I SA/Łd 415/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2009 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę. I SA/Łd 415/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia R. Z. należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 7.487,87 zł. W dniu 15 lutego 2008 roku zadłużenie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym, skierowanym do rachunku bankowego. R. Z. prowadził działalność gospodarczą, polegającą na świadczeniu osobowych usług taksówkarskich w okresie od 19 października 1998 roku do 31 marca 2008 roku. Z dniem 1 kwietnia 2008 roku zgłosił zawieszenie działalności. Decyzją z dnia [...] zostało określone zadłużenie skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, od której R. Z. złożył odwołanie. W piśmie procesowym z dnia [...] roku, skierowanym do Sądu Okręgowego w Ł., VIII Wydziału Ubezpieczeń Społecznych wniósł o umorzenie zadłużenia wobec ZUS wraz z należnymi odsetkami. Wyrokiem z dnia [...] roku Sąd oddalił odwołanie przekazując w dniu [...] roku wniosek w zakresie umorzenia należności do rozpoznania przez ZUS. W piśmie dodatkowym z dnia 21 maja 2008 roku skarżący wniósł o umorzenie zadłużenia wobec ZUS w raz należnymi odsetkami. Prośbę o umorzenie skarżący uzasadniał tym, iż w okresach wskazanych w decyzji nie prowadził działalności, z powodu uszkodzenia samochodu, który był jego narzędziem pracy. Przebywał także na urlopie lub był zatrudniony na podstawie umowy-zlecenia. Fakt, iż nie odprowadzał składek w prawidłowej wysokości był spowodowany nieznajomością przepisów. Do pozwu dołączone zostały następujące dokumenty: - zaświadczenie o przebiegu ubezpieczenia komunikacyjnego, wystawione prze Inspektorat PZU w Ł., - umowa zlecenie zawarta z WORK TEMP SERVICE na okres od kwietnia do [...] roku, - okresowe raporty fiskalne. W dniu [...] roku spisano ze skarżącym kwestionariusz o możliwościach płatniczych płatnika składek, z którego wynikało, ze skarżący osiąga dochód wysokości 2000 zł brutto z tytułu umowy o pracę, zgodnie z danymi wygenerowanymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego podstawa wymiaru składek za okres od czerwca do listopada 2008 roku wynosi miesięcznie ok. 3.010,00 zł brutto. Skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. O., która prowadzi działalność gospodarczą i zgodnie z zestawieniem dochodów i wydatków uzyskuje dochód w wysokości 1.060,00 zł brutto. Na utrzymaniu pozostaje jedno dziecko w wieku 6 lat. Jest właścicielem samochodu marki Ford Modeno z 1996 roku. W dniu [...] roku załączył dodatkowo: zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej oraz jego zmianie, wypis aktu notarialnego z dnia [...] roku umowy kupna lokalu nr [...], położonego przy ul. [...], dowód rejestracyjny, umowę kredytu na zakup towarów z dnia 21 listopada 2007 roku, deklarację o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne PIT-16A za 2007 roku, zaświadczenie o numerze REGON, a także zestawienie wydatków, z którego wynika, że na świadczenia rodzina skarżącego wydaje kwotę 986, 62 zł, a na ratalną spłatę kredytów kwotce ok. 436, 04 zł. Świadczenia płacone są na bieżąco – bez zaległości. Pismem z dnia [...] roku organ administracji poinformował R. Z. o wszczęciu postępowania w sprawie. Pouczono także o możliwości przeglądania akt sprawy w każdym stadium postępowania oraz sposobności wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów, zgodnie z art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr [...] z dnia [...] roku wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm.) , powoływanej dalej, jako " u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w łącznej wysokości 7487,87 zł. W uzasadnieniu podniósł, że przesłanki pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek uregulowane są w treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s., traktującego o całkowitej nieściągalności oraz wskazał także na treść przepisu art. 28 ust.3a u.s.u.s. Oceniając sytuację finansową skarżącego organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie istniejącego zadłużenia. Argumentował, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody, z których na bieżąco opłacane są świadczenia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem ZUS, R. Z. w dniu [...] roku pismem skierowanym do organu administracji zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku dołączył kserokopie zawiadomienia o zajęciu przez Urząd Skarbowy rachunku bankowego oraz prawa majątkowego stanowiącego jego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą. W swoim piśmie oświadczył, iż jego zdaniem w decyzji Nr [...] zostały zawarte niepełne i nieprawdziwe informacje dotyczące jego stanu majątkowego i rodziny. W szczególności stwierdził, że ma na utrzymaniu nie tylko 6-letnią córkę, ale też 10-letniego syna K. O., który to fakt pominięto przy wydaniu decyzji z dnia [...] roku. Wskazał, że ponosi następujące koszty utrzymania: czynsz 465,77 zł, gaz 50 zł, prąd 100 zł, opłata za przedszkole 320 zł, abonament za telewizję 50 zł, za telefon 100 zł, raty za meble 136,04 zł i za samochód 300 zł. Jest także zobowiązany płacić ubezpieczenie OC za posiadany samochód w kwocie 639 zł, które reguluje w ratach. Na przejazdy do pracy wydaje miesięcznie 50 zł. Z tytułu umowy o prace otrzymuje wynagrodzenie brutto 2500 zł, co po pobraniu zaliczek na podatek dochodowy i ZUS daje netto ok. 1800 zł, co powoduje, że po opłaceniu wszystkich zobowiązań pozostaje miesięcznie na utrzymanie ok. 200 zł. Jest także zmuszony do częstego zakupu leków, ponieważ dzieci regularnie chorują. Dodał też, ze organ mylnie zaliczył K. O. kwotę 1060 zł, jako miesięczny dochód, podczas, gdy jest to miesięczna kwota utrzymania prowadzonej przez K. O. działalności gospodarczej. Pismem z dnia [...] roku ZUS poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał ponownej analizy dokumentów, zarówno dostarczonych wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenia sprawy, jak i uprzednio zgromadzonych. Mając na względzie fakt, iż ZUS nie wyczerpał okresu dochodzenia należności uznano, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone prze ustawodawcę, co wyłączyło możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione we wskazanym przepisie, zwłaszcza, ze całe zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym skierowanym do rachunku bankowego, jak również może być dochodzone z wynagrodzenia za pracę. Zasadność umorzenia wnioskowanych należności oceniono także w oparciu o art. 28 ust. 3a wskazanej ustawy, a także rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku, biorąc pod uwagę informacje dotyczące sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego. ZUS uznał, że w świetle przytoczonych przepisów nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia zaległych należności. Analizując ponownie sytuacje materialną skarżącego organ uznał, ze nie wyczerpuje ona dyspozycji § 3 przytoczonego rozporządzenia. Uznano, że instytucja umorzenia zaległych składek oraz odsetek zastrzeżona jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społecznie nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Tymczasem z ustaleń organu wynika, ze sytuacja skarżonego uległa nawet poprawie, ponieważ zgodnie z raportami wygenerowanymi z systemu KSI, podstawa wymiaru składek z tytułu zatrudnienia R. Z. w okresie od [...] wynosiła średnio 3.001.,00 zł brutto, natomiast w okresie [...] wyniosła 3.446,00 miesięcznie. Także podniesione przez skarżącego argumenty dotyczące wielkości miesięcznych zobowiązań i konieczności zakupu leków dla dzieci nie były wystarczającą podstawą do zastosowania ulgi. Organ podkreślił, że stosownie do regulacji wynikającej z art. 47 u.s.u.s. na płatniku ciąży ustawowy obowiązek terminowego opłacania comiesięcznych składek na ubezpieczenie społeczne. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania niezależnie od osiąganych dochodów, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej problemów. Wobec powyższego decyzją z dnia [...] roku, Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji. Powyższą decyzję R. Z. zaskarżył w całości, zarzucając organowi stronnicze podejście do położenia w jakim się znalazł, w wyniku czego stale pogarsza się byt jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak również odsetki od tych należności, zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 ust. 3 całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust 3a w/w ustawy). Warunkiem niezbędnym, (ale niewystarczającym) jest zaistnienie okoliczności wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Okoliczności wymienione w tym przepisie nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności". Nie muszą występować łącznie i dają możliwość organowi uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście podlegają one kontroli sądowej, ale ze względu na specyficzny charakter spraw, których dotyczą, kontrola ta ma zakres nieco ograniczony. Jeżeli zatem organ poprawnie przeprowadzi postępowanie dowodowe i dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, to samo wyprowadzenie wniosku przesądzającego o wyniku sprawy jest zagadnieniem natury słusznościowej, które pozostaje poza zakresem kontroli sądowej. Sąd administracyjny bada, bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego też względu kontrola sądowa zmierza jedynie do ustalenia czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski – "Kodeks postępowania administracyjnego", Warszawa 2006, s. 505). W tym miejscu Sąd podkreśla nadto, że nawet spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia należności przez organ. Odnosząc się natomiast do przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy stwierdzić, że przepis ten wymaga od zobowiązanego wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. A zatem ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia spoczywa na zobowiązanym. Treść przepisu należy, więc odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy wobec powyższego, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach, bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się przeto z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, o którym stanowi pkt 1, jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu jedynie o niezbędne minimum, nie natomiast o zachowanie pewnego średniego standardu egzystencji. W niniejszej sprawie Sąd zwraca uwagę, że skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód, wskazany kwotowo w zaskarżonej decyzji. Sąd podzielając obawy skarżącego, że podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy w pewnym stopniu sytuację materialną jego oraz jego rodziny, zgadza się jednocześnie z organem, iż fakt ten nie daje jednak wystarczających podstaw, aby dług ten umorzyć. Jedną z przesłanek do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ prawidłowo ocenił, że z niniejszej sprawy nie wynika, aby skarżący był postawiony w takiej sytuacji. Skarżący nie wykazał również, aby poniósł stratę materialną w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. W tej sytuacji, dokonując ogólnej oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz wydał decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, podejmując wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co jest niezbędnym warunkiem wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że choć w ograniczonym zakresie, to jednak skarżący jest w stanie, zwłaszcza korzystając z rozłożenia swego zobowiązania na raty, sprostać spłacaniu powstałych zaległości składkowych. Sąd podnosi także, ze wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. Wydanie, bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007 r. (Lex 334071). Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. m.a.k.