I SA/Łd 334/08

Dnia 21 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA: Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 21 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Firmy Handlowej "A" Spółki jawnej M. N., S. E. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Firmy Handlowej "A" Spółki Jawnej M. N., S. E. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do grudnia 2004 roku p o s t a n a w i a: 1. przyznać Firmie Handlowej "A" Spółce Jawnej M. N., S. E. z siedzibą w Z. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 15 lutego 2008 r. Firmy Handlowej "A" Spółki Jawnej M. N. S. E. z siedzibą w Z. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł z dnia [...] w przedmiocie określenia spółce zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym od stycznia do kwietnia 2002 r. W skardze strona zamieściła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., postanowieniem z dnia [...], po rozpoznaniu wniosku Firmy Handlowej "A" Spółki Jawnej M. N. S. E. z siedzibą w Z. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, przyznał wskazanej Spółce prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Firma Handlowa "A" Spółka Jawna M. N. S. E. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, iż pomimo osiągania przychodów nie dysponuje środkami finansowymi na zapłatę kosztów. Środki finansowe pochodzące z przychodów są w całości niezbędne na pokrycie bieżących płatności oraz zobowiązań zaległych, ponieważ tylko w ten sposób możliwe jest uniknięcie konieczności zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki lub ryzyka zgłoszenia takiego wniosku przez któregoś z kontrahentów. Wnioskodawca osiąga przychody z działalności gospodarczej, jednakże maleją one systematycznie, co jest skutkiem braku środków finansowych na zakup towaru. Nie można także było zaplanować wydatków z uwzględnieniem kosztów sądowych albowiem jeszcze przed powstaniem obowiązku ich zapłaty wszczęte zostały postępowania egzekucyjne celem windykacji zaległości podatkowych. Poziom zadłużenia Spółki oraz wyniki finansowe wskazują, że nie posiada ona wolnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Wyłączenie z obrotów Spółki kwoty powyżej 70.000 złotych spowoduje blokadę płatności bieżących oraz zaległości i zmusi wspólników Spółki do złożenia wniosku o upadłość. Jak wynika ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o majątku i dochodach oraz złożonych w toku postępowania dokumentów Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży hurtowej i detalicznej paliw, towarowym transporcie drogowym pojazdami uniwersalnymi oraz sprzedaży detalicznej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Ostatni rok obrotowy Spółka zakończyła stratą w wysokości 69.068 złotych, kapitał podstawowy Spółki wynosi 188.000 złotych, zaś wartość środków trwałych to 367.274 złotych. Spółka nie posiada żadnych środków na kontach bankowych, ponieważ wskutek wszczętego postępowania egzekucyjnego zajęte zostały środki na rachunkach bankowych na łączną kwotę 2.255.174,08 złotych; zajęciu do kwoty 1.916.285,60 złotych uległy wierzytelności przysługujące wspólnikom Spółki (M. N. i H. N.) w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenie społecznego. Z uwagi na zajęcie rachunków bankowych i trudności w zaopatrzeniu w towary handlowe Spółka nie osiąga zysku. W kasie nie posiada środków umożliwiających pokrycie kosztów wpisu sądowego, bowiem z tych środków regulowane są wynagrodzenia pracownicze (24.594,87 złotych w ciągu ostatnich trzech miesięcy), obsługa stacji paliw (45.900 złotych), zakup paliw i innych towarów (1.683.670,19 złotych), koszty energii (8.618,98 złotych), koszty dozoru UDT (4.798,50 złotych), koszty napraw pojazdów (11.679,31 złotych), opłaty koncesyjne (6.301,54 złotych), winiety (680 złotych), opłaty leasingowe (23.324,93 złotych), ubezpieczenia (2.514 złotych) oraz koszty zużycia materiałów, w tym paliwa dla pojazdów (40.245,05 złotych). Łączne koszty utrzymania przedsiębiorstwa w miesiącach marzec - maj wyniosły 1.852.327,37 złotych. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, iż w 2007 roku Spółka miała następujące obroty: we wrześniu – 1.094.519 złotych, w październiku 626.674 złotych, w listopadzie 608.059, a w styczniu 2008 roku 561.454 złotych. Spółka posiada ponadto kredyt obrotowy na kwotę 160.000 złotych. Skarżąca Spółka nie występowała do organów egzekucyjnych o zwolnienie spod egzekucji sumy koniecznej do uiszczenia wpisu od skargi w trybie określonym treścią art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz.U. z 2005 roku, Nr 229, 1954 ze zm.). Wspólnicy Spółki M.N. i S. E. nie są właścicielami majątku ruchomego, ani nieruchomego odrębnego od majątku Spółki. H.N. nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.100,71 złotych netto miesięcznie. M. N. utrzymuje się z emerytury w wysokości 846,23 złotych netto miesięcznie. E. E. nie posiada żadnego majątku i utrzymuje się z emerytury w wysokości 962,25 złotych. S. E. nie uzyskuje żadnych dochodów i pozostaje na utrzymaniu żony. Z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, że M. N. i S. E. w 2205 roku uzyskali dochód w wysokości po 68.845,45 złotych, a w 2006 roku w wysokości po 11.488,49 złotych; dochód H. N. wyniósł odpowiednio w 2005 i 2006 roku 30.724,62 złotych i 32.626,48 złotych; dochód E. E. zamknął się w 2005 roku w kwocie 29.889,64 złotych, a w 2006 roku w kwocie 40.909,69 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 2 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej od wykazania przez stronę, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu należy stwierdzić, iż wprawdzie z faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można wywodzić obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 roku , sygn. II FZ 665/06, opubl. w Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, Warszawa 2007, str. 436), to osiąganie przychodów, ponoszenie kosztów ich uzyskania, wpływy na rachunki bankowe oraz dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, iż strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 roku, sygn. akt III SA/Wa 343/06, opubl. ibidem str. 438). Skarżąca Spółka prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2007 i 2008 roku osiągała miesięczne obroty na poziomie około 600.000 złotych. Jednocześnie w trakcie 3 miesięcy bieżącego roku, pomimo zajęcia rachunków bankowych w toku egzekucji administracyjnej zobowiązań podatkowych, na podstawową działalność gospodarczą przeznaczyła kwotę 1.852.327,37 złotych. Oceniając sytuację majątkową i dochody Spółki "A" Sąd doszedł do wniosku, iż strona skarżąca, mając do wyboru wykonanie różnorodnych zobowiązań związanych z działalnością gospodarczą, w tym pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowiła nadać priorytet wydatkom związanym z bieżącą działalnością handlową, a ciężar kosztów postępowania sądowego przerzucić na Skarb Państwa. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony tutejszego Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu stronom, które rzeczywiście nie mają dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd nie oczekuje jednocześnie od przedsiębiorcy przedkładania kosztów postępowania nad wydatki konieczne z punktu widzenia funkcjonowania przedsiębiorcy w obrocie gospodarczym. Jeśli Spółka osiąga przychody oraz ponosi koszty ich uzyskania w przedstawionych wyżej kwotach, a zajęcie rachunków bankowych nie uniemożliwia dalszej działalności gospodarczej, przekazanie kwoty odpowiadającej ułamkowi wydatków Spółki na pokrycie kosztów postępowania sądowego jest jak najbardziej uzasadnione. Minimalne ograniczenie wydatków i skierowanie zaoszczędzonych z tego tytułu środków na pokrycie części wpisu od skargi nie będzie stanowić zagrożenia dla bytu skarżącej Spółki. Osiągane przez Spółkę obroty oraz ponoszone wydatki, przy jednoczesnym braku wniosku o zwolnienie określonych kwot spod egzekucji w celu pokrycia kosztów wpisu od skargi wskazuje, iż Spółka dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na kontynuowanie działalności gospodarczej oraz pokrycie kosztów sądowych w sprawie w wysokości połowy należnego wpisu. Uwzględniając, iż skarżąca Spółka, w szczególności z uwagi na koszty sądowe we wszystkich sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, nie posiada dostatecznych środków by pokryć koszty sądowe w niniejszej sprawie w pełnym zakresie Sąd przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie skarżącej od obowiązku uiszczenia połowy wpisu.. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.