I SA/Łd 331/10

Dnia 1 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Świderska Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2010 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Wnioskiem z 16 listopada 2009 r. J.Z. – wspólnik Z. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w Ł. – wystąpił o wszczęcie postępowania podatkowego w stosunku do A.O. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż A.O. będąc pełnomocnikiem ww. spółki uzyskał z rąk komornika sądowego, prowadzącego egzekucję na rzecz spółki, kwotę 11.764,52 zł, od której nie odprowadził podatku dochodowego oraz podatku od towarów i usług. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego intencją było ustalenie czy pełnomocnik rzeczywiście nie wypełnił ciążących na nim obowiązków publicznoprawnych. Postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł., na podstawie art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zmianami) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ww. wniosku. Organ pierwszej instancji uznał bowiem, że wnioskodawca nie był stroną w sprawie, którą starał się zainicjować. W zażaleniu na to postanowienie J.Z. podniósł zarzut naruszenia art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej. W jego ocenie organ błędne przyjął, że nie miał interesu prawnego w ustaleniu obowiązków podatkowych ciążących na kontrahencie spółki, której jest wspólnikiem. Ponadto wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na nieuzasadnionym uznaniu, że rozstrzygnięcie wydane w sprawie, nie będzie dotyczyć jego spółki. Tymczasem postępowanie podatkowe objęte wnioskiem miało jego zdaniem znaczenie dla roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przysługującego spółce w stosunku do jej kontrahenta. Postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniósł, iż skoro wnioskodawca nie występuje w sprawie w roli podatnika, płatnika, inkasenta lub ich następcy prawnego, a także nie jest osobą trzecią, o której mowa w art. 110-117a Ordynacji podatkowej, nie może być uznany za stronę postępowania podatkowego. W konsekwencji zachodziła podstawa do odmowy wszczęcia postępowania, przewidziana w powołanym wyżej art. 165a Ordynacji podatkowej. W skardze na to postanowienie J.Z. podniósł, że organy podatkowe błędnie przyjęły, że nie posiada interesu prawnego w występowaniu w charakterze strony postępowania podatkowego. Swój interes prawny do uczestniczenia postępowaniu upatrywał w okolicznościach faktycznych sprawy, a zwłaszcza w tym, że jest wspólnikiem spółki Z. oraz członkiem jej zarządu. Jako podstawę prawną tego interesu wskazał art. 116 w zw. z art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej. Skarżący wskazał, że kwota uzyskana przez pełnomocnika spółki stanowiła należność podlegającą opodatkowaniu. Tymczasem członkowie zarządu spółki ponoszą odpowiedzialność m.in. za niezapłacone podatki od sum, które z winy osób trzecich nie zostały ściągnięte na dobro spółki. Skarżący podkreślił, że skoro jako wspólnik spółki i członek jej zarządu odpowiada podatkowo za spółkę to na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej posiada mandat do bycia stroną w postępowaniu podatkowym dotyczącym egzekucji podatków niezapłaconych przez pełnomocnika spółki. W uzupełnieniu skargi wnioskodawca – podtrzymując dotychczasowe stanowisko i swoją argumentację – podkreślił m.in., że kwota otrzymana przez pełnomocnika spółki z rąk komornika sądowego, w istocie winna wpłynąć na rachunek spółki i to ona powinna była dokonać rozliczenia z fiskusem. Ponieważ z winy osoby trzeciej (pełnomocnika) nie otrzymała tej kwoty, nie zapłaciła od niej podatku. Skoro zaś za niezapłacone przez spółkę podatki odpowiadają członkowie jej zarządu, skarżący przyjął, że jako członek zarządu takiego podmiotu posiada interes prawny w ustaleniu czy podatek został w istocie uiszczony. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy podatkowe słusznie wskazują, że katalog podmiotów, które mogą być stroną w postępowaniu podatkowym ma charakter zamknięty oraz że skarżący nie należy do takich osób. Stroną w postępowaniu podatkowym może być podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a Ordynacji podatkowej, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy (art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej). Organ odwoławczy słusznie podkreśla w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że charakterystyczną cechą tych podmiotów jest to, że są one jeszcze przed wszczęciem postępowania podmiotami zobowiązań podatkowych i dokonują wyznaczonych przez prawo czynności, które następnie są weryfikowane w toku procesu podatkowego. Tymczasem jest poza sporem, że wniosek, którym J.Z. zamierzał zainicjować postępowanie podatkowe dotyczył wyłącznie obowiązków podatkowych pełnomocnika spółki Z.. Wnioskodawca wyjaśnił jednoznacznie, że jego intencją było ustalenie czy A.O. wypełnił ciążące na nim obowiązki publicznoprawne związane z otrzymaniem z rąk komornika sądowego, prowadzącego egzekucję na rzecz ww. spółki, kwoty ponad 11 tys. zł. Jest zatem oczywiste, że ani spółka Z., ani tym bardziej skarżący nawet jako członek jej zarządu, nie mogli występować w postępowaniu podatkowym prowadzonym przeciwko pełnomocnikowi spółki w żadnej z ról procesowych wymienionych w art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej. W szczególności nie ma żadnych przesłanek, by można było przyjąć, że publicznoprawna odpowiedzialność A.O. w jakimkolwiek stopniu może oddziaływać na taką odpowiedzialność spółki, którą reprezentował, podobnie jak nie sposób rozważać odpowiedzialności strony skarżącej za ewentualne zobowiązania A.O. z tytułu dochodów uzyskanych w związku z reprezentowaniem innych podmiotów niż spółka Z. W tak zakreślonych ramach postępowania podatkowego brak jest podstaw prawnych do orzeczenia o odpowiedzialności ww. spółki, czy też skarżącego. Tego rodzaju podstawy prawnej nie sposób dostrzec w szczególności w żadnym z przepisów kreujących odpowiedzialność osób trzecich (tj. art. 110-117a Ordynacji podatkowej). Ponadto wskazać należy, iż – jak słusznie podnosi organ odwoławczy – elementem definicji strony zawartej w cytowanym art. 133 Ordynacji podatkowej, jest interes prawny bezpośrednio odnoszący się do sfery danego podmiotu, który legitymuje ten konkretny podmiot do przypisania mu przymiotu strony w konkretnym postępowaniu. Pod pojęciem interesu prawnego rozumie się interes zgodny z prawem i chroniony przez prawo. Interes prawny wynika z całokształtu okoliczności zaistniałych w danej sprawie. O tym, czy i kto posiada interes prawny, można orzec wyłącznie na podstawie analizy właściwych norm materialnoprawnych. Są to te same normy, które kształtują stosunek podatkowoprawny. Interes prawny każdorazowo powinien wynikać z konkretnej normy prawa materialnego i odnosić się do określonego stanu faktycznego. Interes prawny musi ponadto bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Tymczasem w niniejszej sprawie nie sposób wskazać przepis prawa materialnego, który kreowałby taki interes po stronie skarżącego. Jednostka, której interes prawny nie wynika z przepisu materialnego prawa podatkowego, nie ma statusu strony w postępowaniu podatkowym. Skoro zaś skarżący, jak to zostało już wcześniej powiedziane, nie posiadał tak rozumianego interesu w występowaniu w postępowaniu, organy podatkowe słusznie uznały, że jego żądanie dotyczące wszczęcia takiego postępowania nie może być uwzględnione. Zgodnie bowiem z art.165 § 1 Ordynacji podatkowej, postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Skoro zaś żądanie wszczęcia postępowania nie pochodziło od strony postępowania, właściwy organ zobowiązany był w oparciu o art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zaskarżone postanowienie tej treści zasługuje zatem na aprobatę. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało orzec jak w sentencji. P.Pij.