I SA/Łd 438/16

Dnia 14 września 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – J. B. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. J. B. złożyła na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem S.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 350 m2 (na którego budowę był zaciągnięty kredyt hipoteczny w wysokości 650.000 zł) i nieruchomości rolnej o pow. 0,9 ha oraz działek rolnych o pow. 0,9 ha. Dochód rodziny wynosi 210 zł, wydatki zaś opiewają na kwotę 470 zł. Rodzina spłaca także kredyt hipoteczny, którego miesięczna rata wynosi ok. 2.200 zł. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że działalność gospodarczą wraz z mężem zaczęła prowadzić w 1988 roku. Początkowo byli eksporterami polskich produktów na rynki wschodnie. W wyniku embarga Rosji dla polskich produktów w 2005 roku stracili dorobek życia. Aby uregulować swoje zobowiązania, zmuszeni byli do wyprzedaży zgromadzonego majątku i nieruchomości. W 2009 roku jej mąż uległ wypadkowi, w wyniku którego stracił palce u dłoni i uszkodził lewą rękę, od tego czasu nie pracuje. Ona swój salon kosmetyczny zamknęła w 2013 roku. Jest jej bardzo ciężko, w utrzymaniu pomagają jej dorośli synowie. Od kilku lat próbuje bezskutecznie sprzedać dom, w którym mieszka wraz z mężem i działki rolne. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podkreśliła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, nie ma dochodów na uregulowanie zobowiązań podatkowych określonych decyzją na kwotę 9.950 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2016 roku wezwano pełnomocnika wnioskodawczyni do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącą i jej męża rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2015 rok, wskazania kwoty środków miesięcznie przeznaczanych na utrzymanie rodziny wraz z podaniem źródła ich finansowania, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 11 lipca 2016 roku nadesłała dodatkowe dokumenty i informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym pismem skarżącej, zważywszy, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia nadal budziły wątpliwości, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2016 roku ponownie zobowiązał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie przez skarżącą dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do: wyjaśnienia kwestii braku zatrudnienia i osiągania dochodu przez męża skarżącej (wskazania, czy ubiegał się o przyznanie renty w związku z wypadkiem, o którym mowa we wniosku), określenia wartości szacunkowej nieruchomości wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. nieruchomości rolnej i działek rolnych) wraz ze wskazaniem, czy są to działki zabudowane, wyjaśnienia kwestii obrotu przez skarżącą nieruchomościami, których dotyczy zaskarżona decyzja, położonych we wsi W., na których Spółka cywilna A., której skarżąca pozostawała wspólnikiem od 2007 roku, miała wybudować domy wraz z infrastrukturą tworzące osiedle domów jednorodzinnych, w tym wyjaśnienia kwestii przeznaczenia lub posiadania środków finansowych z tytułu dokonanych transakcji sprzedaży ww. nieruchomości wraz z podaniem kwoty tych środków i celu ich przeznaczenia oraz jednoznacznego określenia kwoty środków udzielanych miesięcznie skarżącej przez dorosłych synów na spłatę kredytu i utrzymanie - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 30 sierpnia 2016 roku przedstawiła dodatkowe oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.),dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z uwagi na fakt, że przedstawione we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, a przy tym rodziły uzasadnione wątpliwości, referendarz sądowy z tej możliwości skorzystał, wzywając skarżącą dwukrotnie do uzupełnienia wniosku o dokumenty i oświadczenia, które umożliwią ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłanych dokumentów i oświadczeń, wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem S.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 350 m2 , który małżonkowie wystawili na sprzedaż za kwotę 650.000 zł, i nieruchomości rolnej o pow. 0,9 ha oraz działek rolnych o pow. 0,9 ha. Działki te według oświadczenia skarżącej są w większości niezabudowane, przy czym dwie z nich mają rozpoczętą budowę domów przez nieistniejącą Spółkę (fundamenty i część murów). Średnia cena za 1 m2 w okolicy wynosi ok. 40 zł. Trudno je sprzedać, ponieważ większość mieszkańców wsi podzieliła swoje pola na mniejsze działki i jest bardzo duża podaż oraz niewielki popyt. Skarżąca podkreśliła przy tym, że we wrześniu ma licytację komorniczą na działki niezabudowane (na taką wartość wycenił je biegły rzeczoznawca). Dochód rodziny, jak podała skarżąca, wynosi 210 zł, wydatki zaś opiewają na kwotę 470 zł. W spłacie kredytu (miesięczna rata wynosi ok. 2.200 zł), uregulowaniu opłat za gaz i energię elektryczną skarżącej i jej mężowi pomagają synowie, przeznaczając na ten cel kwotę ok. 2.700 zł miesięcznie. Mąż skarżącej po wypadku, którego doznał w 2006 roku, starał się o rentę, ale otrzymał decyzję odmowną ZUS. Ma uszkodzoną rękę i nie może znaleźć pracodawcy, który go zatrudni. Jednocześnie analiza wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że saldo końcowe rachunku małżonków na dzień 11 lipca 2016 roku opiewało na kwotę -4.800 zł (przy limicie kredytowym w tej samej wysokości). Z nadesłanych oświadczeń wynika także, iż wobec małżonków toczą się postępowania podatkowe i sądowoadministracyjne, wykazana suma blokad na rachunku (zajęcie egzekucyjne) wynosi 493.016,46 zł, skarżąca nie przedstawiła jednak dokumentów potwierdzających tę kwotę. Ponadto z oświadczeń skarżącej wynika także, iż osiągnięty we wcześniejszych latach zysk ze sprzedaży domów uzyskany przez Spółkę, której małżonkowie byli wspólnikami, był niewielki i został opodatkowany przez każdego ze wspólników. Z każdej sprzedanej wówczas działki małżonkowie regulowali swoje zobowiązania i nie gromadzili oszczędności. Z kolei w 2015 roku skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 1.290 zł (według PIT-37). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego wobec wskazanych przez skarżącą składników majątkowych w postaci licznych działek, w tym dwóch z rozpoczętą budową domów, należało uznać, że skarżąca nie wykazała, że jest osobą znajdującą się na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla utrzymania koniecznego jej rodziny i tym samym uzasadniała przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżąca nie uwiarygodniła w przekonywujący sposób faktu osiągania niewielkiego zysku ze sprzedaży domów w związku z prowadzoną inwestycją osiedla domów jednorodzinnych ani też definitywnego wykorzystania środków uzyskanych ze sprzedaży tych nieruchomości w latach poprzednich. Ponadto nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje także fakt nienadesłania przez skarżącą dokumentów potwierdzających sumę blokad na rachunku bankowym z tytułu zajęć egzekucyjnych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.