I SA/Łd 453/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA, J. Antosik, Sędziowie NSA, P. Janicki (spr.), A. Cudak, Protokolant K. Brykalska-Stępień, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2004 r. sprawy ze skargi S.J. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty zadośćuczynienia za próżne zgłoszenia się po zwrot nadpłaty za rok 2001. 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] Drugi Urząd Skarbowy Ł. odmówił Panu S.J. wypłaty zadośćuczynienia za próżne zgłoszenie się do Urzędu po zwrot nadpłaty za rok 2001, ze względu na to, że zgodnie z art. 265 § l pkt. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa do kosztów postępowania zalicza się koszty związane z osobistym stawiennictwem strony, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu albo gdy strona została błędnie wezwana do stawienia się. Ustalono, że skarżącemu w dniu [...] wydano decyzję określającą należny podatek dochodowy od osób fizycznych za rok 2001 oraz stwierdzającą nadpłatę w tym podatku w kwocie 468 zł. W decyzji zaznaczono, że nadpłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od daty wydania decyzji. Zdaniem organu podatkowego, decyzja nie stanowiła wezwania do osobistego zgłoszenia się do Urzędu Skarbowego celem jej odbioru. Urząd Skarbowy nie wzywał i nie wyznaczał skarżącemu terminu do odbioru nadpłaty, w związku z tym stwierdził, że żądanie zwrotu kosztów związanych z próżnym stawieniem jest bezzasadne. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że z chwilą odbioru decyzji stwierdzającej nadpłatę, to on był jedynym właścicielem i dysponentem wskazanej w niej kwoty, zgłosił się po nią w terminie określonym w decyzji i jej nie otrzymał. Skarżący zażądał wypłaty zadośćuczynienia oraz nadpłaty z odsetkami. Decyzją z dnia [...] Izba Skarbowa w Ł. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. Izba Skarbowa wskazała, że wystąpienie nadpłaty nie daje podatnikowi pełnej swobody w dysponowaniu nią, gdyż został określony szczegółowy tryb jej zwrotu. Zgodnie z art. 75 § l ustawy Ordynacja podatkowa nadpłaty podlegają z urzędu zaliczeniu na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu. Zatem dopiero w sytuacji, gdy organ skarbowy stwierdzi, że skarżący nie jest dłużnikiem w żadnym stosunku prawnopodatkowym- zwraca mu kwotę nadpłaty. Nadpłata została wysłana skarżącemu na adres zamieszkania w dniu 16 sierpnia 2002r. Izba Skarbowa w związku z zachowaniem przewidzianego przez przepisy trybu zwrotu nadpłaty nie stwierdziła nieprawidłowości dającej podstawę do zgłaszania wniosku o wypłatę zadośćuczynienia. Ponadto stwierdziła, że przepisy prawa podatkowego nie przewidują w takich sytuacjach żądania o zadośćuczynienie. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 14 kwietnia 2003 r. nazwanej "pozwem", skarżący zażądał wypłaty kwoty 150 złotych tytułem zadośćuczynienia za próżne zgłoszenie się do kasy. Podniósł, że nie ma żadnych zaległości podatkowych oraz wskazał, że z chwilą otrzymania decyzji był jedynym właścicielem i dysponentem nadpłaty. Zaskarżonej decyzji zarzucił także nie rozpatrzenie całokształtu sprawy. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Ł. wniosła o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz podnosząc, że decyzja organu I instancji stwierdzająca istnienie nadpłaty nie stanowiła wezwania do Urzędu Skarbowego zaś zwrot nadpłaty nastąpił zgodnie z przewidzianą procedurą. Ponownie stwierdziła, że przepisy prawa podatkowego nie przewidują możliwości rozstrzygania żądania podatników, z tytułu zadośćuczynienia w podobnych sprawach. Rozpoznając sprawę stosownie do art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz.1271 ze zm./ stanowiącym, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji i z treści skargi przedmiotem sporu jest kwestia zapłaty zadośćuczynienia za próżne stawienie się w kasie Urzędu Skarbowego. Jak słusznie zauważyła w uzasadnieniu swojej decyzji oraz u odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa, przepisy ordynacji podatkowej oraz innych ustaw podatkowych nie przewidują możliwości rozstrzygania żądania podatników, z tytułu zadośćuczynienia w podobnych sprawach. A jednocześnie organy podatkowe odmawiając wypłaty zadośćuczynienia rozstrzygnęły sprawę w oparciu o przepisy art. 265. § l ust. 2 oraz art. 266 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) określające, że do kosztów postępowania, zalicza się koszty związane z osobistym stawiennictwem strony, jeżeli postępowanie zostało wszczęte z urzędu albo gdy strona została błędnie wezwana do stawienia oraz że organ podatkowy, na żądanie, zwraca koszty postępowania. Zgodnie z art. 120 ustawy Ordynacja podatkowa organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa, wydawane rozstrzygnięcia powinny mieć oparcie w obowiązujących przepisach podatkowych. Tymczasem ani przepisy art. 265, 266 Ordynacji podatkowej ani żaden inny nie daje organom podstawy do wydania decyzji odmawiającej wypłaty zadośćuczynienia za nieuzazadnione wezwanie. Żądanie zapłaty zadośćuczynienia nie jest tym samym co żądanie zwrotu kosztów postępowania związanych z osobistym stawiennictwem. Decyzje organów podatkowych nie są prawidłowe, bowiem wydane zostały bez podstawy prawnej. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych rozumianych jak indywidualne akty administracyjne zewnętrzne. O braku podstawy prawnej można mówić wtedy, gdy decyzja zapadła poza sferą regulacji prawnej albo gdy decyzja wydana została w sferze stosunków cywilnoprawnych. Roszczenie o zadośćuczynienie jest roszczeniem cywilnoprawnym. Zadośćuczynienie jako przyznanie odpowiedniej sumy ma na celu naprawienie szkody niemajątkowej tzw. krzywdy. Przewidziane zostało w ustawie z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny( Dz. U. nr 16 poz. 93 ze zm) oraz przez przepisy pozakodeksowe - ustawy Prawo prasowe, Prawo o wynalazczości, o prawie autorskim i prawach pokrewnych. O roszczeniu o zadośćuczynieniu może rozstrzygnąć tylko sąd powszechny. Zgodnie z art. 445 kc Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, w następujących sytuacjach określonych w art. 444 oraz w art. 445 kc: w przypadku uszkodzenia ciała, wywołania rozstroju zdrowia, pozbawienia wolności oraz skłonienia za pomocą podstępu , gwałtu lub nadużycia stosunku zależności do poddania się czynowi nierządnemu. Zgodnie z art. 448 kc, sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego w razie naruszenia dobra osobistego. Zadośćuczynienie jest sposobem naprawienia krzywdy. Chodzi tu o krzywdę ujmowaną jako cierpienie fizyczne, a więc ból i inne dolegliwości oraz cierpienia psychiczne, czyli negatywne uczucia przeżywane w związku z cierpieniami fizycznymi lub następstwami uszkodzenia ciała, czy rozstroju zdrowia w postaci np. zeszpecenia, wyłączenia z normalnego życia itp. Celem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenie tych cierpień. Winno ono mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te, które wystąpią w przyszłości. Skoro roszczenie o zadośćuczynienie jest roszczeniem cywilnym i przepisy podatkowe nie przewidują możliwości rozstrzygania żądania podatników z tytułu zadośćuczynienia, a jednak organy wydały decyzję, to należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 156 § l ust. 2 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071) stanowiącym o nieważności decyzji , która została wydana bez podstawy prawnej. W przepisie tym zostały enumeratywnie określone przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Przesłanki wymienione w przytoczonym przepisie prawa nie są oparte na uznaniu, a tym samym ich stwierdzenie nakłada obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej wadami wymienionymi wart. 156 § l k.p.a. Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy podatkowe zamiast wydawać decyzje nie posiadając ku temu podstaw, powinny postąpić zgodnie z art. 171 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa stanowiącym, że jeżeli z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Skoro jednak organy podatkowe odmówiły wypłaty zadośćuczynienia to stwierdzając, że decyzje dotknięte są poważną wadą wskazująca na ich nieważność należało na podstawie art. 145 § l pkt. 2 w zw. z art. 134 § l i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1271) stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Na podstawie art. 200 tej ustawy należało zasądzić na rzecz skarżącego zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowego, w postaci kwoty uiszczonego wpisu sądowego, traktując wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, mimo że stało się to z innych przyczyn niż wskazane w skardze, jako uwzględnienie skargi.