I SA/Łd 343/17

Dnia 13 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. spółki z o.o. w Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 20 listopada 2017 roku w sprawie ze skargi A. spółki z o.o. w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP [...] w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji określającej i zabezpieczającej na majątku spółki przyszłe zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 30 maja 2017 r. tutejszy sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 26 kwietnia 2016 r., którym odmówiono A. spółce z o.o. w Ł. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania wykonania decyzji określającej i zabezpieczającej na majątku spółki przyszłe zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 rok. Sąd w uzasadnieniu postanowienia z 30 maja 2017 r. wskazał, iż analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 200 000 zł, posiada ona także kapitał zapasowy w wysokości ok. 327 000 zł. Wartość posiadanych środków trwałych na koniec 2016 roku wynosiła ok. 337 000 zł, przy czym aktywa trwałe stanowią budynki i lokale oraz środki transportu. Aktywa obrotowe spółki zamykają się kwotą ok. 1 790 000 zł i stanowią je towary w kwocie ok. 249 000 zł oraz należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 957 000 zł, oraz należności z tytułu podatków i innych tytułów. Na koniec 2016 roku spółka posiadała też ponad 300 000 zł w kasie i na rachunkach bankowych. Sad dodał, że nie jest również bez wpływu na ocenę żądania strony fakt, że w ubiegłym roku spółka prowadziła działalność znacznych rozmiarów wykazując, w nadesłanym przy sprzeciwie zeznaniu CIT-8 przychody na poziomie przekraczającym 7 milionów złotych. Wyrokiem z 26 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę spółki. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem nadesłała ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że spółka od kwietnia 2017r. nie uzyskuje przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, a od 1 lipca 2017 r. zawiesiła swoją działalność. Po stronie zobowiązań spółki pozostaje jedynie czynsz za najem lokalu w którym strona ma siedzibę. Z nadesłanego rachunku zysków i strat wynika, że w styczniu 2017 r. odnotowała stratę na poziomie 25 561 zł. Z bilansu na dzień 31 stycznia 2017 r. wynika, że kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 200 000 zł, strona posiada także kapitał zapasowy w wysokości ok. 327 000 zł. Spółka zbyła aktywa trwałe w postaci budynków i lokali i obecnie jedynymi składniami jej majątku trwałego pozostają środki transportu o wartości 56 350 zł. Aktywa obrotowe spółki zamykają się kwotą ok. 1 323.510 zł i stanowią je towary w kwocie ok. 89 043 zł oraz należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 929 000 zł, oraz należności z tytułu podatków i innych tytułów. Na koniec stycznia 2017 roku spółka posiadała też ponad 29 000 zł w kasie i na rachunkach bankowych. Starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2, w związku z art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), postanowieniem z 20 listopada 2017 r. odmówił spółce przyznania prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że obecnie spółka wskazała na zawieszenie swojej działalności gospodarczej, jako okoliczność uzasadniającą przyznanie wnioskowanego zwolnienia od kosztów. W ocenie referendarza osoba prawna nie może jednak powoływać się tylko na to, że aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej i co za tym idzie, nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że środków tych nie posiada, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wskazano, że wnioskodawczyni zaprzestała co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, a więc nie uzyskuje bieżących przychodów jednak w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym i reguluje swoje zobowiązania z tytułu wynajmu lokalu w którym ma siedzibą. Nadto z nadesłanego bilansu wynika, że pozbyła się części posiadanego majątku w postaci budynków nie wskazując przeznaczenia uzyskanych z tego tytułu środków. Poza tym spółka dysponuje także kapitałem zapasowym w wysokości 327 000 zł, mogącym stanowić źródło pokrycia obciążających ją kosztów sądowych. Końcowo referendarz wskazał, że w przypadku spółek, Kodeks spółek handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat.. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy mają możliwości prawne by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki bądź to w formie dopłat bądź pożyczki udzielonej przez udziałowców. Bezsprzecznie kwota obciążających stronę kosztów procesu nie może być uznana za na tyle znaczącą, by niemożliwym było jej poniesienia dla podmiotu gospodarczego, którym strona pozostaje. Dlatego też, w ocenie referendarza mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie można uznać by wnioskodawczyni wykazała, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia spółka zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na dokonaniu oceny sytuacji majątkowej spółki bez uwzględnienia faktu zajęcia wszelkich przysługujących spółce praw majątkowych w postępowaniu zabezpieczającym, co uniemożliwia dysponowanie jakimikolwiek środkami finansowanymi przez spółkę, a w szczególności wpływa na niemożliwość uiszczenia opłat w postępowaniu sądowym. Spółka wskazała m.in., że w chwili obecnej z uwagi na "zamrożenie" wszystkich swoich składników majątkowych na skutek dokonanych zabezpieczeń na poczet postępowań podatkowych praktycznie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie spółka nie generuje zysków, jednocześnie nie mogąc korzystać z zabezpieczonych przez organy podatkowe środków finansowych, które mogłaby w szczególności uiścić na poczet postępowania sądowoadministracyjnego. Dodano, że w 2016 r. cała branża generowała mniejsze obroty spowodowane w szczególności większą ekspansją na rynek grupy Orlen, zgodnie z nową polityką gospodarczą rządu - spółka Orlen. częściej i agresywniej startowała i wygrywała przetargi tam, gdzie wcześniej do przetargów nie startowała. Odnosząc się do możliwości pozyskania przez spółkę środków od wspólników w formie pożyczek lub dopłat wskazano, iż rozwiązanie to jest niemożliwe do zrealizowania, ze względu na brak zainteresowania tą kwestią wspólników spółki. Zatem spółka nie jest w stanie uzyskać jakichkolwiek środków finansowych od swoich wspólników. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznanie takiego wniosku następuje w oparciu o art. 165 p.p.s.a., który to przepis daje prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy (art. 243 i nast. p.p.s.a.). Strona zatem, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08, CBOSA). Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowy nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Podkreślić należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to obecnie wydatek 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku (ewentualnie wpis od skargi kasacyjnej, kolejne 100 zł). Na podstawie złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu referendarz trafnie, w ocenie sądu ustalił, że sytuacja finansowa spółki uległa wprawdzie zmianie, jednak nie świadczy to o pogorszeniu zdolności płatniczych w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Po stronie zobowiązań spółki pozostaje jedynie czynsz za najem lokalu w którym strona ma siedzibę, w styczniu 2017r. odnotowała stratę na poziomie 25 561 zł. Z bilansu na dzień 31 stycznia 2017 r. wynika, że kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 200 000 zł, strona posiada także kapitał zapasowy w wysokości ok. 327 000 zł. Spółka zbyła aktywa trwałe w postaci budynków i lokali i obecnie jedynymi składniami jej majątku trwałego pozostają środki transportu o wartości 56 350 zł. Aktywa obrotowe spółki zamykają się kwotą ok. 1 323 510 zł i stanowią je towary w kwocie ok. 89 043 zł oraz należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 929 000 zł, oraz należności z tytułu podatków i innych tytułów. Na koniec stycznia 2017 roku spółka posiadała też ponad 29 000 zł w kasie i na rachunkach bankowych. Zdaniem sądu bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje wykazana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem poniesiona strata sama w sobie nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 112/11). Za trafną należy tez uznać zawartą w kwestionowanym postanowieniu ocenę, że za przyznaniem prawa pomocy nie mogą przemawiać wskazane przez stronę zajęcia egzekucyjne i zawieszenie od lipca 2017 r. działalności gospodarczej. Kwota obciążających stronę kosztów procesu nie może być uznana za na tyle znaczącą, by niemożliwym było jej poniesienia dla podmiotu gospodarczego, którym strona pozostaje. Dlatego też, jak słusznie zauważył referendarz mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie można uznać by wnioskodawczyni wykazała, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. Zgodzić się należy z referendarzem, iż w celu uiszczenia należnej opłaty kancelaryjnej, oraz poniesienia ewentualnych przyszłych kosztów sądowych spółka winna rozważyć możliwość zastosowania instytucji prawnej określonej w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, tj. żądania od wspólników spółki dokonania na jej rzecz dopłat. Podjęcie takich działań, w ocenie sądu oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Instytucja zobowiązania wspólników do dopłat, stanowi formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może zostać wykorzystana między innymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę może zostać zrealizowana niezależnie od ilości wspólników spółki (zob. postanowienie NSA z 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14, LEX nr 1426683). Poza tym, zwłaszcza w obliczu trudności finansowych spółki, jeśli umowa spółki nie przewiduje możliwości dofinansowania, należy rozważyć jej zmianę. Wobec powyższego sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji uznać należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2, w związku z art. 165 p.p.s.a. nie została spełniona, a zatem kwestionowane postanowienie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., należało utrzymać w mocy. AKE.