I SA/Łd 303/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Protokolant: Ewa Jodełka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 czerwca 2009 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Łd 303/09 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 27 czerwca 2008 r. M. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy podnosząc, iż nie jest wstanie ich spłacić, gdyż przebywa obecnie w zakładzie karnym, odbywając karę 2 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. Wskazał również, iż nie posiada żadnych zasobów finansowych, majątku ruchomego i nieruchomości. Jedyny jego dochód miesięczny, to kwota 480 zł brutto, którą otrzymuje z tytułu wykonywanej pracy w zakładzie karnym. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu w/w składek. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2007 roku, Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W świetle powyższych uregulowań organ wskazał, iż brak jest podstaw do umorzenia składek, albowiem skarżący osiąga dochody w wysokości 480,00 zł brutto miesięcznie, przy jednoczesnym nie ponoszeniu kosztów związanych ze swoim utrzymaniem. Jedyne ponoszone przez zobowiązanego koszty to kwota 100,00 zł przekazywana na utrzymanie syna. Równocześnie podniesiono, iż skarżący może po opuszczeniu zakładu karnego podjąć pracę celem spłaty należności. Wskazano, że decyzja o umorzeniu należności jest decyzją uznaniową, co oznacza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywateli, a także powinien zważyć, czy umorzenie należności nie byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Po analizie całości dokumentów organ stwierdził, że możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącego nie zostały całkowicie wyczerpane i trwale wykluczone, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, a ponadto strona nie wykazała w sposób dostateczny zaistnienia przesłanek zawartych w w/w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Pismem z dnia 28 października 2008 roku M. B. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że sytuacja w jakiej się znalazł, związana z pobytem w zakładzie karnym ma charakter losowy. Skarżący wniósł chociażby o częściowe umorzenia należności, deklarując wolę spłaty pozostałych zobowiązań. Wskazał także, że z uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia w zakładzie karnym dochodów przeznacza miesięcznie po 100 zł na utrzymanie syna. Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]roku. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób istnienia przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 w/w rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ podniósł również, iż decyzje umorzeniowe wydawane są przez organ administracyjny w ramach uznania administracyjnego. Rozstrzygniecie w przedmiocie umorzenia należności wiąże się zawsze z koniecznością rozważenia dwóch przeciwstawnych interesów - skarżącego, będącego zobowiązanym do uiszczenia składek oraz państwowego funduszu celowego, którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest dysponentem. Dokonując oceny przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek nadrzędnym kryterium jest ocena przez organ możliwości płatniczych płatnika składek i perspektyw spłaty zadłużenia. Ponadto ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika o umorzenie, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej w całości żądanie strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem – w ocenie organu - uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które byłyby niezależne od sposobu jego postępowania. W niniejszej sprawie – wskazał organ - nie osiąganie znacznych dochodów przez skarżącego wiąże się z odbywaniem przez niego kary pozbawienia wolności w związku popełnionym przestępstwem. Skarżący nie wykazał także, iż w stosunku do jego osoby zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające podjecie zatrudnienia po opuszczenia zakładu karnego i spłatę należności. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku M. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W swoim środku zaskarżenia wskazał, iż z uwagi na znaczne zaległości z tytułu niezapłaconych składek w aktualnej sytuacji związanej z przebywaniem z zakładzie karnym i przekazywaniem większości środków z tytułu wynagrodzenia na utrzymanie syna, płatnik nie jest wstanie spłacić całości należności. Skarżący podniósł ponadto, że wobec posiadania zobowiązań także wobec innych wierzycieli nie będzie w stanie spłacać zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nawet w ramach układu ratalnego również po opuszczeniu zakładu karnego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja dotycząca umorzenia zaległości płatnika składek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Sąd oceniając rozpatrywaną sprawę uznał, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z akt sprawy wynika, iż w dniu 16 czerwca 2008 r. M. B., wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie jego zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, za okres prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, powołując się na swoją ciężką sytuację materialną. Skarżący podniósł również, iż obecnie przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości spłaty zaległych składek. Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z ust. 1 wymienionego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Na podstawie ust. 2 powołanego przepisu należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast, w myśl ust. 3a art. 28 cyt. ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w powoływanym już rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przywołane przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek, tj. tak przepis ust. 2, jak i ust. 3a art. 28 omawianej ustawy, posługują się sformułowaniem "mogą być", a to oznacza, iż regulacje te należą do sfery uznania administracyjnego. W takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). Podkreślić, więc trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego – tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., cytowanej dalej jako k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Podnieść trzeba również, iż ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W szczególności wskazać należy, iż organ nie przeprowadził dodatkowego postępowania w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej strony, a tym samym jej możliwości płatniczych. Lakoniczne stwierdzenia organu, iż sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na spłacanie zaległych składek są niewystarczające. Co prawda, z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że to wnioskujący ma wykazać, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, iż nie jest w stanie opłacić zaległych należności, to jednak pamiętać trzeba, że na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym to postępowanie, zwłaszcza w sytuacji jaka zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdzie skarżący przebywa w zakładzie karnym i siłą rzeczy ma ograniczone możliwości uczestniczenia w postępowaniu oraz dostarczania środków dowodowych. Dlatego też organ powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, a nie ograniczać się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. Ciężar dowodu na mocy art. 77 k.p.a. obciąża organ administracyjny. W sytuacji, gdy strona przedstawi niepełny materiał dowodowy, ma, więc on obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2007 roku, sygn. akt V SA/Wa 352/07, Lex nr 334121). Dopiero bowiem prawidłowo zebrany materiał dowodowy da pełną możliwość oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a co za tym idzie pozwoli przeanalizować czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległych składek. Wskazać także należy, iż bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest podnoszony przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji argument, iż skarżący w bliżej nie określonej przez organ przyszłości, będzie mógł podjąć zatrudnienie i spłacić zaległe składki. Podkreślić wszak należy, iż organ badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej strony postępowania. Badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 2937/07, Lex nr 306925). Rozstrzygając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien, więc uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny, a zwłaszcza sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Winien przy tym wziąć pod uwagę okoliczności przedstawiane przez stronę. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji. Dopiero bowiem wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia właściwej decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter). Zauważyć także należy, iż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o chociażby częściowe umorzenie należności (odsetek), do czego nie ustosunkował się organ w zaskarżonej decyzji. Powyższe niewątpliwie będzie musiało być przedmiotem analizy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję. M.Ko.