I SA/Łd 443/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędziowie: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski Sędzia NSA Anna Świderska (spr.) Protokolant: Specjalista Dorota Choińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami zawierającymi informację niejawną, wyłączonymi z akt sprawy ze względu na interes publiczny 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] r. którym odmówiono A.S. zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne, wyłączone z akt sprawy postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] r. ze względu na interes publiczny. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podał, że zgodnie z art. 178 § 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., powoływanej dalej w skrócie jako: "O.p.") strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Prawo to stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Jednak regulacja zawarta w art. 178 § 1 i § 3 O.p. nie ma charakteru absolutnego i doznaje określonych w art. 179 § 1 O.p. ograniczeń. Art. 179 § 1 O.p. stanowi, że art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Odwołując się do poglądów wypracowanych przez orzecznictwo, organ podatkowy wyjaśnił, że pod pojęciem "interes publiczny" należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Zatem na podstawie art. 179 § 1 O.p. do dokumentów zawierających informacje niejawne, ewentualnie dokumentów, które organ podatkowy wyłączył z akt sprawy ze względu na interes publiczny nie ma zastosowania określone w art. 178 cyt. ustawy prawo wglądu strony do akt sprawy. Powołany wyżej przepis stanowi wyłącznie o ograniczeniu stronie postępowania podatkowego prawa wglądu do dokumentów zawierających informacje niejawne wyłączone ze względu na interes publiczny, o innym podmiocie niż strona. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym nie może być realizowana poprzez umożliwienie stronie dostępu do informacji o innym podatniku, co naruszyłoby tajemnicę skarbową. Interes publiczny leży u podstaw tego, aby dane osób trzecich i tajemnica skarbowa były wyłączone z jawności. Organ ocenił, że strona w pełni to akceptuje, dlatego nie skarży wyłączenia z jawności danych osobowych świadków. Jednakże strona nie akceptuje takiego wyłączenia dokumentów z jawności polegającego na wyłączeniu całych dokumentów, bez możliwości poznania jakie czynności podejmuje organ, jakie zbiera dowody, w jaki sposób te dowody są zbierane, a przede wszystkim - jaka jest treść tych dowodów i jaki ma ona wpływ na ustalenia prowadzonego postępowania. Zdaniem organu drugiej instancji przesłanka "interesu publicznego" związana z ochroną dóbr podmiotów trzecich, została przez organ pierwszej instancji, w oparciu o zaistniałe w sprawie okoliczności faktyczne, wystarczająco wyjaśniona, gdyż dokumenty wyłączone zawierają informacje istotne o tych podmiotach gospodarczych innych niż strona i niezwiązanych bezpośrednio z prowadzonym wobec strony postępowaniem. Twierdzenie strony, że wszystkie wyłączone z jawności dokumenty wystarczyłoby zanonimizować i uzyskanie dostępu do takich dokumentów spełniło by zadość żądaniom stron, jest twierdzeniem nowym, gdyż zostało ono podniesione dopiero na etapie zażalenia. Z tego względu, w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji nie naruszyło wskazanych przez stronę przepisów prawa. Końcowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zamyka stronie drogi do wystąpienia do organu pierwszej instancji o udostępnienie zanonimizowanych wersji dokumentów, o wgląd w które wnioskowała. A. S. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1) art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 239 O.p., przez brak wydania postanowienia uchylającego postanowienie organu pierwszej instancji w sytuacji istnienia do tego przesłanek, 2) art. 121 § 1 O.p., przez prowadzenie postępowania kontrolnego w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, 3) art. 123 § 1 O.p., polegające na ograniczeniu stronie prawa czynnego udziału w postępowaniu poprzez nieujawnienie istotnych dla sprawy dokumentów, 4) art. 127 O.p., polegające na naruszeniu zasady dwuinstancyjności przez brak rozpatrzenia wszystkich zarzutów strony, zawartych w zażaleniu, 5) art. 129 O.p., polegające na nieuzasadnionym ograniczeniu jawności postępowania wobec strony; 6) art. 178 O.p. - polegające na odmowie możliwości wglądu do części materiału znajdującego się w aktach sprawy, 7) art. 179 § 2 O.p., przez brak wykazania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. istnienia interesu publicznego jako przesłanki odmowy wglądu w akta postępowania kontrolnego. Mając na uwadze podniesione zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] r. oraz o umożliwienie stronie wglądu w pełne akta postępowania podatkowego lub w akta z pominięciem informacji niejawnych (akta zanonimizowane). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Po pierwsze, postanowienia organów podatkowych obu instancji ujawniają, że organy dokonały błędnej interpretacji art. 179 § 1 O.p. łącząc dwie przesłanki wyłączenia jawności dokumentów w jedną. Świadczy o tym rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] r., który odmówił stronie zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne (wymienione w postanowieniu o wyłączeniu z [...] czerwca 2018 r.) z uwagi na interes publiczny. Zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Stosownie zaś do art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Z cytowanego art. 179 § 1 O.p. wynika, że ustawa rozróżnia dwie sytuacje, w których prawo strony do wglądu w akta doznaje ograniczeń. Pierwsza z tych sytuacji dotyczy dokumentów zawierających informacje niejawne. Z mocy prawa strona nie ma prawa wglądu do tych dokumentów, które zawierają informacje niejawne. Pojęcie informacji niejawnych zostało zdefiniowane art. 1 ust. 1 ustawy z 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r., poz. 742). Z przywołanego przepisu wynika, że są to takie informacje, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby to z punktu widzenia jej interesów niekorzystne. Zgodnie z art. 5 przywołanej ustawy, dokumentom niejawnym nadaje się klauzule: ściśle tajne, tajne, poufne lub zastrzeżone. Z art. 6 ust. 1 tej ustawy wynika, że klauzulę tajności nadaje osoba, która jest uprawniona do podpisania dokumentu. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia również nie wynika, czy i które z dokumentów wyłączonych postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] r., to dokumenty zawierające informacje niejawne i jaką zostały opatrzone klauzulą. Dokumenty te nie zostały załączone do akt sprawy uniemożliwiając sądowi weryfikację twierdzeń organów podatkowych, iż dokumenty wyłączone zawierały informacje niejawne. Stanowisko organów podatkowych jest przy tym niekonsekwentne. Jeśli bowiem wszystkie wyłączone postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. dokumenty były dokumentami niejawnymi, to powstaje pytanie dlaczego część z nich, tj.: trzy protokoły z przesłuchań świadków K. K., R. U. i R. G. zostały przekazane stronie jako załączniki protokołu kontroli (tak wynika z uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji z [...]r.). Skoro są to dokumenty zawierające informacje niejawne, to ich przekazanie stronie stanowiłoby naruszenie art. 179 O.p. Nie jest również jasne, dlaczego skoro organ pierwszej instancji przekazał te dokumenty stronie, to następnie objął je postanowieniem o wyłączeniu. Zakładając, że określone w postanowieniu z [...] r. dokumenty zostały wyłączone z uwagi na interes publiczny rozumiany jako ochrona danych osób trzecich, to powstaje pytanie dlaczego w treści uzasadnień organów obu instancji ujawniono dane podmiotów, których dokumenty te dotyczą. Organ pierwszej instancji wymienił nazwy dwóch spółek z o.o. co do których właściwe organy podatkowe wydały decyzje wraz ze wskazaniem okresów rozliczeniowych oraz numerem NIP, zaś organ drugiej instancji wskazał trzecią spółkę, co do której pozyskano protokół z kontroli. W tej sytuacji argumentacja organów podatkowych, iż odmawiają skarżącemu wglądu do tych dokumentów z uwagi na interes publiczny rozumiany jako ochrona danych osób trzecich, jest nieprzekonujący ponieważ ochrona tych danych jest iluzoryczna. W aktach sprawy znajduje się analiza pokontrolna dotycząca skarżącego datowana na 20-24, 27-28 sierpnia 2018 r., w której szczegółowo opisano dokumenty włączone postanowieniem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-B. z [...] czerwca 2018 r. Organy podatkowe nie wykazały, że pomimo tych okoliczności uzasadniona jest ochrona danych osób trzecich i za wyłączeniem jawności określonych dokumentów przemawia interes publiczny. Co istotniejsze, to organ podatkowy pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzje skierowane do spółek z o.o.: A i B dotyczą w całości ustaleń w zakresie transakcji handlowych podmiotów będących dostawcami C, który był bezpośrednim kontrahentem skarżącego. Jeśli organy podatkowe będą chciały wykorzystać informacje zawarte w tych dokumentach w postępowaniu dotyczącym skarżącego, np. dowodząc, że transakcje między skarżącym a C były nierzetelne, to bez ponownego włączenia tych dokumentów do akt będzie to niemożliwe. Interes publiczny rozumiany jako ochrona danych osób trzecich będzie musiał w tym wypadku ustąpić zasadzie jawności postępowania. Sąd nie podziela również stanowiska Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., co do kwestii udostępnienia skarżącemu wyłączonych dokumentów w wersji zanonimizowanej. Nawet jeśli skarżący zmienił zakres żądania i dopiero w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji podniósł, że akceptuje otrzymanie zanonimizowanych dokumentów, to organ odwoławczy powinien uwzględnić to żądanie i uchylić postanowienie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania sąd postanowił w oparciu o art. 200 P.p.s.a. dc