I SA/Łd 385/11

Dnia 28 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tomasz Adamczyk sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Adrian Król po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz kosztów upomnień 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje adwokatowi W. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu oraz nakazuje wypłacić powyższą kwotę z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. I SA/Łd 385/11 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] r. J. B wystąpił o częściowe anulowanie odsetek i kosztów dodatkowych, deklarując jednocześnie, że w przypadku przychylenia się do jego prośby, spłaci pozostałe należności do końca listopada. Powyższą prośbę motywował bardzo złym stanem zdrowia i chęcią jak najszybszego uregulowania wszystkich zobowiązań wobec wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] r., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: u.s.u.s.), odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za wskazane okresy. Odmawiając umorzenia zaległości organ podkreślił, że wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, uiszczenie należności pociągnęłoby dla nich zbyt ciężkie skutki. W tych okolicznościach, zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS). Na skutek wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 24 marca 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na ww. decyzję organu odwoławczego, podniósł że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Tylko w wypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w powołanym przepisie, powstaje możliwość umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Nie dopatrzył się bowiem, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie był w stanie opłacić przedmiotowych należności. Od powyższego wyroku J. B., złożył skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia [...] r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia sąd odwoławczy wskazał, iż z treści wniosku skarżącego z dnia [...] r. nie wynika, aby skarżący wnosił o umorzenie należności z tytułu składek, gdyż wniósł "(...) o częściowe anulowanie kosztów odsetek i dodatkowych (...)" i jednocześnie zadeklarował, że w przypadku przychylenia się do jego prośby spłaci do końca listopada koszty główne. W tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". W art. 28 ustawy przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek, jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. W sytuacji, gdy przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu I instancji była również kwestia umorzenia składek, a nie tylko kwestia umorzenia należności z tytułu składek (z wyłączeniem samych składek), to okoliczność ta mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sytuacji gdy skarżący byłby nadal zobowiązany do opłacenia składek, nie została oceniona kwestia czy przy tym zobowiązaniu opłacenie dodatkowych należności nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Nie można przy tym pomijać, wskazał NSA, iż w niniejszej sprawie postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącego. Stąd też zarówno organ, jak i Sąd I instancji nie miał podstaw do rozstrzygania o umorzeniu należności z tytułu samych składek na ubezpieczenia. Następnie NSA wskazał, iż w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie ocenił w sposób wyczerpujący, czy ustalenia i rozważania organu zawarte w zaskarżonej decyzji są zgodne z art. 7 i 77 k.p.a., podczas gdy powinien szczegółowo rozważyć, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawia, czy też nie skarżącego oraz jego rodzinę (żonę i dziecko) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo. W tym miejscu zaakcentować należy wskazania i oceny wynikające z wyroku NSA z dnia [...]r. w sprawie II GSK 1059/09, które wiążą sąd I instancji w trybie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami). W szczególności zaakcentowania wymaga konieczność odróżnienia pojęcia "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek" na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W tym celu niezbędne jest dokonanie analizy art. 24 ust. 2 cytowanej ustawy systemowej, w którym składkom przeciwstawia się odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne i inne należności określane mianem należności z tytułu składek. Rozróżnienie to jest zaś o tyle istotne, że, jak wskazał NSA w cytowanym wyroku, w art. 28 przewidziano możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Odmienne stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji nie uwzględnia powyższej wykładni omawianych przepisów a także tego, że we wniosku inicjującym postępowanie skarżący, w ocenie NSA, wniósł nie o umorzenie składek lecz należności z tytułu składek, do czego miał prawo, zgodnie z zaprezentowaną powyżej wykładnią prawa. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał również na uwadze, iż uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek przewidziane m.in. w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia przewiduje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, w szczególności gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rozważy zatem, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawia, czy też nie skarżącego oraz jego rodzinę (żonę i dziecko) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Będzie to możliwe dopiero po dokładnej analizie uzyskiwanych przez skarżącego oraz jego żonę dochodów i ocenie jakie to dochody pozwalają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W toku ponowionego postępowania organ weźmie pod uwagę powyższe wskazania i oceny oraz potraktuje je jako wiążące w myśl art. 153 Ppsa. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 litera a Ppsa należało orzec jak w sentencji. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Sąd przyznał adwokatowi W. K, od Skarbu Państwa kwotę 240 zł powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. P.Z-C.