I SA/Łd 313/13

Dnia 13 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A spółki cywilnej z siedzibą w Ł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A spółki cywilnej z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 roku p o s t a n a w i a: odmówić A spółce cywilnej z siedzibą w Ł. prawa pomocy w zakresie całkowitym. I SA/Łd 313/13 UZASADNIENIE W dniu 4 lutego 2013r. A spółka cywilna z siedzibą w Ł. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. określającą skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 6.258 zł spółka wystąpiła z wnioskiem przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wskazała, że na skutek zablokowania rachunku firmowego nie posiada obecnie możliwości prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. W zaistniałej sytuacji jej wspólnicy zatrudnili się u "konkurencji" uzyskując wynagrodzenie po 1.600 zł miesięcznie. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych. Stan jej rachunku bankowego wynosi – 2.628.306 zł. D. K. pozostaje w separacji i ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, która ma zasądzone od niego alimenty na dwoje dzieci w wysokości 3.000 zł miesięcznie. J. K. również pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną jednak prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Wspólnicy nie posiadają żadnego majątku. Celem ugody z urzędem skarbowym wspólnicy płacą po 1.000 zł miesięcznie na poczet zaległości objętych przedmiotową decyzją. Zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 2013 roku spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, wskazanie składników majątku trwałego spółki z podaniem ich wartości, oraz udokumentowanie wysokości zysku lub straty za ubiegły roku podatkowy (nadesłanie ostatniego bilansu spółki lub rachunku zysków i strat), wyciągów z rachunków bakowych spółki za ostanie dwa miesiące, a także udzielenia informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej wspólników spółki, nadesłania odpisów ich zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata podatkowe, wyciągów za ostanie 2 miesiące z posiadanych kont i lokat bankowych wspólników, udokumentowanie wysokości dochodów z tytułu umów o pracę, wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości stanowiących ich adres zamieszkania oraz udokumentowanie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych i innych stałych obciążeń ich gospodarstw domowych. W odpowiedzi na wezwanie spółka nadesłała odpisy deklaracji VAT-7 z których wynika, że jej obroty w miesiącach wrześniu i październiku 2012 roku wyniosły po 5.145 zł, obroty za listopad 2012 roku wyniosły 83.425 zł, zaś za grudzień 2012 roku 31.408 zł. Do powyższych deklaracji został też dołączony dokument "Ustalenie dochodu A sc 2012", z którego wynika, że w 2012 roku spółka uzyskała przychody w wysokości 328.425 zł poniosła koszty w wysokości 468.368 zł osiągając z prowadzonej działalności stratę na poziomie 139.942 zł. Postanowieniem z 9 maja 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza strona skarżąca wyjaśniła, że ocena zawarta w kwestionowanym postanowieniu nie jest, jej zdaniem, słuszna ponieważ, nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych. Do sprzeciwu załączono plik dokumentów m.in. wydruki kosztów eksploatacyjnych, akt notarialny rozdzielności majątkowej, informacje o stracie podatkowej za 2012 r. oraz deklaracje VAT za poszczególne miesiące 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej określa przepis art. 246 § 2 ppsa. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącej o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłaby ponieść koszty procesu, bowiem nie przedłożonych ona dokumentów okoliczności te potwierdzających, nie można za takie uznać bowiem ubiegłorocznych deklaracji VAT-7 wykazujących obroty spółki. Dobitność twierdzeń wspólników spółki cywilnej dotyczących ich trudnej sytuacji osobistej także nie może stanowić jedynego argumentu na poparcie tych twierdzeń. Należy podkreślić, że materiały załączone do sprzeciwu nie zawierały zeznań podatkowych wspólników, a jedynie dokumentowały część wydatków eksploatacyjnych oraz osiągniecie straty przez spółkę w 2012 r. Zdaniem Sądu strona skarżąca nie dołożyła wystarczających starań, aby zobrazować swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiający jej ocenę, w kontekście przesłanek prawa pomocy, a co za tym idzie, nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. AK.