I SA/Łd 334/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Protokolant Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. przy udziale --- sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP oddala skargę. Wnioskiem z 18 września 2008 roku skarżący zwrócił się o umorzenie wszystkich odsetek od posiadanych zaległości składkowych oraz tej części zaległości, która dotyczyła jego osoby ( składki na ubezpieczeni zdrowotne) albowiem jest on emerytem prowadzącym działalność gospodarczą. Nadto, wniósł o spowodowanie umorzenia kosztów egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. We wniosku tym powołał się na swoje wcześniejsze żądania, które pozostały bez załatwienia a mianowicie wniosek z 12 maja 2008 r. ( adresowany do Prezesa ZUS w W.), w którym żądał zawieszenia egzekucji , zawarcia ugody na ratalną spłatę zaległości składkowych oraz anulowania odsetek od należności głównej , natomiast w kolejnym wniosku z 15.09.2008 r. ( skierowanym do Dyrektora ZUS Oddział w Ł.) reprezentowany przez Kancelarię Prawną ponowił prośbę o rozłożenie na raty zaległości składkowych oraz zawieszenie egzekucji komorniczej. W pismach tych argumentował, że na skutek poniesienia " strat finansowych ze strony kontrahentów, które wynosiły ponad 300.000,- zł" utracił płynność finansową. To zaś wprost przełożyło się na jego zdrowie, wynikiem czego był doznany zawał serca. Podkreślił ,że jego firma Biuro Ochrony" RYŚ" jest solidną firmą na rynku. Brak płynności finansowej ze strony kontrahentów spowodował, że powstały zaległości wobec Urzędu Skarbowego i wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Dodał przy tym, że spłaca w systemie ratalnym zaległości podatkowe, i z tych zobowiązań wywiązuje się terminowo oraz w zakresie ustalonej wysokości. Oczekuje, zatem, że także należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zostaną uregulowane poprzez udzielenie ulg w ich spłacie ( system ratalnej spłaty oraz umorzenie odsetek). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. przystąpił do rozpoznania żądań wniosku z 18.09.2008 r. tj. umorzenie odsetek oraz części należności, tej mianowicie, która dotyczy zaległości składkowych na ubezpieczeni zdrowotne skarżącego celem ustalenia okoliczności faktycznych i prawnych dotyczących osoby wnioskodawcy, mając na uwadze ich załatwienie zgodnie ze zgłoszonymi wnioskami. W wyniku prowadzonego postępowania ustalono, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Biuro Ochrony "A" w Ł. otrzymując dochód średnio miesięcznie za okres od sierpnia do października 2008 r. w wysokości 23.758,79 złotych, pobiera emeryturę w wysokości 1,122,09 zł , Jego żona natomiast pobiera świadczenia emerytalne w kwocie 1,211,07 zł miesięcznie. Pan R. K. posiada zadłużenie wobec organów podatkowych z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług na łączną kwotę 118.632,09 zł oraz ustalone koszty egzekucyjne w wysokości 21.106,47 zł – obydwie pozycje spłacane w systemie ratalnym. Prowadzona egzekucja do tej części jego zobowiązań przez Komornika sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym dla Ł. W. w Ł. w sprawie [...] na wniosek, wierzyciela Urzędu Skarbowego Ł. P. została zawieszona. Z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych w trzech bankach skarżący reguluje raty w łącznej wysokości 2.631,65 złotych miesięcznie. Posiada majątek rzeczowy w postaci samochodu marki Opel COMBO oraz mieszkanie własnościowe przy ul. A w Ł., a także środki trwałe firmy o wartości 8.306,69 zł. Innych dochodów nie posiada. Na poczet zaległości wobec ZUS z przekazywanej emerytury potrącana jest kwota 489,81 zł miesięcznie. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr [...] z [...] roku wydaną na podstawie art. 83 w zw. z art. 28 ust.4 oraz art. 23 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.) , powoływanej dalej jako " u.s.u.s." odmówił umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej wysokości 321.876,- zł . Nadto, odmówił umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne należnych od skarżącego w kwocie 8.714,32 zł. W uzasadnieniu podniósł, że przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek uregulowane są w treści art. 28 ust. u.s.u.s., traktującego o całkowitej nieściągalności oraz wskazał także na treść przepisu art. 28 ust.3a u.s.u.s. . Zakład stanowczo podniósł, że w okolicznościach sprawy nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ( w tym odsetek za zwłokę ) gdyż na ich poczet dokonywane są potrącenia z emerytury wnioskodawcy, a zatem brak jest podstaw do ich umorzenia. Nadto uznał ,że brak jest także szczególnych okoliczności stanowiących o możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. . Skarżący na bieżąco reguluje zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, a nadto spłaca raty kredytowe wobec banków. Pokazuje to, zdaniem Zakładu, że sytuacja finansowa skarżącego nie uprawnia go do uzyskania wnioskowanych ulg zgodnie ze złożonym wnioskiem. Zdaniem organu dochody skarżącego dają realną możliwość ratalnej spłaty powstałego zadłużenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący dokonał modyfikacji wniosku o umorzenie odsetek w ten sposób, że w miejsce ich pełnego umorzenia wniósł o częściowe umorzenie odsetek z tytułu składek oraz alternatywnie rozłożenie posiadanego zadłużenia na raty odpowiadające posiadanym dochodom. Wniosek o rozłożenie zaległości na raty został wyłączony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych do odrębnego postępowania Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- dalej "Prezes Zakładu" decyzją nr [...] z dnia [...] roku utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji . Prezes Zakładu w uzasadnieniu decyzji podał, że wzgląd na interes społeczny nakazuje w okolicznościach sprawy przyjąć, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Umorzenie ma charakter wyjątkowy. Odnośnie zgłaszanej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy prośby o rozłożenie zadłużenia z tytułu składek na raty Prezes Zakładu podniósł , że wobec występowania zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wniosek taki nie może być rozpoznany, stosownie do treści art. 30 u.s.u.s.. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu w całości. Decyzji zarzucił: - brak należytego zapoznania się z całością materiału w sprawie, obrazę prawa materialnego oraz brak dobrej woli ze strony kierownictwa ZUS w Ł. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasową argumentację prezentowaną w trakcie postępowania administracyjnego wnosząc in fine uzasadnienia skargi, o: - zweryfikowanie przez ZUS zobowiązań składkowych przypisując zobowiązania składkowe oddzielnie dla każdego konta w układzie kalendarzowym i oddzielne wykazanie należnych odsetek, - uznanie zaległości finansowych jako kwotę zamknięta nie podlegającą dalszemu oprocentowaniu, - zawarcie umowy ugody opartej o regularne spłacanie należności bieżących oraz rat zaległości. W skardze nie przytoczono żadnych regulacji prawnych, które uzasadniałyby zgłaszane zarzuty i formułowane wnioski. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie prawne: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Decyzja Prezesa Zakładu podjęta została na podstawie art. 28 ust 3 i art. 28 ust 3a) u.su.s. oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U. nr 141 poz. 1365 z 2003 r. ) . W tym miejscu podnieść należy ,że powołana przez Prezesa Zakładu podstawa prawna a mianowicie art. 28 ust.3 jest niewystarczająca albowiem traktuje jedynie o przesłance nieściągalności, a zatem wymaga uzupełnienia o brzmienie ust 1 i 2 art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust.2-4. Ustęp 2 stanowi , że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Natomiast ust. 3 stanowi katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. W ust. 3a z kolei postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnianych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W wyniku delegacji wypływającej z ust.3b) art. 28 u.s.u.s. Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w cytowanym wyżej rozporządzeniu wskazał w § 3 ust 1 , że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże , że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki na przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Prezesa Zakładu w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek ( także odsetek ) ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego szeroko omówiona został w dotychczasowym orzecznictwie przy czym przyjmuje się powszechnie, że nie powinno i nie może to oznaczać dowolności. Stosownie do treści art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach nieuregulowanych tą ustawą a więc także i w sprawach umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tym przypadku ustawa ta nie przewiduje innych rozwiązań. Oznacza to ,że decyzja wydana w przedmiocie umorzenia składek ( także odsetek) winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym prowadzonym zgodnie przepisami Kodeksy postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071 j.t. ze zm. )- dalej "k.p.a." – a jej uzasadnienie spełniać kryteria o jakich w art. 107 § 3 kpa. Zgodnie z linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego – dalej "NSA" - a mianowicie w orzeczeniu NSA z 25 czerwca 2003 roku sygn. akt III S.A. 3118/01 ( POP 2004/4/77 ) zwrócono szczególną uwagę , że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego – a z taką spotykamy się w przedmiotowej sprawie – powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy nie doszło do naruszenia przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 77 §1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. nakazujących dokładnie wyjaśnić stan faktyczny , wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonać jego oceny i wyczerpująco wyjaśnić przesłanki dokonanego rozstrzygnięcia , dając temu wszystkiemu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Stan faktyczny sprawy, który legł u postaw rozstrzygnięcia został ustalony w sposób prawidłowy z uwzględnieniem czynnego udziału strony i udokumentowany załączonymi dowodami. Organy ZUS podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego , jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Szczegółowo ustalono wydatki oraz przychody zobowiązanego. Wskazano , że prowadzi on działalność gospodarczą oraz ,że jest w stanie regulować zobowiązania wobec budżetu – zaległości z tytułu podatku od towarów i usług oraz koszty egzekucyjne w oparciu o decyzje ratalne Urzędu Skarbowego Ł –P. Przytoczone porównanie ponoszonych wydatków i uzyskiwanego dochodu pokazuje , że dysponuje on środkami, które mógłby przeznaczyć na spłatę zaległych należności składkowych o czym także On sam wspomina w złożonej skardze In fine pkt. 3 uzasadnienia : zawarcie umowy ugody opartej o regularne spłacanie należności bieżących oraz rat dotyczących zaległości. Z materiału dowodowego a w szczególności kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek z dnia 19 listopada 2008 r. wynika ,że jest On w stanie, w ograniczonym zakresie , rozłożonym w czasie sprostać ponoszeniu ciężaru spłaty posiadanych zaległości składkowych oraz narosłym odsetkom, wobec nieterminowego regulowania składek - albowiem uzyskuje dochody z działalności gospodarczej, otrzymując także wraz z żoną emerytury . W ocenie sądu nie ulega wątpliwości ,że w tak ustalonym przez organ stanie sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności jako warunek bezwzględny podjęcia decyzji o umorzeniu tak w odniesieniu do występujących odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek jak i zaległości z tytułu składek należnych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Wprost przeciwnie ustalony stan faktyczny pozwala z całą stanowczością stwierdzić ,że istnieje możliwość ściągnięcia należności , o umorzenie których ubiega się skarżący. Wobec tego zastosowanie instytucji uznania, o której mowa w art. 28 ust 2 omawianej ustawy jest wyłączone a stanowisko organu uprawnione. Podobnie prawidłowo w ocenie sądu rozważona została przez organ sytuacja materialna i rodzinna skarżącego w kontekście przesłanek zawartych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, o którym wcześniej , w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 . I tu trudno dopatrzyć się uchybień w działaniu organu, który nie doszukał się negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek oraz ustalonych odsetek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny oraz wpływu posiadanej choroby na możliwość uzyskiwania dochodu, którego część przeznaczana byłaby na spłatę należności. Do takiej konstatacji prowadzi dokonana analiza okoliczności w odniesieniu do uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest pełne, wyczerpujące, spójne i logiczne. W ocenie sądu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy. Sąd rozpoznając skargę nie dopatrzył się także podnoszonych przez skarżącego naruszeń w zakresie braku należytego zapoznania się z całością materiału, obrazy prawa materialnego oraz braku dobrej woli ze strony kierownictw Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kwestie wolicjonalne pozostają poza obszarem dokonywanej kontroli przez sąd administracyjny. Tym samym tutejszy Sąd zauważa , że umorzenie zaległych składek ( także odsetek od nich ) jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych , gdy ze względu na wiek , stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z powyższych względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. ). M.Ko.