I SA/Łd 351/09

Dnia 21 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za czerwiec 2005 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – R. M. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. R. M. złożył do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za czerwiec 2005 roku. Do skargi załączono na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest rozwiedziony i płaci alimenty na rzecz żony i syna w kwocie 1200 zł. Uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę i umowy zlecenia w łącznej kwocie 2.316 zł. W 2008 roku poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 9.059,92 zł. Jednocześnie skarżący podkreślił, że nie posiada majątku, za wyjątkiem mieszkania spółdzielczego o pow. 53 m2 oraz zakupionego na kredyt samochodu marki Opel Astra II, rok produkcji 2006. Wskazał przy tym, że ponosi wydatki związane ze spłatą tego kredytu oraz kosztami utrzymania mieszkania i ubezpieczenia w łącznej kwocie 1.158 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 21 lipca 2009 roku zobowiązano pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie przez zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za dwa ostatnie lata kalendarzowe (bądź nadesłania odpisów zeznań podatkowych) oraz wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, a także udokumentowania wysokości bieżących dochodów, na które wskazuje skarżący we wniosku, obciążających go świadczeń alimentacyjnych oraz miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, a ponadto do złożenia deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe – w terminie 10 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 31 sierpnia 2009 roku pełnomocnik skarżącego zawarł wymagane wyżej wskazanym zarządzeniem informacje, załączając przy tym dokumenty i informacje dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Postanowieniem z dnia 10 września 2009 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 23 września 2009 roku wniósł sprzeciw w uzasadnieniu wskazując, iż działalność gospodarcza skarżącego ma charakter sezonowy (organizacja obozów letnich zimowych dla dzieci w okresie wakacji i ferii), dlatego też nie możną oceniać jego sytuacji na podstawie zwrotu podatku, który spowodowany był poniesioną stratą z tytułu z tejże działalności. Skarżący podniósł, że dochód uzyskany w okresie letnim musi wystarczyć na pokrycie kosztów działalności w ciągu roku szkolnego, bo to dzieci uczęszczające do skarżącego na zajęcia sportowe, są uczestnikami organizowanych obozów. W tym zakresie w ocenie skarżącego przychody w okresie letnim nie mogą świadczyć o zyskach z działalności gospodarczej skarżącego. Skarżący ponadto wyjaśnił, że utrzymuje się sam, ponosi wysokie koszty alimentów na rzecz małoletniego dziecka. Obecnie z powodu niżu demograficznego i kryzysu gospodarczego skarżący ma zmniejszony wymiar czasu pracy w szkołach, czego skutkiem jest niższe wynagrodzenie ze stosunku pracy i zlecenia w 2008 r. Z tych samych powodów mniej dzieci korzysta z dodatkowych zajęć sportowych, przy niemalejących kosztach wynajmu obiektów sportowych. Dodatkowo wyjaśnił, iż w związku z orzeczeniem rozwodu i zasądzeniem wysokich alimentów skarżący przeszedł załamanie nerwowe i popadł w zaległości finansowe, z których jest mu ciężko wybrnąć, gdyż pozew o obniżenie alimentów możliwy jest najwcześniej po upływie roku od ich zasądzenia. W konkluzji sprzeciwu skarżący podniósł, że łączny wpis we wszystkich jego sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi wynosi 2.000 zł, co stanowi wysoką kwotę w jego budżecie, niemniej jednak wpłacił on tytułem wpisów sądowych od skarg kwotę 800 zł i nie jest już w stanie uiścić pozostałych wpisów z uwagi na brak środków finansowych i dlatego wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 cyt. ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 cyt. ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżąca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Mając na uwadze przedstawioną przez R. M. sytuację majątkową i rodzinną Sąd nie znalazł przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie uznając, iż obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. W złożonym oświadczeniu R. M. wskazał, iż jest po rozwodzie i płaci alimenty na rzecz żony i syna w kwocie 1200 zł. Uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę i umowy zlecenia w łącznej kwocie 2.316 zł. W 2008 roku poniósł stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 9.059,92 zł. Jednocześnie skarżący podkreślił, że nie posiada majątku, za wyjątkiem mieszkania spółdzielczego o pow. 53 m2 oraz zakupionego na kredyt samochodu marki Opel Astra II, rok produkcji 2006. Wskazał przy tym, że ponosi wydatki związane ze spłatą tego kredytu oraz kosztami utrzymania mieszkania i ubezpieczenia w łącznej kwocie 1.158 zł. Uwzględniając powyższe Sąd nie podzielił stanowiska pełnomocnika strony skarżącej dotyczącego braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla skarżącego. Należy przy tym podkreślić, iż obowiązkiem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania dla siebie i dla rodziny. Wydaje się, że aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1984 roku /II CZ 104/84, LEX nr 8623/, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania /por. postanowienie SN z 24 lipca 1980 roku I CZ 99/80, LEX nr 8272/. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższych zasad jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania np. wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru – nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92 "Wokanda" 1993, nr 2, s. 32, postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04 niepubl.). Reasumując powyższe ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący uzyskuje stałe dochody z tytułu stosunku pracy, umów zlecenia oraz dochody z prowadzenia działalności gospodarczej, co w ocenie Sądu w zestawieniu z majątkiem skarżącego (mieszkanie i samochód osobowy z 2006 r.), nie uwiarygodnia bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Ponadto warte podkreślenia jest to, iż przedmiotem sprawy jest kwestia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, a więc należności związanej stricte z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, co tym bardziej w ocenie Sądu wskazuje, że oświadczenie skarżącego o jego stanie majątkowym i rodzinnym nie mogło zostać uznane za wystarczające, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, a posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot prowadzący tą działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Na marginesie należy także wyjaśnić, iż okoliczności podniesione w treści sprzeciwu przez pełnomocnika strony skarżącej nie mogły zostać przez Sąd ocenione. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje bowiem Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). W takiej sytuacji Sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Mając powyższe na uwadze oraz treść art. 245 i 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uznać iż R. M. nie wykazał w sposób obiektywny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w postanowieniu.