I SA/Łd 355/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA P. Janicki (spr.), Sędziowie NSA A. Cudak, W. Jarzębowski, Protokolant A. Łuczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowego postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji nieruchomości. oddala skargę I SA/Łd 355/05 U Z A S A D N I E N I E Na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] obejmującego należność w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997r. wszczęto postępowanie egzekucyjne przeciwko M. K. W trakcie tego postępowania organ egzekucyjny powziął informację, że w dniu [...] zobowiązana i jej małżonek L. K. zbyli udziały w nieruchomościach położonych w T.. I tak małżonkom I. i R. J. udziały w ½ prawa użytkowania wieczystego działki gruntu i udziały w ½ własności budynku przy ul. A, dla której Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr kw [...] zaś A. K. udziały w ½ prawa użytkowania wieczystego działek gruntu nr [...] i [...] i udziały w ½ własności znajdujących się na tych działkach budynkach przy ul. A, dla których Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] w sprawie I Co 1078/03 Sąd Rejonowy w T. nadał klauzulę wykonalności przeciwko wymienionym wyżej nabywcom z ograniczeniem odpowiedzialności do wysokości nabytych udziałów. Postanowieniem z dnia [...] Sąd Rejonowy w T. wpisał w dziale IV księgi wieczystej nr [...] hipotekę przymusową w kwocie 37.622,10 zł celem zabezpieczenia należności w podatku dochodowym. Orzeczenie to jest prawomocne. W dniu 22 listopada 2004r. pełnomocnik A. K. złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego żądanie zwolnienia spod egzekucji nieruchomości położonej w T. przy ul. A Kw – [...]. W uzasadnieniu wywiedziono, że przeciwko nieruchomości stanowiącej własność A. K. skierowane zostało postępowanie egzekucyjne poprzez wpis hipoteki przymusowej. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte powyższym żądaniem. W uzasadnieniu wskazał, że sam wpis hipoteki przymusowej nie jest czynnością postępowania egzekucyjnego. Podniósł, że w toku postępowania nie dokonano zajęcia w rozumieniu art. 110c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wywiódł, że zgodnie z art. 38 par.1 cytowanej ustawy tylko skierowanie egzekucji do prawa lub rzeczy daje możliwość wystąpienia z żądaniem wyłączenia spod egzekucji. W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 38 par.2 cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez odmowę wyłączenia spod egzekucji nieruchomości stanowiącej własność A. K. mimo, że nie jest ona osobą zobowiązaną oraz art. 110c par. 3 tej ustawy poprzez błędne uznanie, że wpis hipoteki przymusowej nie jest tożsamy z zajęciem egzekucyjnym. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że wpis hipoteki przymusowej nie może być utożsamiany z zajęciem egzekucyjnym, gdyż sam w sobie nie powoduje kierowania egzekucji do nieruchomości, wobec czego nie może rodzić prawa żądania wyłączenia spod egzekucji. W skardze do sądu administracyjnego zarzucono naruszenie przez organ II instancji art. 38 par.2 oraz art. 110c par.2 cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymała zarzuty i argumentację przedstawioną w zażaleniu na postanowienie organu I instancji. Dodatkowo podniesiono, że dominujące orzecznictwo sądowe wskazuje, że obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową jest elementem egzekucji, na dowód czego przywołano postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1997r., w myśl którego postępowanie dotyczące wpisu hipoteki przymusowej stanowi postępowanie egzekucyjne, ponieważ normy o hipotece przymusowej mają wyraźny charakter norm egzekucyjnych – III CKN 72/97. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie podtrzymała argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. We wniosku z dnia 24 listopada 2004r. o zwolnienie spod egzekucji, wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie, powołano się na art. 38 par.1 cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z wymienionym przepisem, kto nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Z powyższego zapisu wynika zatem jednoznacznie, że jednym z warunków dopuszczalności wniosku o wyłączenie jest to, aby z rzeczy lub prawa majątkowego, którego wniosek dotyczy była prowadzona egzekucja administracyjna. W myśl art. 110 c par. 1 i 2 cytowanej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości, a zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Powyższe czynności w rozpoznawanej sprawie nie zostały podjęte. Nie ma zatem żadnych uzasadnionych podstaw twierdzenie, że z przedmiotowej nieruchomości prowadzona jest egzekucja administracyjna. Jeśli zaś egzekucja nie jest prowadzona, żądanie wyłączenia spod egzekucji zgłoszone w trybie art. 38 par.1 cytowanej ustawy jest, jak trafnie przyjęły organy podatkowe bezprzedmiotowe. Nie ma również podstaw, aby przyjąć, że uzasadnieniem dla wniosku o wyłączenie spod egzekucji jest treść art. 110c par.4, zgodnie z którym w stosunku do osób trzecich (takich jak skarżąca) nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów. Otóż bowiem wpis do księgi wieczystej bynajmniej nie dotyczy obciążenia w postaci hipoteki przymusowej, jaki nastąpił dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącej, lecz jest skutkiem wniosku organu egzekucyjnego o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji. Odnosząc się zaś do twierdzenia zawartego w skardze, iż ustanowienie hipoteki przymusowej jest elementem postępowania egzekucyjnego godzi się podnieść, że istotą hipoteki jest możliwość dochodzenia przez wierzyciela zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece tekst jednolity Dz. U. nr 124, poz. 1361 z 2001r). Z wpisem hipoteki wiąże się, jeśli chodzi o odpowiedzialność z nieruchomości, domniemanie istnienia wierzytelności zabezpieczonej (art. 71 u.k.w.h.). Jest ono źródłem odpowiedzialności rzeczowej nabywcy nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym oraz prawną podstawą uzyskania przez wierzyciela hipotecznego tytułu wykonawczego przeciwko nabywcy w celu prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Generalnie, ustanowienie hipoteki stwarza stan swoistej "egzekwowalności" roszczenia z nieruchomości, różniący się niekorzystnie od sytuacji prawnej właściciela nieruchomości w przypadku nieistnienia hipoteki – vide uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2004r. sygn. akt III CZP 33/04 opublikowana OSNC 2005/3/43. Innymi słowy ustanowienie hipoteki w tym także przymusowej czyni pozycję wierzyciela uprzywilejowaną co do możliwości zaspokojenia się z dochodzonej wierzytelności, lecz z pewnością nie jest elementem postępowania egzekucyjnego w administracji, które w istocie sprowadza się do określenia zakresu dopuszczalnych czynności zmierzających do zaspokojenia wierzyciela. Ponadto nie sposób pominąć i tej istotnej okoliczności, że każde postępowanie o wpis hipoteki przymusowej jest częścią postępowania cywilnego (a nie administracyjnego), co między innymi oznacza, że przynależy do odrębnej gałęzi prawa. Między tymi gałęziami prawa istnieje zaś taka relacja, iż jeżeli coś przynależy do jednego postępowania, to wykluczone jest osiągnięcie tego samego efektu równolegle w ramach drugiego postępowania. Również zatem i z tego powodu nie można postawić znaku równości pomiędzy ustanowieniem hipoteki przymusowej a wszczęciem (prowadzeniem) egzekucji administracyjnej. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji.