I SA/Łd 321/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 5 kwietnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za luty 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. A. Spółka z o.o. w Ł. wystąpiła ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą w podatku od towarów i usług nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za luty 2014 r. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego, w związku z utratą płynności finansowej przez spółkę. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów wynika, że spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, obecnie wykonuje jedynie swoje zobowiązania. Koszty jej funkcjonowania w 2016 r. pokrywane były z pożyczki w wysokości 400.000 zł, udzielonej przez prezesa zarządu (większościowego udziałowca), a składały się na nie przede wszystkim raty kredytów. Ostatni rok obrotowy strona zakończyła stratą w wysokości ok. 10.000 zł, poprzedni zaś – stratą na poziomie 25.000 zł. Kapitał zakładowy spółki stanowiła kwota 2.700.000 zł, zaś kapitał zapasowy kwota 147.500 zł. Wartość posiadanych przez nią środków trwałych na koniec 2016 r. wynosiła 41.200 zł i składały się na nie udziały i akcje. Aktywa obrotowe spółki zamknęły się kwotą 3.245.070 zł, a złożyły się na nie należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 57.260 zł, zatrzymany zwrot VAT w kwocie ok. 535.000 zł oraz należności krótkoterminowe z innych tytułów w wysokości 2.651.593 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z 5 kwietnia 2017 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że spółka zaprzestała co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, a więc nie uzyskuje bieżących przychodów, jednak w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym i dzięki pożyczce od wspólnika reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne, których wielkość zdecydowanie przekracza kwotę wpisu od skargi, który określono na 2 tys. zł. Zobowiązaniom tym nie można przyznać pierwszeństwa przed należnościami z tytułu opłaty sądowej. Referendarz zwrócił dalej uwagę, że udziałowcy spółki mają możliwości prawne by ją wesprzeć finansowo, udzielając pożyczek. Kodeks Spółek Handlowych przewiduje także instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat, stanowiących formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Spółka ma zatem możliwość pozyskania środków na opłacenie kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik spółki wniósł o jego zmianę przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że wartość kapitału zakładowego, czy też kapitału zapasowego spółki, nie świadczy o posiadaniu środków w takiej wysokości. Zapisy te mają charakter wyłącznie księgowy, a ich wysokość wynika nie tyle z rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki, co z wpłat wspólników dokonanych na etapie zawiązywania spółki. Odnosząc się do należności krótkoterminowych ujętych w bilansie spółki pełnomocnik zauważył, że istnienie tych należności nie dowodzi posiadania przez stronę majątku umożliwiającego pokrycie kosztów sądowych. Fakt istnienia należności nie jest tożsamy z posiadaniem majątku. W przypadku skarżącej wierzytelności te są nieściągalne i widnieją jedynie w zapisach księgowych, co potwierdza stan środków na rachunkach bankowych. Odnosząc się do możliwości pozyskania środków z dopłat pełnomocnik wskazał, że nałożenie na wspólników obowiązku ich poniesienia nie przesądza jeszcze, że dopłaty takie zostaną rzeczywiście wpłacone. Zwrócił uwagę, że prezes spółki, który posiada 97,5% udziałów, udzielił już spółce pożyczkę w kwocie 400 tys. zł. Środki te uzyskał ze sprzedaży rodzinnego domu i obecnie nie ma już możliwości dokapitalizowania spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł., czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Ponadto rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd musi uwzględnić, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma zatem przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Powinna ponadto należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. W niniejszej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy wynika, że skarżąca spółka w związku z toczącymi się wobec niej postępowaniami sądowymi oraz zatrzymaniem zwrotu podatku VAT zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej wobec utraty płynności finansowej. Za rok 2015 i 2016 odnotowała straty odpowiednio w wysokości ok. 25.000 zł i 10.000 zł. Ponadto część zobowiązań spółki została w 2016 r. pokryta z pożyczki udzielonej jej przez większościowego udziałowca (Prezesa zarządu). Deklarację tę potwierdza analiza bilansu spółki, w którym uwzględniono spadek zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek na poziomie niemal 280 tys. zł oraz spadek zobowiązań z tytułu dostaw i usług o prawie 55 tys. zł. Fakt spłaty części zobowiązań spółki potwierdza wyciąg z rachunku bankowego spółki za grudzień 2016 r., zawierający spłatę raty kredytu w wysokości 520 zł. Zauważyć należy, że załączona przez stronę umowa pożyczki w § 1 ust. 2 wymienia wprost zobowiązania spółki, które mają być z niej pokryte (łącznie ok. 380 tys. zł), natomiast w § 1 ust. 3 określa górny limit pożyczki – 400 tys. zł. Z bilansu spółki wynika, że nie wszystkie wymienione w umowie zobowiązania zostały pokryte. Z treści wyciągu z rachunku bankowego wynika zaś, że nadal są realizowane zobowiązania z tytułu kredytu. Z przedstawionych przez stronę skarżącą danych nie sposób zatem wysnuć wniosku, że cała kwota pożyczki została już przez spółkę spożytkowana. Biorąc zaś pod uwagę wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (2.000 zł), uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada środków na pokrycie tego wpisu. Ponadto nie można również zgodzić się z przyjętym przez stronę założeniem, że prywatnoprawne zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie sądu nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W niniejszej sprawie skarżąca spółka dzięki pożyczce od wspólnika regulowała i reguluje nadal swoje zobowiązania prywatnoprawne, których wielkość przekracza kwotę wpisu od skargi. Zobowiązaniom tym nie można przyznać pierwszeństwa przed należnościami z tytułu opłaty sądowej. W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza co do tego, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.