I SA/Łd 41/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę oddala skargę. I SA/Łd 41/11 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] r. (wpływ do organu rentowego [...] r.) Z. D. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za lata 1994 - 1995. Prośbę swą umotywował trudną sytuacją materialną, wskazując, że jest osobą niepełnosprawną zatrudnioną z najniższym wynagrodzeniem; dużą część dochodów przeznacza na leczenie. Prowadzoną działalność gospodarczą zakończył stratą. Obecnie nie posiada żadnego majątku, który mógłby sprzedać i zapłacić wymagalne należności. Umorzenie odsetek pozwoliłoby mu spłacić w ratach należność główną z tytułu niezapłaconych składek. Wnioskodawca uważa, że umorzenie odsetek i spłata zadłużenia w ratach pozwoliłoby normalnie żyć i podjąć dalsze leczenie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. decyzją z dnia [...] r. nr [...] , w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm) - powoływanej dalej jako u.s.u.s., odmówił Z. D. umorzenia należności z tytułu odsetek: od składek osób prowadzących działalność gospodarczą za okres od czerwca 1994 r. do listopada 1995 r. w kwocie 11.022,- zł; na ubezpieczenie społeczne zatrudnionych pracowników za okres od lipca 1994 r. do października 1995 r. w kwocie 8.000,- zł. Organ rentowy wskazał na materiał dowodowy zebrany w sprawie i po przytoczeniu treści przepisów art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), uznał argumenty powołane przez stronę jako niewystarczające do umorzenia powyższych należności. Stwierdzono, iż Pan D. ma [...] lata; jest zatrudniony do [...] r. na podstawie umowy o pracę na czas oznaczony za wynagrodzeniem w wysokości 1.150,- zł brutto (891,26 zł netto). Płatnik nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego o wartości egzekucyjnej. Mieszka z żoną i synem w domu należącym do jego matki. Trzyosobowa rodzina osiąga miesięczny przychód w wysokości 1.450,- zł. Na koszty utrzymania, związane z opłatami, rodzina przeznacza miesięcznie około 150,- zł. Pan D. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2010 r. i wymaga częściowej opieki innej osoby. Na leczenie miesięcznie przeznacza około 250,- zł. Ponadto, oprócz zadłużenia wobec ZUS, posiada zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości około 8.000,- zł, spłacane w miesięcznych ratach po 150,- zł. Organ uznał, iż płatnik nie wykazał aby znajdował się w takiej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwia spłatę zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę z powodu okoliczności wywołujących dla zobowiązanego ciężkie skutki. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę i spłaca raty kredytu bankowego. Płatnik i jego rodzina nie korzystają ze wsparcia finansowego z pomocy społecznej, a sam płatnik nie wymaga stałej opieki. Organ rentowy wskazał też, iż możliwość umorzenie należnych składek na ubezpieczenie społeczne nie dotyczy składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Wnioskiem z dnia [...] r. Z. D. zwrócił się do Prezesa ZUS z prośbą o ponowne rozpoznanie jego sprawy. Nie zgodził się on z uzasadnieniem decyzji, a w szczególności z argumentacją dotyczącą możliwości ściągnięcia w trybie egzekucyjnym należności wymaganych przez ZUS. Wskazał, iż uzyskuje najniższe wynagrodzenie za pracę, natomiast jego małżonka nie odpowiada za jego zaległości, gdyż posiadają rozdzielność majątkową. W związku z tym - w jego ocenie - zaistniała przesłania do umorzenia przedmiotowych odsetek, przewidziana w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dodatkowo skarżący wskazał, iż przedmiotowe zaległości wobec ZUS powstały na skutek okoliczności od niego niezależnych – musiał zlikwidować działalność gospodarczą z powodu rosnącej straty, a ponadto jego brat G. D. przywłaszczył sobie jego samochód, którym spowodował wypadek i został ciężko ranny. Z tego tytułu nie otrzymał odszkodowania, a brat wymaga teraz opieki. Decyzją z dnia [...] r. nr 59 Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., działający z upoważnienia Prezesa ZUS, utrzymał rozstrzygnięcie z dnia [...] r. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu decyzji na treść przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz § 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i podtrzymał dotychczasowe ustalenia w sprawie. Dodatkowo organ rentowy wskazał, iż egzekucja prowadzona celem wyegzekwowania należnych składek na ubezpieczenie społeczne została zawieszona w związku z zawarciem przez ubezpieczonego układu ratalnego w dniu 10 lipca 2010 r. i w ramach tego układu ratalnego dokonywane są wpłaty (ostatnia wpłata miała miejsce w dniu 15 września 2010 r. w wysokości 220,- zł). We wniosku o ponowne rozpatrzenie prawy strona wskazała na konieczność opieki nad niepełnosprawnym bratem, pobierającym rentę w wysokości 650,- zł oraz niewielki dochód z tytułu emerytury pobieranej przez matkę – 700,- zł. Jednakże w oświadczeniu złożonym w dniu 28 czerwca 2010 r. strona podaje, że osobami wspólnie zamieszkałymi z nią są jego żona i syn; nie wskazuje brata ani matki. W związku z tym organ przyjął, że konieczność wspierania brata i matki nie ma wpływu na ustalenie trudnej sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej w świetle rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Dyrektora Oddziału płatnik nie wykazał swej trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwiałaby mu spłatę zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę z powodu okoliczności wywołujących dla zobowiązanego ciężkie skutki. Utrzymuje się z rodziną ze środków uzyskiwanych z zatrudnienia; spłaca raty kredytu; a jako osoba niepełnosprawna nie wymaga stałej opieki. Jego rodzina nie korzysta ze wsparcia finansowego z opieki społecznej. Z. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na powyższe rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów: - art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, iż nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę; - § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; - art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie oraz tendencyjną ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów. W uzasadnieniu skargi strona powołała okoliczności, które już wcześniej podnosiła we wniosku o umorzenie odsetek, jak i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W ocenie skarżącego, jego sytuacja jest trudna, co wyczerpuje nie jedną, lecz kilka przesłanek uzasadniających umorzenie odsetek za zwłokę. Ocena tych przesłanek została jednak dokonana przez organ z naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów, z poszanowaniem interesu Skarbu Państwa, bez pochylenia się nad przypadkiem skarżącego – osoby chorej, niewypłacalnej, którą skrzywdził los. Skarżący uważa też, iż organ nie przeprowadził w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, nie żądając od strony dokumentów potwierdzających rozdzielność majątkową i separację z żoną. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak również odsetki od tych należności, zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a w/w ustawy). Warunkiem niezbędnym (ale nie wystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski – "Kodeks postępowania administracyjnego", Warszawa 2006, s. 505). Organ rentowy wskazał, iż w stosunku do zobowiązanego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, w celu ściągnięcia należności obciążających skarżącego, które zostało zawieszone ze względu na ustanowienie układu ratalnego w spłacie zaległych składek. Przedwczesnym wydaje się zatem twierdzenie, iż egzekucja prowadzona wobec skarżącego okazała się bezskuteczna, gdyż w tym zakresie naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie zakończyli formalnie egzekucji (nie umorzyli postępowania egzekucyjnego) z powodu braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych", o którym stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W dacie wydawania zaskarżonej decyzji skarżący otrzymywał stałe miesięczne dochody – wynagrodzenie za pracę. Wprawdzie podjęcie spłaty zaległej należności wraz z odsetkami za zwłokę pogorszy jego sytuację materialną (co jest niewątpliwe), nie daje to jednak wystarczającej podstawy aby umorzyć w całości odsetki naliczane od zobowiązania głównego. Należy też wskazać na pewną niekonsekwencje skarżącego, który z jednej strony powołuje się na rozdzielność majątkową oraz fakt bycia w separacji z żoną, a z drugiej strony wskazuje, że jego rodzina składa się z trzech osób - wydatki rozkładają się na utrzymanie trzech osób. Ponadto skarżący wskazuje na swoją bardzo trudną sytuację majątkową, a mimo to stać go na zaciągnięcie kredytu i jego spłatę w ratach miesięcznych po 150,- zł. Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący powołał się na tą przesłankę. Organ rentowy uznał jednak, że ta choroba nie pozbawiła zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodów, gdyż skarżący pracuje i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. Także fakt zamieszkiwania w domu matki z chorym bratem nie oznacza, że to właśnie na skarżącym spoczywa obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (bratem); zresztą zarówno brat zobowiązanego i jego matka nie są pozbawieni źródeł dochodu, otrzymują rentę chorobową i emeryturę. Skarżący nie wykazał również, aby poniósł stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Do takich okolicznościami na pewno nie można zaliczyć osiągnięcia straty w prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zniszczenia samochodu przez brata zobowiązanego. W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że organ przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego. Organ rentowy przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenia takiej ulgi wziął pod uwagę aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że w przypadku gdyby pojawiły się nowe przesłanki uzasadniające umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, skarżący może ponownie zwrócić się do organu rentowego z wnioskiem o udzielenie takiej ulgi. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił skargę. P.Z-C.