I SA/Łd 302/09

Dnia 29 maj 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2009 roku na rozprawie sprawy ze skargi S.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. oddala skargę. W dniu 3 września 2008 r. S. W. zwrócił się o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Wnioskodawca wskazał, że zaległość powstała z powodu błędnego wyliczania składek na ubezpieczenie zdrowotne, który to błąd skutkował zawyżeniem odprowadzanego podatku. Stwierdził, że składka na ubezpieczenie zdrowotne jest częścią tego samego systemu podatkowego i naliczanie w takiej sytuacji odsetek od kwot odprowadzonych w terminie, tylko na inne konto jest niesprawiedliwe. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. M. decyzją z dnia [...]roku, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – zwanej dalej usus (Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), odmówił S. W. umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na. Organ rentowy wskazał, iż podstawową przesłanką umożliwiającą umorzenie należności w całości lub w części jest ich całkowita nieściągalność, która stosownie do postanowień art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ pierwszej instancji uznał, iż w przypadku S. W. nie zachodzi całkowita nieściągalność, nie zachodzi bowiem żadna z sytuacji opisanych w art.28 ust.2 i 3 usus. Wskazał nadto, iż okoliczność, na którą powołuje się S. W. – błędna interpretacja prawa, a która jego zdaniem winna skutkować umorzeniem odsetek nie jest przesłanką wnioskowanego rozstrzygnięcia. Pismem z dnia 23 grudnia 2008 roku r. S. W. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie wskazanych w decyzji odsetek. W piśmie tym wnioskodawca powołał się na te same okoliczności, które zawarł we wniosku. Stwierdził nadto, że błąd jakiego dopuścił się był wynikiem prowadzenia działalności gospodarczej jednoosobowo, wpłacił już na konto zakładu ubezpieczeń cztery raty należności głównej, pozostałe zamierza regulować miesięcznie, pracownik informacji podatkowej poinformował go, że nie ma możliwości odzyskania nadpłaconego podatku. Decyzją z dnia [...] roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 par.1 pkt.1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 grudnia 2008 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał na przepisy art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodził się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że w wypadku S. W. nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Ponadto uznał, iż zebrane informacje o dochodach i sytuacji materialnej strony nie pozwalają uznać, aby ewentualna spłata zadłużenia była zbyt uciążliwa i pozbawiła stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. S. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS, w której wniósł o jej zmianę i uwzględnienie żądania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak również odsetki od tych należności, zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a w/w ustawy). Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego", Warszawa 2006, s. 505). Przede wszystkim należy zgodzić się z organami obu instancji, że w wypadku S. W. nie zachodzi całkowita nieściągalność. Jest tozresztą okoliczność niekwestionowana przez samego skarżącego. Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W rozpoznawanej sprawie skarżący prowadzi działalność gospodarczą w postaci pośrednictwa ubezpieczeniowego. Jego dochód w 2007 roku wyniósł 85.363,38 złotych, zaś w 2006 roku – 100.592,46 zł, jest właścicielem samochodu osobowego nabytego w styczniu 2008 roku a ponadto zobowiązany realizuje inwestycję polegającą na budowie domu jednorodzinnego. Wprawdzie podjęcie spłaty zaległej należności wraz z odsetkami za zwłokę pogorszy sytuację rodzinną S. W. (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby dług umorzyć chociażby częściowo. Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie powołał się na tą przesłankę. Skarżący nie wykazał również, aby poniósł stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że w przypadku gdyby pojawiły się nowe przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, skarżący może ponownie zwrócić się do organu rentowego z wnioskiem o udzielenie takiej ulgi. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę. M.Ko.