252 zł, poniosła koszty w wysokości 300.137 zł, uzyskując dochód rzędu 6.114 zł. Z nadesłanego odpisu z księgi przychodów i rozchodów za grudzień 2016 r. wynikało, że przychód wnioskodawczyni za 2016 r. wyniósł 205.696 zł, koszty – 219.124 zł, dając w rezultacie stratę – 13.428 zł. W styczniu 2017 r. wnioskodawczyni nie uzyskała przychodów z działalności gospodarczej, poniosła jedynie koszty w wysokości 3.635 zł. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że w III kwartale 2016 r. przychód strony z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 18.139 zł, wydatki na zakup towarów i usług natomiast 32.729 zł. W IV kwartale 2016 r. przychody skarżącej wyniosły 84.606 zł, zaś zakupy 78.723 zł. Miesięczne udokumentowane koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej zamykały się kwotą ok. 1.500 zł (energia elektryczna, opłata za wodę, wywóz odpadów, telefon, telewizję cyfrową, składka na ubezpieczenie społeczne). Uwzględniając powyższe, łączna wysokość obciążających ja wpisów sądowych wynosi 3.600 zł w sprawach toczących się przez sądem, referendarz uznał, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i dlatego przyznał jej zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 31 maja 2017 r. oddalił skargę. Podatniczka wystąpiła ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. 29 sierpnia 2017 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca w dalszym ciągu wspólnie z trójką dzieci prowadzi gospodarstwo domowe. Majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 200 m2, grunty rolne o powierzchni 5,96 ha, budynki produkcyjno-gospodarcze o powierzchni 330 m2, samochód osobowy Mercedes C200 z 2008 r. oraz wózek widłowy. Źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza z dochodem zadeklarowanym na poziomie 800 zł miesięcznie, dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 250 zł netto miesięcznie, renta rodzinna –860 zł miesięcznie oraz świadczenie z programu 500+ – 1000 zł miesięcznie, a także wynagrodzenie za pracę najstarszego syna skarżącej w wysokości 1.700 zł brutto. W 2016 r. z tytułu dopłat bezpośrednich do rolnictwa strona uzyskała przychód rzędu 3.400 zł. W zakresie prowadzonej działalności gospodarczej podatniczka uzyskała w 2016 r. dochód rzędu 7.000 zł. Z odpisu z księgi przychodów i rozchodów z czerwca 2017 r. wynika, że przychód z tej działalności za pierwsze półrocze 2017 r. wyniósł 93.048 zł, koszty – 102.802 zł, dając ostatecznie stratę 9.753 zł. Z deklaracji VAT-7 wynikało z kolei, że w I kwartale 2017 r. przychód strony z wyniósł 25.670 zł, wydatki na zakup towarów i usług – 32.376 zł, w II kwartale 2017 r. przychody wyniosły 67.379 zł, zaś zakupy 69.718 zł. Miesięczne udokumentowane koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej zamknęły się kwotą ok. 175 zł (opłata za wodę, wywóz odpadów, oraz podatek od nieruchomości). Skarżąca ponosiła również składkę na ubezpieczenie społeczne – 132 zł. Przedstawione przez stronę rachunki za usługi telekomunikacyjne oraz energię elektryczną nie dotyczyły gospodarstwa domowego strony, lecz prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, stanowiąc element kosztów tej działalności. Postanowieniem z 18 października 2017 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że strona skarżąca nie wskazała na żadną nową okoliczność świadczącą o pogorszeniu sytuacji materialnej jej rodziny, która wpływałaby w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie – skarżąca zakończyła spłatę kredytu hipotecznego, a jej najstarszy syn znalazł zatrudnienie. Także działalność gospodarcza za 2016 r., mimo deklarowanych przez skarżącą w dokumentach nadesłanych w poprzednim postępowaniu strat, zakończyła się dochodem podatkowym. W konsekwencji referendarz uznał, że strona nie wykazała przesłanek przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie strona skarżąca złożyła sprzeciw, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, bądź uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że w swoim wniosku wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto referendarz nie uwzględnił w swoim postanowieniu kosztów życia codziennego podatniczki, w szczególności wydatków jakie ponosi na zakup żywności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy jeszcze podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu wskazać należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o jego przyznanie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08; dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, zdaniem sądu, referendarz sądowy trafnie ocenił treść oświadczeń strony, zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zasadnie podniósł, że w rozpatrywanym wniosku skarżąca nie wskazała żadnej nowej okoliczności świadczącej o pogorszeniu sytuacji materialnej jej rodziny, która wpływałaby w sposób zasadniczy na możliwości poniesienia przez nią kosztów postępowania. Przesłane przez nią dane uprawniają przeciwny wniosek. Skoro skarżąca zakończyła spłatę kredytu hipotecznego, a jej najstarszy syn znalazł zatrudnienie, jej sytuacja uległa poprawie od czasu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Także działalność gospodarcza za 2016 r., mimo strat deklarowanych przez skarżącą w poprzednim postępowaniu, zamknęła się ostatecznie dochodem podatkowym. W bieżącym roku działalność ta prowadzona jest w podobnych rozmiarach. Referendarz słusznie zatem uznał, że dochody strony pozwalają na pełne pokrycie kosztów niezbędnego utrzymania jej rodziny oraz na pokrycie obciążających skarżącą kosztów postępowań sądowych. Ponadto strona w dalszym ciągu nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, pozwalających na przeanalizowanie przepływów pieniężnych związanych z działalnością gospodarczą oraz dokumentujących ponoszone koszty utrzymania. Powyższe okoliczności przemawiają za odmową przyznania stronie skarżącej wnioskowanego zwolnienia od kosztów. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.