I SA/Łd 336/12

Dnia 3 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji postanawia: odmówić skarżącemu – E. N. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. E. N. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W dniu 19 marca 2012 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 kwietnia 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 16 kwietnia 2012 r. poinformował, że skarżący zdecydował się wnioskować o przyznanie prawa pomocy. Do pisma załączono wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. W zawartym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 16-miesięcznym synem. Uzyskuje miesięczny dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 3.829 zł brutto oraz z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 9.488 zł. Jego żona natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochód w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci dwóch mieszkań o pow. 105 m2 i 126 m2, a także nieruchomość rolna o pow. 9.98 ha. Ponadto w skład majątku wchodzą pojazdy: Mercedes Benz 2007 r., dwa ciągniki rolnicze oraz dwa opryskiwacze sadownicze. Skarżący oświadczył przy tym, że posiada zobowiązania z tytułu kredytu hipotecznego w wysokości 410.000 zł (miesięczna rata – 4.000 zł), kredytu hipotecznego w wysokości 370.000 zł (miesięczna rata – 2.000 zł) oraz kredytu obrotowego w wysokości 150.000 zł (miesięczna rata to kwota 1.000 zł). W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że jest bardzo zadłużony w bankach. Po opłaceniu rat kredytowych wskazanych we wniosku i kosztów, pozostała kwota dochodów netto nie daje mu możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych oraz korzystania z pomocy pełnomocnika procesowego. Postanowieniem z dnia 10 maja 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu środka odwoławczego E. N. podniósł, iż jego sytuacja materialna jest bardzo ciężka, ponieważ jest obciążony wieloma kredytami. Dodał, że referendarz badając zdolności płatnicze skarżącego uznał je za znaczne na inny dzień, niż data złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 14 marca 2012 r., poz. 270.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika, zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia (zarządzenia) i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady, przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi, zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, by osoba uboga miała realną możliwość zrealizować prawo do sądu. Udzielenie prawa pomocy powinno się, zatem ograniczać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien, zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Ponadto należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis od skargi, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją ku temu uzasadnione powody. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w rozpoznawanej sprawie i porównując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania poprzez uiszczenie wpisu od skargi, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i 16-miesięcznym synem. Łączny miesięczny dochód małżonków zamyka się kwotą 14.517 zł brutto. Majątek rodziny stanowią przy tym nieruchomości w postaci dwóch mieszkań o pow. 105 m2 i 126 m2, a także nieruchomość rolna o pow. 9.98 ha, ponadto ruchomości w postaci: samochodu marki Mercedes Benz (rocznik 2007), dwóch ciągników rolniczych i dwóch opryskiwaczy sadowniczych. Skarżący posiada zobowiązania wynikające z dwóch kredytów hipotecznych na kwotę 780.000 zł oraz kredytu obrotowego w wysokości 150.000 zł. Łączna kwota miesięcznych rat z tytułu spłaty tych kredytów wynosi 7.000 zł. Już sama analiza przedstawionych przez stronę skarżącą informacji daje podstawy do twierdzenia, iż złożony przez nią wniosek nie może zostać uwzględniony. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż jego 3-osobowa rodzina utrzymuje się z miesięcznego dochodu w wysokości 14.517 złotych brutto, zatem bez wątpienia część uzyskiwanych dochodów wnioskodawca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, a pokrycie owych kosztów postępowania sądowego w ocenie sądu nie będzie wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy bowiem rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dodatkowo Sąd zwraca uwagę, iż skarżący wraz z małżonką są właścicielami znacznego majątku w postaci 3 nieruchomości, w tym dwóch mieszkań o pow. 105 m2 i 126 m2, a także ruchomości w postaci 5 pojazdów wskazanych we wniosku. Ponadto podkreślić należy, iż ustanawiając doradcę podatkowego swoim pełnomocnikiem z wyboru, skarżący potwierdził także, iż jest w stanie ponieść koszty związane z jego udziałem w postępowaniu zainicjowanym skargą wniesioną w niniejszej sprawie. Sąd zwraca także uwagę, że fakt uzyskania przez E. N. kredytów na łączną kwotę 930.000 zł świadczy o dużej zdolności kredytowej skarżącego oraz dobrej sytuacji finansowej jego rodziny. W przeciwnym razie banki odmówiłyby przyznania tak znacznych kredytów i nie ma przy tym znaczenia, ze kredyty te były przyznane przed wstąpieniem skarżącego na drogę sądową. Sąd podkreśla, że skarżący kierując skargę do sądu winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, zwłaszcza, że kwota wpisu w niniejszej sprawie wynosi jedynie 500 zł. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że brak jest podstaw do przyznania E. N. wnioskowanego prawa pomocy, bowiem skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższych względów na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji mak