I SA/Łd 306/13

Dnia 3 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 3 września 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 roku postanawia: odmówić przyznania skarżącej – A. L. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 945 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M. i 16-letnim synem P. Wskazała przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o pow. 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha. Oboje z mężem nie osiągają żadnych dochodów, pozostają w tragicznej sytuacji finansowej, nie posiadają środków na spłatę rat kredytowych. Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że zaskarżona decyzja dotyczy zobowiązań podatkowych za rok 2009 przedsiębiorstwa PHU A w zakresie działalności budowlanej. Działalnością tą zajmował się jej mąż. Z powodu kryzysu i braku zamówień działalność ta została zlikwidowana. Natomiast działalność w pozostałym zakresie została przez skarżącą zawieszona z dniem 1 kwietnia 2013 r. z uwagi na narastającą stratę. Obecnie małżonkowie nie prowadzą działalności gospodarczej. Mąż skarżącej od 1 kwietnia 2013 r. zawiesił swoją działalność – FBT B. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że nie jest nigdzie zatrudniona, nie ma prawa do emerytury ani renty. Nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Na jej utrzymaniu pozostaje syn. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie 1.800 zł, przy czym zimą koszty utrzymania domu (media) wynoszą 2.500 zł. Ponadto na małżonkach ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie 250.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 2.000 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, skarżąca została wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych, w tym także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - za ostatnie 3 miesiące, wskazania źródeł finansowania podanych we wniosku miesięcznych kosztów utrzymania w łącznej kwocie 4.300 zł i płatności z tytułu raty kredytowej w wysokości 2.000 zł miesięcznie oraz udokumentowania łącznej kwoty wydatków ponoszonych miesięcznie z tych tytułów, złożenia odpisu (kserokopii) aktualnego zeznania podatkowego skarżącej i jej męża (za 2012 r. – w przypadku złożenia w urzędzie skarbowym, a jeśli nie zostało jeszcze przez nich złożone – zeznania podatkowego za 2011 r.), a ponadto złożenia deklaracji podatkowych związanych z dotychczas prowadzoną przez skarżącą i jej męża działalnością gospodarczą (zawieszoną z dniem 1 kwietnia 2013 r.), obejmujących okres od 01.01.2013 r. – do 31.03.2013 r., w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała dokumenty dotyczące jej sytuacji majątkowej. Postanowieniem z 16 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, uznał bowiem, że skarżąca i jej mąż dysponują kwotami znacznie przewyższającymi wpis od skargi, co potwierdzają załączone do wniosku wyciągi z rachunków bankowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że zarówno ona jak i jej mąż są osobami bezrobotnymi i nie uzyskują stałych dochodów. Mają na utrzymaniu uczącego się syna. Ich nieruchomość obciążona jest kredytem hipotecznym w kwocie 250.000 zł. Wskazała, że w stosunku do niej wydane zostały przez organy podatkowe trzy decyzję wymiarowe, które są obecnie egzekwowane. W związku z tym rachunek skarżącej w ABanku został zajęty przez organ egzekucyjny. Zaznaczyła, że także drugi z rachunków od 16 lutego 213 r. nie wykazuje żadnych obrotów, a saldo jest ujemne. Wskazała, że brak środków wystąpił przed wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że nie ma ani dochodów ani oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na wpis sadowy, takich środków nie ma też na rachunkach bankowym jej męża. Dodała również, że koszty bieżące utrzymania pokrywa dzięki pomocy rodziny. Wskazała też, że posiadane przez nią nieruchomości są w całości obciążone prawami osób trzecich na kwoty znacznie przewyższające ich wartość. Zarządzeniem z 26 lipca 2013 r. skarżąca została dodatkowo wezwana do wykazania okoliczności podniesionych w sprzeciwie, a mianowicie zajęcia przez organ egzekucyjny związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą rachunku bankowego skarżącej w ABanku, braku obrotów na drugim z rachunków bankowych skarżącej w ABanku oraz braku środków na rachunkach bankowych J.L. W odpowiedzi skarżąca nadesłała wyciągi z rachunków bankowych w ABanku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie podnieść należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 p.p.s.a. W żądanym przez stronę zakresie przyznanie pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 24 marca 2009 r., II FZ 101/09; publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA www.nsa.gov.pl). W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wniosek skarżącej nie sprostał tak określonym kryteriom. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i 16-letnim synem. Majątek rodziny stanowi budynek mieszkalny o pow. 200 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 1,5 ha. Małżonkowie, jak podaje skarżąca, nie osiągają żadnych dochodów, nie posiadają także środków na spłatę rat kredytu. Nie składają comiesięcznych deklaracji podatkowych. Korzystają ze środków, które pozostały im po zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz z pożyczek udzielanych przez teścia. Łączne koszty utrzymania domu oraz opłaty eksploatacyjne stanowią kwotę 2.855,97 zł. Ponadto na małżonkach ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie 250.000 zł. Rachunek skarżącej w ABanku związany z działalnością gospodarczą (CA) został zajęty przez organ egzekucyjny, a wysokość zajęcia wynosi 850.327,76 zł przy saldzie 0,00 zł na dzień 20 sierpnia 2013 r. Na wspólnym koncie skarżącej i jej męża (CB z kredytem) saldo końcowe na 27 czerwca 2013 r. było ujemne i wynosiło 80.559,93 zł. Podobnie na rachunku osobistym skarżącej, na którym saldo na 16 lutego 2013 r. wynosiło –50 zł. Jak już Sąd wyżej zaznaczył, to wnioskodawca jest zobowiązany do wykazania, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym celu winien w sposób pełny i rzetelny przedstawić swoją sytuację majątkową i możliwości finansowe. W zarządzeniu z 26 lipca 2013 r. skarżąca została wezwana m.in. do wykazania braku środków na rachunkach bankowych męża J. L., taką bowiem okoliczność podniosła w sprzeciwie. Nie nadesłała jednak żądanych przez Sąd dokumentów. Wcześniej podała zaś, że jej mąż posiada trzy rachunki bankowe (jeden osobisty i dwa firmowe). Przedstawiła również wyciągi z tych rachunków, niemniej obroty na nich dotyczą okresu grudzień 2012 – luty 2013 r. (rachunki w Banku D S.A.) i styczeń-kwiecień 2013 r. (rachunek w ABanku). Wzywając skarżącą do uzupełnienia wniosku Sąd chciał uzyskać aktualne informacje w tym zakresie zważywszy, że na rachunek męża skarżącej (CC) w styczniu 2013 r. wpływały środki w kwotach: 19.260 zł i 3.600 zł (operacje z 2 stycznia 2013 r.), 2.600 zł (operacja w dniu 4 stycznia), które znacznie przekraczają kwotę wpisu sądowego w sprawie. Ponadto z nadesłanych zeznań podatkowych (PIT-36L) za 2011 r. wynika, że skarżąca z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w kwocie 42.169,49 zł (przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 1.301.717,63 zł), a jej mąż z tego tytułu osiągnął dochód w kwocie 409.155,79 zł (przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 3.993.631,52 zł). Wskazać również należy, że z załączonych do wniosku dokumentów wynika, iż rata spłacanego przez skarżącą kredytu wynosi około 600 zł, nie zaś 2.000 zł, jak podaje strona skarżąca (wydruk k. 55). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że przedłożone dokumenty nie są kompletne, przez co nie obrazują w pełni sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawczyni. To powoduje, że Sąd nie może jednoznacznie ocenić czy skarżąca jest w stanie ponieść całość kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, czy też nie ma dostatecznych środków na ich pokrycie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. AK.