I SA/Łd 291/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Brolik (spr.), Sędziowie NSA B. Klimowicz, Z. Kmieciak, Protokolant A. Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2004 roku sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Produkcji Betonów "A" SA z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. jako organ egzekucyjny, w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Betonów G. S.A. z siedzibą w G. W toku tego postępowania organ dokonał zajęcia ruchomości zobowiązanego. Wśród zajętych ruchomości znajdował się m in. samochód marki Chrysler 300M KAT. Zajęty pojazd został wyszczególniony w protokole z zajęcia i odbioru ruchomości z dnia 8 sierpnia 2003r. Pismem z dnia 26 listopada 2003r. zobowiązany wystąpił do wyżej wskazanego organu egzekucyjnego z wnioskiem, który organ ten ocenił jako wniosek o zwolnienie spod egzekucji dwóch samochodów, w tym wymienionego powyżej samochodu marki Chrysler. Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., po wypowiedzeniu się w tej sprawie wierzyciela – postanowienie organu ubezpieczeń społecznych z dnia [...] – odmówił zwolnienia spod egzekucji obu samochodów. Jako materialną podstawę wydanego postanowienia organ wskazał art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.). Postanowienie powyższe, jak wynika z akt sprawy, jest ostateczne. W tym samym dniu tj. 19 grudnia 2003r. Spółka wystąpiła z wyraźnie zatytułowanym wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji samochodu marki Chrysler podnosząc, iż przedmiotowy pojazd jest objęty prawem zastawu rejestrowego ustanowionym na rzecz Banku B S.A. Organ egzekucyjny w dniu 8 stycznia 2003r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania wszczętego powyższym wnioskiem. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ podniósł, iż kwestia wyłączenia samochodu marki Chrysler spod egzekucji została rozpatrzona odmownie postanowieniem z dnia [...]. Ponadto organ egzekucyjny odwołał się do treści art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z którego wynika, że z żądaniem wyłączenia spod egzekucji określonych przedmiotów może występować osoba nie będąca zobowiązanym, roszcząca sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego z którego prowadzona jest egzekucja. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc w dniu 15 stycznia 2004r. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w którym zarzucono, że wydane przez organ pierwszej instancji postanowienie narusza art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący podniósł, że organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności przez to, że nie uwzględnił, że osoba trzecia została powiadomiona o dokonanym zajęciu egzekucyjnym samochodu marki Chrysler oraz że dokonano zajęcia pomimo wiedzy o fakcie obciążenia samochodu zastawem rejestrowym. Do zażalenia załączono pismo datowane na dzień 19 grudnia 2003r., które zobowiązany skierował do Banku wnosząc by ten skierował do Urzędu Skarbowego w P. wniosek oparty na art. 38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o wyłączenie spod egzekucji wskazanego pojazdu. W dniu [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu organ odwoławczy podobnie jak Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wskazał na fakt, iż kwestia zwolnienia samochodu spod egzekucji samochodu została ostatecznie rozstrzygnięta postanowieniem z dnia [...]. Powyższe obligowało Urząd Skarbowy do umorzenia postępowania w tej samej sprawie wszczętego na wniosek z dnia 19 grudnia 2003r. Na postanowienie organu odwoławczego Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 i 144 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu powtórzono podnoszony w zażaleniu zarzut nie zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Zdaniem skarżącego organ oparł zaskarżone postanowienie wyłącznie na braku legitymacji do złożenia wniosku o zwolnienie samochodu spod egzekucji, nie wziął natomiast pod uwagę, iż Spółka jest prawnym posiadaczem i użytkownikiem pojazdu, który jest przedmiotem zastawu rejestrowego. Ponadto podniesiono, że organ egzekucyjny błędnie zakwalifikował wniosek z dnia 26 listopada 2003r. jako żądanie zwolnienia samochodów spod egzekucji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko, wynikające z zaskarżonego aktu. Po rozpatrzeniu sprawy Sąd zważył co następuje. Stosownie do art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Cytowany przepis znajduje odpowiednie zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z art. 18 przywoływanej wielokrotnie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2003r. Sygn akt III SA 2225/01 opubl. w Biuletynie Skarbowym 2003/6/25). W rozpatrywanej sprawie organ podatkowy pierwszej instancji uznał, że żądanie Spółki zawarte w piśmie z dnia 19 grudnia 2003r. jest oparte na art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na taką podstawę wniosku wskazywały okoliczności zawarte w uzasadnieniu wniosku – obciążenie samochodu prawem zastawu rejestrowego. Prawidłowość tej oceny potwierdza treść załącznika do zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., w którym skarżąca Spółka wyraźnie wskazała cytowany wyżej przepis jako podstawę żądania wyłączenia samochodu spod egzekucji (str. 23 akt). Zgodnie z przywołanym przepisem - kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Termin "zobowiązany" został zdefiniowany w art. 1a pkt 20 w/w ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Z cytowanych przepisów jasno wynika, że Spółka nie może skutecznie wystąpić z wnioskiem o zwolnienie samochodu spod egzekucji z uwagi na obciążające ten samochód prawo zastawu. Uprawnienie do złożenia takiego wniosku ma bowiem jedynie podmiot nie będący zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 w/w ustawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo przyjęły, iż w sprawie wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości postępowania o charakterze podmiotowym. Prawidłowe są zatem rozstrzygnięcia organów umarzające postępowanie w sprawie. Wbrew argumentom zawartym w skardze zawiadomienie pomiotu nie będącego zobowiązanym nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia takiego wniosku. Brzmienie art. 38 w/w ustawy nie nasuwa żadnych wątpliwości, że jedynie osoba trzecia może wystąpić z żądaniem wyłączenia określonych przedmiotów lub praw spod egzekucji. Odnosząc się do podniesionej w skardze okoliczności, iż organ egzekucyjny błędnie zakwalifikował wniosek z dnia 26 listopada 2003r. jako żądanie zwolnienia samochodów spod egzekucji podczas gdy wniosek taki został zgłoszony dopiero w piśmie z dnia 19 grudnia 2003r. Sąd zważył co następuje. Sprawa zwolnienia pojazdów spod egzekucji była przedmiotem postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]. Postanowienie to nie zostało zaskarżone, zatem ma charakter rozstrzygnięcia ostatecznego, co oznacza m in., że dopóki nie zostanie uchylone bądź zmienione w trybie w drodze nadzwyczajnych środków zaskarżenia korzysta z domniemania legalności. W konsekwencji podatnik nie może obecnie w sposób skuteczny podnosić, iż organ egzekucyjny dokonał błędnej oceny wniosku podatnika z dnia 26 listopada 2003r. przyjmując, iż dotyczył on zwolnienia dwóch samochodów (w tym samochodu marki Chrysler) spod egzekucji. Zarzut taki mógłby być podniesiony w terminowo wniesionym zażaleniu na to postanowienie. Istnienie w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia odmawiającego zwolnienia pojazdów spod egzekucji oznacza, iż nawet gdyby przyjąć, iż dopiero w piśmie z dnia 19 grudnia 2003r. skarżący mając na uwadze art. 13 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgłosił wniosek o zwolnienie samochodu spod egzekucji, to również przy takiej ocenie wniosku organy podatkowe byłyby zmuszone umorzyć postępowanie. Niezależnie bowiem czy wniosek ten rozpatrywany w kontekście przesłanek zawartych w art. 13 w/w ustawy zasługiwałby na uwzględnienie to wydane wcześniej ostateczne postanowienie w tym samym przedmiocie powoduje, że akt merytorycznie rozstrzygający po raz drugi tę samą sprawę dotknięty byłby kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli naruszeniem zasady powagi rzeczy osądzonej. W przypadku ponownego złożenia wniosku – wszczęcia postępowania, w sprawie, która została już ostatecznie rozstrzygnięta jedyną prawidłową formą zakończenia sprawy jest umorzenie postępowania (J. Borkowski: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski J. Zubrzycki Ordynacja podatkowa Komentarz 2003, Unimex str. 809). Z akt sprawy wynika niewątpliwie, że dochodzonym przez stronę celem prawnym, do którego osiągnięcia dążyła, było zwolnienie spod egzekucji bądź wyłączenie z egzekucji samochodu marki Chrysler. Jeżeli by przyjąć i ustalić, że postępowanie zakończone postanowieniem wydanym na podstawie art.13 (rozpatrywanej) ustawy egzekucyjnej nie było tożsame z niniejszym postępowaniem rozstrzyganym w oparciu o analizę subsumpcji art.38 § 1 wymienionej ustawy z uwagi na odmienny sposób prawnego uzasadnienia roszczenia strony skarżącej, to i tak umorzenie postępowania stanowiącego przedmiot wyrokowania Sądu było zasadne. Stronie skarżącej, na podstawie art.38 § 1, nie służyło prawo żądania wyłączenia rzeczonego samochodu spod egzekucji a z roszczeniem w tym przedmiocie nie wystąpił inny aniżeli zobowiązany (skarżący) podmiot uzasadniający swe prawa do rzeczy i na tej podstawie ubiegający się o pozytywne zastosowanie powołanej normy prawnej. Brak uprawnienia zobowiązanego w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym – to jest strony skarżącej – do wystąpienia z wnioskiem o zastosowanie w stosunku do niego art.38 § 1 oznacza, że (w tym przypadku) nie powstaje po stronie organu egzekucyjnego prawo ani też prawna możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia tego wniosku. Mając na uwadze powyższe Sąd był uprawniony skargę oddalić stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).