I SA/Łd 398/16

Dnia 9 sierpnia 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr UNP [...] [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i wrzesień 2009 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – I. B. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. I. B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące czerwiec i wrzesień 2009 roku. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. W złożonym, na urzędowym formularzu (PPF), wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzupełniająco wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowi nieruchomość rolna o wartości ok. 25.000 zł (o najniższej klasie gruntów) oraz nieruchomość o powierzchni ok. 3.000 m2 i wartości ok. 250.000 zł (obciążona hipoteką na zabezpieczenie kredytu na kwotę 380.000 zł), położona w M.. A ponadto w skład majątku wchodzi "szereg" samochodów służących działalności gospodarczej o wartości ok. 50.000 zł. Skarżący podał przy tym, że z tytułu działalności gospodarczej (prowadzonej w formie spółki cywilnej) osiąga dochód w kwocie ok. 1.500 zł miesięcznie, który przeznacza na własne utrzymanie. Z kolei zobowiązania z tytułu kredytów w A. S.A., B. S.A. i C.S.A. określił na kwotę 280.000 zł (do spłaty wspólnie z bratem), zobowiązania związane z działalnością gospodarczą P.P.H.U. B.I.R.B. stanowią kwotę 435.000 zł, pozostałe zaś zobowiązania określił na kwotę 206.300 zł (na którą składają się kwoty: z tytułu zobowiązań P. N.– proces o 140.000 zł o zadośćuczynienie i rentę w toku; z tytułu kosztów sprawy karnej – 7.000 zł, z tytułu pożyczek od znajomych i rodziny – ok. 30.000 zł, z tytułu zobowiązań wobec pracowników – miesięcznie kwota ok. 25.000 zł, koszty dzierżawy nieruchomości pod działalność gospodarczą 4.300 zł miesięcznie (aktualnie wypowiedzianej przez wydzierżawiającego)). Ponadto bieżące wydatki na utrzymanie (opłaty za energię elektryczną, wodę, podatek od nieruchomości, wyżywienie, telefon i internet) oszacował na kwotę rzędu 1.512-1.612 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że z uwagi na szereg niekorzystnych zdarzeń (ogólnego kryzysu na rynku usług i sprzedaży materiałów budowlanych w latach 2008-2013, zaistnienia ciężkiego wypadku przy pracy jednego z pracowników w dniu 4 września 2012 r. i związane z tym wstrzymanie prac głównego źródła przychodu spółki, tj. betoniarni, do 10 stycznia 2013 r. oraz wydatki związane z prowadzeniem przeciwko wnioskodawcy postępowaniami: karnym i pracowniczym o zasądzenie kwoty 140.000 zł tytułem zadośćuczynienia, odszkodowania i renty, określeniem podatku od towarów i usług w łącznej wysokości ok. 35.000 zł (z odsetkami ponad 70.000 zł) za czerwiec, i wrzesień 2009 r. oraz styczeń i marzec 2010 roku) działalność gospodarcza przynosi znaczne straty, pozostając przy tym jedynym źródłem jakiegokolwiek przychodu. Skarżący podkreślił, że jest zadłużony aktualnie na kwotę ponad 600.000 zł, z czego znaczna część to zobowiązania wymagalne i egzekwowane. Nie posiada żadnego majątku poza wykorzystywanym na cele działalności gospodarczej (kilka samochodów, nieruchomość w M., gdzie aktualnie wnioskodawca zamieszkuje). Skarżący dodał, że musi utrzymać choć minimalną płynność prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na otrzymane w 2015 roku dofinansowanie z Centrum Obsługi Przedsiębiorców, które przybierze formę bezzwrotną wyłącznie w razie spełnienia przez niego kilku warunków, w tym m.in. utrzymania zatrudnienia, w przeciwnym razie wnioskodawca zostanie zadłużony na kolejne 300.000 zł z odsetkami. Z tego względu przeznacza całość przychodu na spłacenie najistotniejszych zobowiązań, minimalne środki przeznaczając na własne utrzymanie. Ponadto skarżący oświadczył, że aktualnie pozostaje w faktycznej separacji z żoną, z którą ma także ustanowioną rozdzielność majątkową, wobec czego pozostaje wyłącznie na własnym utrzymaniu. Posiada dwóch synów studiujących w W., których wspiera kwotami po kilkaset złotych, obecnie czyni to jednak nieregularnie. Aktualnie zapożycza się wśród rodziny i znajomych, jednakże i to źródło dodatkowych środków jest na wyczerpaniu z uwagi na brak zwrotu pożyczonych kwot. Do wniosku skarżący załączył wyciągi bankowe, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, decyzję o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz zaświadczenie z urzędu skarbowego o kwocie zaległości podatkowych. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 maja 2016 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych (także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą), za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2015 rok oraz podania tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżący zamieszkuje - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Jednakże zważywszy na fakt, że nadesłane w odpowiedzi na powyższe wezwanie oświadczenia i dokumenty nie rozstrzygały występujących w sprawie wątpliwości dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2016 roku ponownie wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia przez skarżącego dodatkowych oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej, w szczególności do wyjaśnienia kwestii posiadania licznych nieruchomości (działek), których dotyczy zaskarżona decyzja, nabytych w okresie od 2008-2010, a także kwestii zrealizowania inwestycji polegającej na budowie 12 budynków mieszkalnych jednorodzinnych w związku z wystąpieniem skarżącego w dniu 25 września 2008 r. do Wójta Gminy T. M. z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy dla tej inwestycji na działkach położonych w S., względnie wyjaśnienia kwestii przeznaczenia lub posiadania środków finansowych z tytułu sprzedaży ww. nieruchomości wraz z podaniem kwoty tych środków - w terminie 5 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Celem wykonania powyższych wezwań pełnomocnik skarżącego kilkakrotnie występował z wnioskiem o przedłużenie terminu do złożenia powyższych dokumentów i oświadczeń (vide: pisma z dnia 23 maja 2016 roku, 27 maja 2016 roku, 4 lipca 2016 roku, 11 lipca 2016 roku). W wykonaniu powyższych wezwań, z uwzględnieniem przedłużonych w drodze zarządzenia referendarza sądowego terminów, pełnomocnik skarżącego w drodze pism z dnia 23 i 27 maja 2016 roku oraz 1 czerwca 2016 roku i 25 lipca 2016 roku przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Podkreślić przy tym należy, że wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" zawartego w powołanym art. 246 § 1 p.p.s.a. sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów i oświadczeń, wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej i ustroju rozdzielności majątkowej. Majątek skarżącego stanowi nieruchomość rolna o wartości ok. 25.000 zł (o najniższej klasie gruntów) oraz nieruchomość o powierzchni ok. 3.000 m2 i wartości ok. 250.000 zł (obciążona hipoteką na zabezpieczenie kredytu na kwotę 380.000 zł). A ponadto w skład majątku wchodzą samochody służące działalności gospodarczej o wartości ok. 50.000 zł. Zobowiązania skarżącego z tytułu kredytów w A. S.A., B. S.A. i C.S.A. opiewają na kwotę 280.000 zł (do spłaty wspólnie z bratem), zobowiązania związane z działalnością gospodarczą P.P.H.U. B. I. R. B. stanowią kwotę 435.000 zł, pozostałe zaś zobowiązania zamykają się kwotą 206.300 zł (na którą składają się kwoty: z tytułu zobowiązań P. N.– proces o 140.000 zł o zadośćuczynienie i rentę w toku; z tytułu kosztów sprawy karnej – 7.000 zł, z tytułu pożyczek od znajomych i rodziny – ok. 30.000 zł, z tytułu zobowiązań wobec pracowników – miesięcznie kwota ok. 25.000 zł, koszty dzierżawy nieruchomości pod działalność gospodarczą 4.300 zł miesięcznie (aktualnie wypowiedzianej przez wydzierżawiającego)), a ponadto bieżące wydatki stanowią kwotę rzędu 1.512-1.612 zł miesięcznie. Skarżący posiada dwóch synów studiujących w W., których wspiera kwotami po kilkaset złotych, obecnie czyni to jednak nieregularnie. Aktualnie, jak podaje, zapożycza się wśród rodziny i znajomych, jednakże i to źródło dodatkowych środków jest na wyczerpaniu z uwagi na niezwracanie pożyczonych kwot. Skarżący, jak wyjaśnił, musi utrzymać choć minimalną płynność prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na otrzymane w 2015 roku dofinansowanie z Centrum Obsługi Przedsiębiorców, które przybierze formę bezzwrotną wyłącznie w razie spełnienia przez niego kilku warunków, w tym m.in. utrzymania zatrudnienia, w przeciwnym razie wnioskodawca zostanie zadłużony na kolejne 300.000 zł z odsetkami. Z tego względu przeznacza całość przychodu na spłacenie najistotniejszych zobowiązań, minimalne środki przeznaczając na własne utrzymanie. Jednocześnie zauważyć należy, że z nadesłanego zeznania podatkowego za 2015 rok wynika, że skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 1.343.546,98 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 1.325.443,50 zł, w rezultacie uzyskał więc dochód w wysokości 18.103,48 zł. Z nadesłanych oświadczeń wynika także, iż w okresie od 2008-2009 roku skarżący dokonał zakupu szeregu nieruchomości na łączną kwotę 232.545 zł. Sprzedaż zakupionych nieruchomości, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, objęła zaś kwoty 16.633,34 zł i 180.250 zł. Łącznie dokonane transakcje przyniosły mu zatem przychód w wysokości 196.883,34 zł. Zainwestowanie kwoty 232.545 zł przyniosło stratę w wysokości 35.661,66 zł. Jak podaje skarżący, środki ze sprzedaży zostały spożytkowane na pokrycie kredytu obrotowego oraz bieżących strat w działalności gospodarczej, a przede wszystkim na spłatę pozostałej części ceny nabycia nieruchomości. Przestał nimi dysponować jeszcze w 2010 roku i w jego ocenie okoliczności te nie mają one znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej w dniu dzisiejszym. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym zwłaszcza kwotę przychodu osiągniętego przez skarżącego w 2015 roku (1.343.546,98 zł), a także kwotę wpisu od dwóch skarg zawisłych przed tutejszym Sądem (500 zł), referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec przedstawionej sytuacji majątkowej należało bowiem uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności referendarz sądowy za gołosłowne uznał oświadczenia skarżącego dotyczące przeznaczenia kwot ze sprzedaży wyżej wymienionych nieruchomości na pokrycie kredytu obrotowego, bieżących strat w działalności gospodarczej i spłatę pozostałej części ceny nabycia nieruchomości oraz faktu ich całkowitego wykorzystania w 2010 roku. Żadnej z tych okoliczności skarżący nie wykazał bowiem w przekonywujący sposób, nie przedstawił także żadnych dokumentów w tym zakresie, choć występował o przedłożenie terminu do złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń. Tymczasem w sprawie niezaprzeczalnym pozostaje fakt, że w okresie od 2008-2010 roku skarżący dysponował znaczącymi kwotami, które przeznaczał na zakup nieruchomości, na których podjęta miała być inwestycja polegająca na budowie 12 budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Podjęcie tej inwestycji niewątpliwie wiązało z koniecznością posiadania znaczących środków finansowych, rezygnacja zaś z jej przeprowadzenia i sprzedaż nieruchomości skutkowała - jak podaje skarżący - uzyskaniem środków w wysokości 196.883 zł. Jednakże kwestia ich definitywnego wydatkowania w 2010 roku - jak wskazano powyżej - nie została przez skarżącego w żaden sposób udokumentowana. Referendarz sądowy zwraca także uwagę na fakt, że w skład aktualnie wykazanego majątku skarżącego wchodzą dwie nieruchomości, w tym jedna o pow. 3000 m2 (o wartości ok. 250.000 zł), a także kilka samochodów o wartości 50.000 zł, co jednoznacznie skutkuje brakiem możliwości uznania go za osobę ubogą. Ponadto podkreślenia wymaga fakt, że skarżący zamieszkuje w nieruchomości stanowiącej własność jego rodziców, którzy niewątpliwie partycypują w kosztach utrzymania nieruchomości, stąd wątpliwości budzi kwota wykazanych przez skarżącego wydatków, choćby na same opłaty eksploatacyjne i podatek od tej nieruchomości. Osiągnięty przy tym w 2015 roku przychód w kwocie 1.343.546,98 zł, przy poniesionych kosztach jego uzyskania wynoszących 1.325.443,50 zł (co do których skarżący nie wskazuje na trudności związane z ich pozyskaniem), dowodzi jednoznacznie, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle trudna, by uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceny tej nie zmienia kwestia zadłużenia skarżącego z tytułu kredytów bankowych, uzyskanie bowiem tychże kredytów podyktowane było oceną zdolności kredytowych skarżącego, a ponadto w większości zobowiązania kredytowe podlegają spłacie nie tylko przez skarżącego, ale także przez drugiego wspólnika. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. AKE.