I SA/Łd 373/10

Dnia 27 kwietnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania podatkowego w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – A. D. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. A.D. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi za pośrednictwem poczty wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wstrzymania postępowania podatkowego w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. w podatku od towarów i usług. W zawartym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z przyjacielem S.F. Wskazała przy tym, że nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu przyjaciela, który uzyskuje emeryturę w kwocie 890 euro. Oboje zamieszkują we W. Jej majątek stanowi 10-letni samochód osobowy marki Opel, rocznik 2000. W uzasadnieniu wniosku skarżąca dodała, że w latach 2003-2006 została trzy razy okradziona na terenie W. Były to napady rabunkowe. Z tego powodu pozamykała działalność gospodarczą w P. i we W.. Obecnie czeka na przyznanie jej emerytury. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Ponadto w dniu 18 sierpnia 2010 roku skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej oraz okoliczność zamieszkiwania przez nią na terytorium Republiki Włoskiej, zarządzeniem z dnia 2 września 2010 roku wezwano stronę skarżącą (po ustanowieniu przez nią pełnomocnika do doręczeń w trybie art. 299 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wyjaśnienia kwestii przeznaczenia środków finansowych w kwocie 55.500 zł uzyskanych z tytułu zbycia w dniu 29.10.2009 r. udziałów Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz M.B., a także określenia kwoty środków przeznaczanych na własne utrzymanie – w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 4 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę A.D.. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z uwagi na fakt, iż skarżąca ma miejsce zamieszkania na terytorium Republiki Włoskiej wezwano ją zarządzeniem z dnia 9 listopada 2010 roku do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. Odpis zarządzenia wraz z pouczeniem o terminie i sposobie usunięcia powyższego braku został doręczony skarżącej przez awizo w dniu 17 grudnia 2010 r., za pośrednictwem Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Rzymie. Dwumiesięczny termin do usunięcia braku skargi, liczony od tej daty upłynął bezskutecznie, skarżąca nie ustanowiła pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 24 marca 2011 r. wezwano skarżącą do wykonania zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 2 września 2010 r. w kwestii uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wyjaśnienia kwestii przeznaczenia środków finansowych w kwocie 55.500 zł uzyskanych z tytułu zbycia w dniu 29.10.2009 r. udziałów Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz M.B., a także określenia kwoty środków przeznaczanych na własne utrzymanie – w terminie 14 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie w powyższej kwestii zostało doręczone skarżącej w trybie art. 300 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) w związku z art. 11355 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) w dniu 25 marca 2011 roku. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, wskazanych w zarządzeniu z dnia 2 września 2010 roku. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanego wniosku stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Tymczasem z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy bezspornie wynika jedynie, że skarżąca zamieszkuje we Włoszech i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem S.F. Nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu konkubenta. S.F. uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 890 euro. Pozostałe zaś okoliczności dotyczące możliwości płatniczych skarżącej, wobec faktu niewykonania zarządzenia z dnia 2 września 2010 roku, w tym zwłaszcza kwestie dotyczące jej możliwości płatniczych wynikłych z posiadanych rachunków bankowych, przeznaczenia środków finansowych w kwocie 55.500 zł uzyskanych z tytułu zbycia w dniu 29.10.2009 r. udziałów Spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w S. na rzecz M.B. oraz braku określenia kwoty środków przeznaczanych na własne utrzymanie, nie zostały przez skarżącą wyjaśnione. Jednocześnie uwagę zwraca przy tym fakt, iż mimo trudnej sytuacji majątkowej skarżąca wygospodarowała środki na uiszczenie wpisu sądowego do skargi w kwocie 100 zł. Biorąc zatem pod uwagę powyższe okoliczności oraz fakt uiszczenia wpisu sądowego od skargi, Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jedynie zaś spełnienie tej przesłanki obligowało Referendarza sądowego do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślić przy tym należy, że brak wykazania spełnienia przez skarżącą przesłanek warunkujących przyznanie jej prawa pomocy wynikły z nienadesłania dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej jest konsekwencją niewykonania zarządzenia w przedmiocie ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. Analiza akt sprawy dowodzi, że skarżąca mimo wezwań nie podjęła żadnych kroków celem wyznaczenia tegoż pełnomocnika, uniemożliwiając sobie tym samym wykonanie zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 2 września 2010 roku, które dawało możliwość zweryfikowania oświadczeń o jej aktualnym położeniu majątkowym i zdolnościach płatniczych. O skutkach braku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce w związku z faktem zamieszkiwania za granicą skarżąca była pouczona. Pouczenie to dotyczyło także doręczania pism sądowych, do których należą m.in. pisma zawierające wezwania w przedmiocie uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez pozostawienie ich w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, który to skutek wynika obecnie z odpowiedniego stosowania art. 11355 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) w związku z art. 300 p.p.s.a. Poprzednio kwestie te regulował art. 299 § 2 p.p.s.a., o którego treści pouczono skarżącą wraz z doręczeniem jej odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego i wezwania do złożenia pełnomocnictwa do doręczeń w dniu 2 sierpnia 2010 roku. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)