I SA/Łd 282/11

Dnia 13 maja 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosków B. Sz. i A. Sz. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Sz. i A. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącym – B. Sz. i A. Sz. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. B.S. i A.S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.880 zł podatnicy złożyli na odrębnych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy B.S. oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem A., 20-letnią córką M. oraz 13-letnim synem S.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania spółdzielczego własnościowego o pow. 56 m2 i dwóch działek o pow. 1.400 m2 oraz 3.300 m2, położonych w miejscowości O., a ponadto ruchomości w postaci ciągników siodłowych marki: Scania 2002 r. (40.000 zł), Scania 2001 r. (35.000 zł), samochodów marki: Renault 1999 r. (12.000 zł), Renault 1998 r. (10.000 zł), Volvo 1998 r. (13.000 zł), DAF 1997 r. (12.000 zł), a także Chrysler Voyager 2004 r. (20.000 zł) objęty zastawem rejestrowym. Skarżąca wskazała przy tym, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 10.000 zł miesięcznie. Mąż i dzieci nie osiągają żadnego dochodu. Mąż jest bezrobotny, córka studiuje, a syn uczy się. Jednocześnie skarżąca podała, że zaciągnięta przez nią łączna kwota kredytów przekracza 400.000 zł, a nieruchomości w O. są obciążone hipotecznie na kwotę 250.000 zł i 72.500 zł. Miesięczne obciążenia kredytowe wynoszą ok. 9.000 zł. Stałe obciążenia gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 1.000 zł. Koszty nauki dzieci wynoszą także ok. 1.000 zł. Stwierdziła, że nie wypracowuje dochodu pokrywającego sumę obciążeń. Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego. Zatrudnia 6 osób. W związku z wszczętymi postępowaniami podatkowymi w tej samej sprawie (grupy przestępczej handlującej olejem napędowym) wraz z mężem w latach 2009/2010 odprowadzili do urzędu skarbowego ok. 82.000 zł zakwestionowanych podatków. Fakt ten wraz z kryzysem ekonomicznym, który dotknął całą branżę, doprowadziły jej firmę do zapaści. W celu utrzymania działalności zaciągnęła liczne kredyty, których spłata konsumuje część osiąganego dochodu. Wyasygnowanie kwoty wpisu pozbawiłoby ją możliwości regulowania bieżących zobowiązań i spowodowałoby utratę płynności finansowej oraz upadłość przedsiębiorstwa. Już teraz ma problem ze zleceniami dla wszystkich pojazdów i z bieżącym regulowaniem zobowiązań. Część ruchomości została zajęta przez urząd skarbowy, sprzedaż niezajętych wiązałaby się z koniecznością zwolnienia pracowników. Z kolei A.S. w złożonym wniosku oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną B., 20-letnią córką M. oraz 13-letnim synem S. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci mieszkania spółdzielczego własnościowego o pow. 56 m2 i dwóch działek o pow. 1.400 m2 oraz 3.300 m2, położonych w miejscowości O., a ponadto ruchomości w postaci ciągników siodłowych marki: Scania 2002 r. (40.000 zł), Scania 2001 r. (35.000 zł), samochodów marki: Renault 1999 r. (12.000 zł), Renault 1998 r. (10.000 zł), Volvo 1998 r. (13.000 zł), DAF 1997 r. (12.000 zł), a także Chrysler Voyager 2004 r. (20.000 zł) objęty zastawem rejestrowym. Skarżący wskazał przy tym, że nie osiąga żadnego dochodu, jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu żony, która osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 10.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżący dodał, że składniki majątkowe rodziny w znacznej części są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a pozostałe służą prowadzeniu działalności gospodarczej. Podkreślił, że wraz z żoną odpowiada za spłatę kredytów na kwotę ok. 400.000 zł. Potwierdził także, iż miesięczne obciążenia kredytowe małżonków wynoszą ok. 9.000 zł. Stałe obciążenia gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 1.000 zł. Koszty nauki dzieci wynoszą także ok. 1.000 zł. Rodzina nie wypracowuje dochodu pokrywającego sumę obciążeń. Do wniosków załączono dokumenty źródłowe dotyczące przedstawionej sytuacji majątkowej skarżących (kserokopie 8 umów kredytowych, zeznanie podatkowe skarżących za 2009 rok oraz protokół zajęcia ruchomości). Zarządzeniem z dnia 23 marca 2011 roku pełnomocnik skarżących został zobowiązany do uzupełnienia wniosków o prawo pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych, w tym także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - za ostatnie 3 miesiące, wyjaśnienie przyczyny braku zatrudnienia A.S. i związanego z nim braku osiągania dochodu, w tym do przedstawienia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej z prawem bądź bez prawa do zasiłku, a ponadto do nadesłania deklaracji podatkowych VAT-7 skarżącej za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżących nadesłał w dniu 26 kwietnia 2011 roku deklaracje VAT 7K skarżącej, zgłoszenie do ubezpieczenia A.S. oraz wyciągi z rachunków bankowych skarżącej za ostatnie 3 miesiące. Jednocześnie pełnomocnik wyjaśnił, że skarżący A.S. nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Przyczyną braku zatrudnienie jest brak ofert pracy odpowiadających jego kwalifikacjom. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wnioski nie zasługują na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 243 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżących w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia i nadesłane dokumenty wskazuje, że skarżący nie wykazali, iż znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim w niniejszej sprawie uwagę zwraca dysproporcja między deklarowanymi wydatkami skarżących a deklarowanym dochodem osiąganym, jak wskazano, jedynie przez skarżącą. W szczególności z oświadczeń skarżącej wynika, że osiąga ona dochód miesięczny w wysokości 10.000 zł. Przy czym obciążenia z tytułu spłaty 8 kredytów – jak podali skarżący - wynoszą miesięcznie ok. 9.000 zł, a ponadto do obciążeń gospodarstwa domowego należą także wydatki w postaci stałych opłat (obciążeń) oraz koszty nauki dzieci, które łącznie stanowią kwotę 2.000 zł. Skarżąca wprawdzie wskazała, że nie wypracowuje dochodu pokrywającego sumę obciążeń, nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów potwierdzających trudności w spłacie obciążeń przekraczających kwotę osiąganego dochodu. Analiza zaś nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że skarżąca nie zalega z płatnością rat kredytowych. Dodatkowo z wyciągów tych wynika, że skarżący, mimo braku osiągania dochodu i zatrudnienia, dokonuje wpłat na rachunek skarżącej o znacznej wartości (np. 10.800 zł – wpłata w dniu 27.12.2010 r., 1.500 zł - wpłata w dniu 3.01.2011 r., 3.000 zł - wpłata w dniu 18.01.2011 r.). Jednocześnie za uwzględnieniem wniosków nie przemawia wykazana kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez skarżącą działalności, która według deklaracji VAT-7k przykładowo za ostatni kwartał 2010 roku wyniosła 451.538 zł. Ponadto za zasadnością wniosku nie przemawiają także posiadane przez skarżących nieruchomości w postaci dwóch działek o pow. 1.400 m2 oraz 3.300 m2, położonych w miejscowości O. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, iż wnioski skarżących nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący nie wykazali bowiem dostatecznie, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy nie kwestionuje przy tym znacznych obciążeń spoczywających na skarżących, których spłata miesięcznie zamyka się kwotą kilku tysięcy złotych, która niewątpliwie przekracza 9.000 zł (skarżący nie nadesłali harmonogramu spłat wszystkich kredytów). Nie może jednak budzić wątpliwości, że tak wysokie wydatki i koszty są w stanie – bez znacznych opóźnień, które z dokumentów nie wynikają - ponosić wyłącznie osoby, których dochody przekraczają te wydatki. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić również tezę, że uzyskanie kredytu w wysokości 250.000 zł (umowa z dnia 30.04.2008 r.), a następnie kolejnych na kwoty kilku – kilkudziesięciu tysięcy złotych (2 kolejne umowy z 2008 r., następnie 4 umowy z 2009 roku, a ostatnia z 2010 r.) jest dostępne tylko dla osób posiadających płynność finansową i wysokie dochody. Łączna zatem kwota udzielonych kredytów w wysokości 569.600 zł oraz brak przedstawienia dokumentów wskazujących na utratę płynności finansowej podatników i na zaleganie w spłatach kredytów oraz uiszczaniu pozostałych opłat nie pozwala uznać za wiarygodne oświadczeń skarżących dotyczących rzeczywistej wysokości dochodu, z którego wydatki z tytułu tychże obciążeń kredytowych i stałych miałby być pokrywane. Ponadto nie kwestionując znacznych wydatków skarżących należy także wskazać, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 06.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżący nie należą. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżący nie byli w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)