I SA/Łd 325/14

Dnia 13 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 roku. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu Z. K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyrokiem z 9 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. określającą wysokość jego zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 roku. W dniu 13 października 2014 roku skarżący wystąpił z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu. W nadesłanym na wezwanie sądu urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie adwokata. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego świadczenie emerytalne w wysokości 2.056 zł, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 38m2, w którym zamieszkuje, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Zarządzeniem z 17 listopada 2014 roku wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 rok, udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów z tytułu emerytury, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące, udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych gospodarstwa domowego skarżącego, w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający, że tytułem emerytury otrzymuje kwotę 2.059 zł. oświadczył ponadto, że pozostałych informacji udzielił do wcześniejszej sprawy toczącej się z jego skargi przed tutejszym sądem. W sprawie sygn. akt I SA/Łd 411/13 wnioskodawca jedynie oszacował a nie udokumentował miesięczne koszty utrzymania wskazując, że zamykają się one kwotą ok. 827 zł (około 538 zł czynsz, 87 zł prąd, 47zł gaz, telefon stacjonarni i komórkowy 100 zł, abonament RTV i telewizja kablowa 60 zł). dodatkowo wnioskodawca wskazał, że bardzo duże kwoty wydaje na leki i leczenie nawet 500 zł miesięcznie. Oświadczył, że obecnie prawie nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej nadesłał PIT-28 za 2012 rok, w którym przychód podatnika z działalności gospodarczej prowadzonej na własne nazwisko określony został na poziomie 23.538 zł. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika także, że pozostaje w separacji faktycznej .z żoną. Postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r. Referendarz Sądowy odmówi skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył pismo z dnia 22 grudnia 2014 r., w którym podniósł, że w związku z tym, iż tut. Sąd nie udzielił mu informacji "co do poruszanych tematów w piśmie z dnia 25 listopada 2014 r.", a także nie przyznał mu po raz czwarty prawa pomocy i wniósł o skierowanie sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego celem zajęcia stanowiska. Zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2014 r. pismo skarżącego zostało potraktowane jako sprzeciw od postanowienia Referendarza z dnia 25 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie właśnie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (punkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że dla rozpoznania przedmiotowego wniosku szczególnie istotne jest, iż ciężar wykazania przesłanek uzasadniających zwolnienie spoczywa wyłącznie na wnioskodawcy. To strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Wnioskodawca powinien ponadto należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Rozpatrywany wniosek nie sprostał tak przedstawionym wymogom. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Z.K. wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości ok. 2.056 zł. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 38m2, w którym zamieszkuje, nie posiada innego majątku, ani oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 r., udokumentowanie wysokości miesięcznych dochodów z tytułu emerytury, nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków i ewentualnych lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych gospodarstwa domowego skarżącego skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający, że tytułem emerytury otrzymuje kwotę 2.059 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że pozostałych informacji udzielił do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 411/13 toczącej się z jego skargi przed tutejszym sądem. Tymczasem w sprawie I SA/Łd 411/13 skarżący deklarował, że praktycznie nie uzyskuje dochodów z zarejestrowanej działalności gospodarczej, jednak z nadesłanego zeznania PIT-28 za 2012 r. wynika, że przychody z tego tytułu stanowiły dodatkowe źródło dochodu wnioskodawcy w kwocie 23.538 zł, nie udokumentował również ponoszonych miesięcznie wydatków, a oszacował je jedynie na poziomie ok. 827 zł. Sąd podkreśla, że podstawowym dokumentem, z którego czerpie informacje o stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy jest wniosek o prawo pomocy sporządzony na urzędowym formularzu. Referendarz sądowy, a także Sąd jest uprawniony do tego, by wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów w celu wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. Wezwanie skarżącego z dnia 17 listopada 2014 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji m.in. nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie dwa miesiące, odpisu zeznania podatkowego za 2013 r. i udokumentowania wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa miało na celu ustalenie aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Jednak skarżący nadesłał jedynie wyciąg z rachunku bankowego za okres od 7 października 2014 r. do 5 listopada 2014 r. z którego wynika, iż otrzymuje emeryturę w wysokości 2.059,45 zł. Nie wywiązał się natomiast z pozostałych nałożonych na niego obowiązków. Tymczasem jeszcze raz wypada podkreślić, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Powyższa konstatacja jest zdaniem Sądu o tyle uzasadniona, iż – co wynika z oświadczeń samego skarżącego – posiada on stałe źródło utrzymania w postaci emerytury. Może zatem swobodnie przeznaczyć część swoich dochodów na pokrycie kosztów postępowania sądowego oraz opłacenie pełnomocnika z wyboru. Podsumowując, prawo pomocy, o którym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., służy wyłącznie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej. Skoro skarżący nie wykazał, że zalicza się do tych osób, jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Ake.