I SA/Łd 379/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Asesor WSA Grzegorz Potiopa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi P. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 24 lutego 2022 r. nr 1001-IEW-3.711.58.2022.13.U26.JZ w przedmiocie oddalenia sprzeciwu wniesionego w sprawie prowadzonej egzekucji oddala skargę. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy wydane wobec P.i H. (obecnie K.) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu z dnia 28 lipca 2022 r. oddalające sprzeciw wniesiony w sprawie prowadzonej egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: SM 1/4966/12, SM 6/493/15, SM 6/494/15, SM 6/495/15, SM 6/496/15, SM 6/497/15, SM 6/498/15, SM 6/499/15, SM 6/500/15, SM 6/501/15, SM 6/502/15. Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu wnioskiem z 8 października 2018 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w Zgierzu V Wydział Ksiąg Wieczystych o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], stanowiącej w 1/2 części własność B. H.. Wpisu dokonano na podstawie tytułów wykonawczych o numerach SM 1/4966/12, SM 6/493/15, SM 6/494/15, SM 6/495/15, SM 6/496/15, SM 6/497/15, SM 6/498/15, SM 6/499/15, SM 6/500/15, SM 6/501/15, SM 6/502/15, obejmujących zobowiązania z tytułu podatku od towarów i usług obciążające właścicielkę udziału – B. H.. W dniu 5 lipca 2019 r. aktem notarialnym repertorium A nr [...], P. H. zawarła umowę darowizny, na mocy której B. H. darowała jej swoją część opisanej wyżej nieruchomości. W pozostałej części P. H. jest właścicielem nieruchomości od lipca 2000 r. Tym samym stała się dłużnikiem rzeczowym z tytułu wspomnianej hipoteki przymusowej. Kolejno Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu działając jako organ egzekucyjny zawiadomieniem z 21 kwietnia 2022 r., dokonał zajęcia ww. udziału w 1/2 części wyżej opisanej nieruchomości, obciążonego wpisem hipoteki przymusowej zabezpieczającym wykonanie zobowiązań podatkowych ciążących na B. H.. W dniu 27 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy w Zgierzu V Wydział Ksiąg Wieczystych wpisał w dziale III księgi wieczystej nr [...], wzmiankę o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu, z udziału w 1/2 jej części, której właścicielem jest P. H.. Pismem z 11 maja 2022 r. P. H. wniosła sprzeciw, którym zaskarżyła w całości zajęcie ww. nieruchomości podnosząc, że nie było zarówno faktycznych, jak i prawnych podstaw do objęcia zajęciem nieruchomości. Wskazała na dokonanie zajęcia na kwotę 230.895,82 zł, podczas gdy egzekucja z udziału wynoszącego 1/2 części nieruchomości, na którym została ustanowiona hipoteka przymusowa, może być prowadzona wyłącznie do sumy tej hipoteki przymusowej, która wynosi 210.366,72 zł. Zauważyła, że organ błędnie ustalił stan faktyczny i prawny nieruchomości objętej zajęciem, gdyż zajęta nieruchomość nie jest już przedmiotem współwłasności, a w zajęciu wskazano udziały. Ponadto wskazała, że tytuły wykonawcze obejmują należności pieniężne, które uległy przedawnieniu, zatem egzekucja na ich podstawie jest niedopuszczalna. W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania charakteru ww. sprzeciwu strona stwierdziła, że jest to sprzeciw służący dłużnikowi rzeczowemu przewidziany w art. 27j ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479) dalej: u.p.e.a. Po rozpatrzeniu żądań wniesionych pismem z 11 maja 2022 r. (uzupełnionych pismem z 27 czerwca 2022 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu postanowieniem z 28 lipca 2022 r. oddalił wniesiony sprzeciw. Organ pierwszej instancji po dokonaniu analizy materiału dowodowego i obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że w niniejszej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek umożliwiających uznanie sprzeciwu. W szczególności zwrócił uwagę na okoliczności wskazujące na możliwość objęcia zajęciem nieruchomości należącej do P. H. jako dłużnika rzeczowego oraz wymagalność dochodzonych zaległości. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w postanowieniu z dnia 24 lutego 2023 r. wskazał na ograniczenia wynikające ze specyfiki sprzeciwu z art. 27j u.p.e.a. W jego ocenie, podstawą wniesienia sprzeciwu może być jedynie ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Natomiast żadna z powołanych przez Panią okoliczności - nie świadczy o ograniczeniu, wyłączeniu lub ustaniu odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Nie doszło bowiem w niniejszej sprawie do wystąpienia takich zdarzeń jak np. częściowa lub zupełna spłata należności przez zobowiązaną (dłużnika osobistego odpowiadającego całym swoim majątkiem), czy wykreślenie hipoteki. W niniejszej sprawie pani B. H. nie spełniła należnego świadczenia, a dotychczasowa egzekucja administracyjna okazała się bezskuteczna. Tym samym w ocenie organu odwoławczego, obszerna argumentacja organu pierwszej instancji odnosząca się do kwestii przedawnienia zobowiązań podatkowych obciążających B. H. stanowiła wykroczenie poza zakres rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia. Organ ocenił, że żadna z powołanych w sprzeciwie okoliczności nie świadczy o ograniczeniu, wyłączeniu lub ustaniu odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Nie doszło bowiem w niniejszej sprawie do wystąpienia takich zdarzeń jak np. częściowa lub zupełna spłata należności przez zobowiązaną (dłużnika osobistego odpowiadającego całym swoim majątkiem), czy wykreślenie hipoteki. W niniejszej sprawie B. H. nie spełniła należnego świadczenia, a dotychczasowa egzekucja administracyjna okazała się bezskuteczna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. H. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 § 1 art. 77, art. 78 § 1 art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) dalej: k.p.a., w zw. z art. 27j, art. 27i § 3, art. 27f in fine u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej poprzez: - wadliwe przyjęcie, że zarzut przedawnienia zobowiązań podatkowych zobowiązanego obciążających hipoteką przymusową udział w nieruchomości nie przysługuje podmiotowi na który zostało przeniesione prawo własności obciążonego udziału - podczas gdy ustawodawca wprost wskazał, iż podmiot na który zostało przeniesione prawo własności rzeczy obciążonej hipoteką uczestniczy w egzekucji z rzeczy na prawach zobowiązanego (art. 27i § 3 u.p.e.a.) oraz iż podstawą sprzeciwu wniesionego przez podmiot na rzecz którego zostało przeniesione prawo własności rzeczy obciążonej hipoteką jest zarzut ustania odpowiedzialności rzeczą (art. 27j zdanie drugie u.p.e.a.) a które to ustanie odpowiedzialności następuje gdy wygaśnie zobowiązanie objęte hipoteką przymusową co następuje także w przypadku jego przedawnienia;  - oddalenie wniosku dowodowego skarżącej o załączenie do akt sprawy oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: 1/ całości akt postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania dłużnikowi osobistemu (B. H.) w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r.; 2/ całości akt postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązań dłużniczki osobistej (B. H.) w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r. począwszy od wydania pierwszych tytułów wykonawczych; 3/ całości akt postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania dłużniczce osobistej (B. H.) w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r. 4/ całości akt postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązań dłużniczki osobistej (B. H.) w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006r. począwszy od wydania pierwszych tytułów wykonawczych; 5/ całości akt postępowania w przedmiocie określenia zobowiązania dłużnikowi osobistemu (B. H.) w podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2008r. 6/ całości akt postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania dłużniczki osobistej (B. H.) w podatku od towarów i usług za grudzień 2008r. począwszy od wydania pierwszego tytułu wykonawczego; co skutkowało niewyjaśnieniem okoliczności faktycznych mających zasadnicze znaczenie dla ustalenia wygaśnięcia na skutek przedawnienia zobowiązań objętych hipoteką przymusową obciążającą udział w nieruchomości nabyty przez skarżącą i tym samym ustania odpowiedzialności rzeczą skarżącej jako podmiotu na który zostało przeniesione obciążone hipoteką przymusową prawo własności udziału w nieruchomości; - niewyjaśnienie okoliczności dotyczących zarzutu skarżącej jako podmiotu na który zostało przeniesione obciążone hipoteką przymusową prawo własności udziału w nieruchomości przedawnienia zobowiązań podatkowych zobowiązanego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r., podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do sierpnia 2009 r., a które to zobowiązania zostały objęte hipoteką przymusową i tym samym stanowią także dług dłużnika rzeczowego skutkuje rażącym naruszeniem zasady prawdy, zasady swobodnej oceny materiału dowodowego a także jest jaskrawym naruszeniem zasady zaufania do władzy publicznej, która w niniejszej sprawie pozostała całkowicie bierna w przedmiocie ustaleń dotyczących wygaśnięcia na skutek przedawnienia zobowiązań objętych hipoteką przymusową obciążającą udział w nieruchomości nabyty przez skarżącą. Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanego postanowienia i ponowne rozpatrzenie sprawy oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd doszedł, bowiem do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) dalej p.p.s.a., sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z kolei zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., Nr 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Przedmiotem skargi, a co za tym przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej skarżąca P. H. (obecnie K.) uczyniła postanowienie wydane w ramach postępowania zainicjowanego przez skarżącą pismem z dnia 11 maja 2022 r. stanowiącym sprzeciw wniesiony w oparciu o art. 27j u.p.e.a. Wobec powyższego zauważyć należy, że zgodnie z art. 27j u.p.e.a., podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz 27h stosuje się odpowiednio. Przywołany powyżej artykuł, a także przepisy art. 27i u.p.e.a., składające się łącznie na szczególną regulację poświęconą egzekucji z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego w sytuacji, gdy doszło do sukcesji tego przedmiotu (rzeczy lub prawa majątkowego), zostały dodane do u.p.e.a. przez art. 1 pkt 16 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), który wszedł w życie z dniem 30 lipca 2020 r., i od tego dnia znajdują zastosowanie także do postępowań egzekucyjnych będących wówczas już w toku. Podmiotem legitymowanym do wniesienia sprzeciwu jest tylko podmiot – inny niż zobowiązany – będący aktualnie, na dzień wniesienia sprzeciwu, właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową, do których skierowana została egzekucja należności zobowiązanego. Sprzeciw stanowi zatem środek ochrony aktualnego właściciela rzeczy lub posiadacza prawa majątkowego przed prowadzeniem egzekucji administracyjnej z prawa własności lub innego prawa majątkowego. Jest wnoszony do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego i może być wniesiony tylko jeden raz w toku postępowania egzekucyjnego (art. 27f § 3 u.p.e.a.). Sprzeciw może być wniesiony nie tylko w początkowej fazie egzekucji, ale również w toku całego postępowania egzekucyjnego. Musi określać istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 27f § 1 u.p.e.a.), zaś jego podstawą jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym (art. 27j u.p.e.a.). Ustawodawca w art. 27j u.p.e.a. sprecyzował okoliczności, jakie mogą stanowić podstawę wnoszonego sprzeciwu. Regulacja ta jest wzorowana na rozwiązaniu przyjętym w art. 27f § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu projektu ustawy z 11 września 2019 r. (druk sejmowy VIII kadencji nr 3753), podkreślono, że aby rozpatrzenie sprzeciwu było możliwe, powinien on określać istotę i zakres żądania, wyłączenia, ustania lub ograniczenia odpowiedzialności z przedmiotu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, a także wskazywać dowody go uzasadniające. Ponieważ dłużnik rzeczowy nie ponosi odpowiedzialności za należność pieniężną w tym samym stopniu co zobowiązany, brak jest uzasadnienia, aby jego sprzeciw mógł dotyczyć również prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, skoro zarzuty zawarte w sprzeciwie koncentrowały się na zagadnieniu braku wymagalności zobowiązań B. H. z uwagi na ich przedawnienie, organ zasadnie uznał, że okoliczności te nie podlegają badaniu w toku postępowania wszczętego sprzeciwem w trybie art. 27j u.p.e.a. W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu aktualnemu właścicielowi przysługują środki ochrony dotyczące tylko środka egzekucyjnego zastosowanego do rzeczy obciążonej, natomiast - jak wskazano - nie mogą one dotyczyć prowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego. W tym zakresie środki ochrony przysługują jedynie zobowiązanemu. W niniejszej sprawie zatem Skarżącej nie przysługiwało prawo do kwestionowania wymagalności zobowiązań B. H., ponieważ nabywca nie może uczestniczyć w egzekucji z majątku zobowiązanego, a jego udział w postępowaniu ogranicza się tylko do danej rzeczy lub prawa, które nabył. Przy dokonywaniu interpretacji art. 27j w zw. z art. 27i u.p.e.a. nie można przy tym abstrahować od treści uzasadnienia projektu ustawy z 11 września 2019 r. (druk sejmowy VIII kadencji nr 3753), w którym wprost wskazano, że "dłużnik rzeczowy, tak jak małżonek zobowiązanego, nie ma możliwości kwestionowania egzekwowanej należności pieniężnej, w tym jej wymagalności". Tym samym argumentacja sprzeciwu odnośnie kwestii przedawnienia zobowiązań B. H. nie mogła być przedmiotem rozważań w toku postępowania wszczętego sprzeciwem skarżącej uregulowanym w art. 27j u.p.e.a. Wobec powyższego również zarzuty skargi (art. 7, art. 7a, art. 7b, art. 8 § 1 art. 77, art. 78 § 1 art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27j, art. 27i § 3, art. 27f in fine u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej), które w całości odnosiły się do kwestii niedostatków w zakresie wyjaśniania okoliczności faktycznych związanych z przedawnieniem zobowiązań podatkowych dłużniczki osobistej (B. H.), nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. aj