I SA/Łd 405/07

Dnia 12 września 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (spr.), Sędzia NSA Paweł Janicki, Protokolant Asystent sędziego Joanna Wegner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2007 roku sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz M. T. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem \zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. nr [...] z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez M. T. - dłużnika zajętej wierzytelności. Organ ustalił następujący stan faktyczny w sprawie. Zawiadomieniami wydanymi w latach 2004 – 2006 Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. dokonał zajęcia wierzytelności wynikających z czynszu dzierżawnego przysługującego zobowiązanemu M. W. z tytułu umowy dzierżawy nieruchomości położonych w miejscowości A w gminie P.. M. T. w dniu 21 kwietnia 2004 roku uznała zajęte wierzytelności i zobowiązała się do przekazania na rachunek organu egzekucyjnego kwoty 20 tysięcy złotych oraz następnych kwot wynikających z umowy dzierżawy. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. określił wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, tj. M. T. kwoty na 132 600 złotych przyjmując, że skarżąca zobowiązana była do przekazania w sumie 190 tysięcy złotych, natomiast dokonała przekazania jedynie 57 400 złotych. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 roku, Nr 229, poz. 1954 ze zm.). M. T. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc naruszenie art. 71 § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Załączyła dwa aneksy do umowy dzierżawy oraz oświadczenie M. W. o potrąceniu wierzytelności przysługującej z tytułu czynszu z wierzytelnością z tytułu pożyczki udzielonej skarżącej w dniu 16 października 2003 roku. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Zaznaczył, że M. T. nie wywiązuje się z obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności czynszowej. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 144 k. p. a. w związku z art. 71 a § 9, art. 17 i 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia przedmiotowej wierzytelności pouczył o zakazie rozporządzania tą wierzytelnością. Zatem wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność, aczkolwiek skuteczne między stronami umowy dzierżawy, zdaniem organu egzekucyjnego, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego. W tym zakresie powołano się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 1996 r., sygn. akt S.A./Gd 3296/95. Na powyższe postanowienie M. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zarzuciła naruszenie art. 10 § 1, 11, 107 § 1 i 3 k. p. a. oraz art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącej kosztów postępowania w sprawie wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Autorka skargi wskazała, że organ egzekucyjny pominął w całości znane sobie fakty, iż rzeczywista wartość świadczeń do jakich M. T. była zobowiązana była znacznie niższa od określonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Nie uwzględniono bowiem aneksu do umowy dzierżawy z dnia 30 listopada 2004 r. oraz oświadczenie o potrąceniu kwoty 15.000 zł. Zdaniem skarżącej brak jest podstaw prawnych do przyjęcia stanowiska, że zajęcie wierzytelności okresowej, dokonane przez organ egzekucyjny, powoduje bezskuteczność dokonywanych przez strony zmian w zakresie należności za przyszłe okresy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację prezentowaną w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Organy egzekucyjne dopuściły się bowiem naruszenia prawa procesowego skutkującym koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia, jak też postanowienia organu I instancji. Wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, iż wyrażony w pieniądzu czynsz dzierżawny należy do świadczeń okresowych. Jego istotą jest przecież periodyczne dokonywanie określonych w umowie wpłat. Przy czym, co znaczące w niniejszej sprawie – całkowita suma czynszu, który zostanie uiszczony podczas trwania stosunku umownego nie jest przez strony z góry określony. Każda kwota czynszu stanowi, samodzielne świadczenie, cechujące się odrębnym terminem wymagalności. Termin ten ustalają strony umowy dzierżawy, a w przypadku, gdyby nie uczyniły w grę wchodzą odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego (693 § 1 w związku art. 699 § 1 i 2 k. c.). M. T. i M. W. ustalili w § 5 umowy dzierżawy (k. 4 v. akt administracyjnych), iż czynsz płatny miał być kwartalnie, na koniec każdego kwartału. Z końcem każdego kwartału przymiot wymagalności zyskiwała kolejna należność czynszowa. W konsekwencji, nieuzasadnionym było rozciąganie zakazu rozporządzania, modyfikowania zajętymi wierzytelnościami czynszowymi na te świadczenia, które w dniu zajęcia jeszcze nie były wymagalne. Trzeba podkreślić, że organ egzekucyjny nie jest kompetentny do ograniczania podmiotom funkcjonującym w obrocie swobody w zawieraniu umów, wynikającej z art. 353 1 k. c. Wolność ta obejmuje nie tylko przystąpienie do określonego stosunku prawnego, ale także do wprowadzania zmian, czy też rezygnowania z zawartej wcześniej umowy. Brak zatem było podstaw, by reglamentować stronom umowy dzierżawy możliwość wprowadzania do niej zmian, w szczególności w zakresie wysokości czynszu. Zwłaszcza w sytuacji, gdy przyczyny zmiany treści umowy dzierżawy powstały po dokonaniu zajęcia. Zatem przyjęcie stanowiska organu egzekucyjnego doprowadziło by do sytuacji, że po dokonaniu zajęcia przedmiotowej wierzytelności umowa dzierżawy nie mogła by być rozwiązana, nawet w razie zmiany okoliczności faktycznych (np. zbędność przedmiotu umowy dla dzierżawcy), czy też zmieniona. Inną kwestią jest skuteczność tego rodzaju modyfikacji wobec osób trzecich, w tym organu egzekucyjnego. Zasadą jest, że zawarcie umowy (jej zmiana, rozwiązanie) wiąże jedynie strony tego stosunku. Jeżeli strony wyrażają wolę rozszerzenia skuteczności zawartej umowy na inny podmiot, w tym organ administracji, winne są go o fakcie oraz treści kontraktu poinformować. Wówczas osoba trzecia nie może uchylić się od znajomości postanowień przyjętych przez strony. Ta rozszerzona skuteczność umowy obowiązuje od dnia zawiadomienia osoby trzeciej. Z akt sprawy wynika, że M. T. i M. W. umowę dzierżawy modyfikowali dwukrotnie: po raz pierwszy w dniu 18 lutego 2004 roku, wprowadzając m. in. zwolnienie dzierżawcy z obowiązku uiszczania czynszu w kolejnych latach dzierżawy za okresy od 1 listopada do 31 marca każdego roku do czasu zapewnienia przez wydzierżawiającego prawidłowego ogrzewania, a po raz drugi w dniu 30 listopada 2004 roku. Na mocy drugiego aneksu strony zdecydowały o obniżce czynszu do kwoty 15 tysięcy złotych kwartalnie, przesunięto termin płatności czynszu - na koniec kolejnego kwartału oraz zmodyfikowano zwolnienie z czynszu, które miało obowiązywać od 1 października do 31 marca każdego roku do czasu naprawy instalacji centralnego ogrzewania. Oba aneksy zostały przedstawione organowi egzekucyjnemu, z tym że drugi przedłożono dopiero w dniu 10 lutego 2005 roku, o czym świadczy prezentata umieszczona na dokumencie (k. 73 akt administracyjnych). Z zaskarżonego postanowienia wynika, że w postępowaniu egzekucyjnym uwzględniono jedynie treść pierwszego aneksu. Treść zawiadomień o zajęciu wierzytelności wskazuje, że organ egzekucyjny respektował okresową rezygnację z czynszu wprowadzoną przez strony i zajęciem obejmował kwotę czynszu w pierwotnej wysokości, z uwzględnieniem modyfikacji wprowadzonych pierwszym aneksem. Natomiast zupełnie pominięto treść aneksu drugiego. Tymczasem z dniem 10 lutego 2005 roku strony umowy dzierżawy wyraziły wolę rozszerzenia skuteczności zmian w umowie dzierżawy wprowadzonych aneksem także na inny podmiot – organ egzekucyjny. Wobec tego od tej daty organ winien respektować zarówno fakt obniżenia kwoty czynszu, jak też rezygnacji z jego pobierania we wskazanym wyżej okresie każdego roku. A zatem zajęcia wierzytelności czynszowych od dnia 10 lutego 2005 roku powinny uwzględniać zobowiązanie skarżącej w kształcie nadanym aneksem. Powołany bowiem przez organ egzekucyjny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 1996 roku o sygn. akt SA/Gd 3296/95 wydano w odmiennym stanie faktycznym; orzeczenie to dotyczyło świadczenia jednorazowego. Wobec tego wnioski wyprowadzone z tezy tego wyroku nie mogą zostać aplikowane do realiów rozpoznawanej sprawy. Warto zaznaczyć, że w sprawie niniejszej nie znajduje zastosowania art. 89 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wprowadzający zasadę, iż zajęcie wierzytelności w pewnych przypadkach skutkuje również wobec wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu tej czynności. Sporne w sprawie wierzytelności nie stanowią bowiem wierzytelności z tytułu dostaw, robót ani też usług. W niniejszej sprawie na uwagę zasługuje jeszcze jedna okoliczność. Mianowicie, zarówno w skardze, jak też w zażaleniu skarżąca powołuje się na fakt potrącenia przez M. W. wierzytelności z tytułu czynszu dzierżawy z wierzytelnością z tytułu pożyczki z dnia 16 października 2003 roku. Wydaje się, iż strona zmierza do wykazania, że jedna z wierzytelności czynszowych została wskutek potrącenia umorzona, co sprawia, że jej zobowiązanie wobec M. W. zostało zmniejszone. Wyjaśnić zatem należy, iż faktycznie, w aktach administracyjnych (k. 215) przedmiotowe oświadczenie złożone za zgodą skarżącej się znajduje. Dokument ten nie został opatrzony datą. Nie wiadomo zatem, kiedy do owego potrącenia doszło. Okoliczność ta jednak pozostaje bez wpływu na datę przedłożenia oświadczenia organowi egzekucyjnemu. Nastąpiło to dopiero w chwili wniesienia zażalenia, po zajęciu wierzytelności i wystosowaniu do skarżącej przez organ egzekucyjny zawiadomień. W tym zakresie aktualne pozostają wcześniejsze rozważania odnoszące się do rozszerzonej skuteczności czynności prawnych dokonywanych między stronami. Uznać należy, iż skuteczność oświadczeń stron o potrąceniu rozszerzono wobec organu dopiero w dniu złożenia zażalenia. Konkludując, zarówno zaskarżone postanowienie, jak też poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. narusza dyspozycję art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 77 § 1 k. p. a. Określenie M. T. wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności z tytułu czynszu najmu nastąpiło nieprawidłowo. Zajęcie nie mogło bowiem pomijać kształtu tej wierzytelności nadanej przez strony umowy, o czym organ został powiadomiony. Postępowanie dotknięte było także brakami w zakresie oceny materiału dowodowego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ egzekucyjny zakwalifikuje należycie okoliczność zmian wprowadzonych do umowy dzierżawy również na mocy aneksu przedłożonego w dniu 10 lutego 2005 roku oraz oceni skutki czynności prawnej potrącenia. Dokona nadto prawidłowej analizy charakteru prawnego wierzytelności czynszowej. Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie, jak też poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]. Na podstawie art. 152 p. p. s. a. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 p. p. s. a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).