I SA/Łd 463/17

Dnia 7 września 2017 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I Tomasz Naraziński po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku nr [...] UNP:[...] w przedmiocie: określenia w podatku od towarów i usług kwoty zobowiązania za maj, czerwiec i lipiec 2010 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku z tytułu wystawionych faktur za lipiec 2010 roku p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 20 marca 2017 r. Spółka z o.o. A., reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w sprawie określenia zobowiązań z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2010 r. w wysokości 3.394.416 zł, czerwiec w wysokości 643.811 zł, lipiec 2010 r. w wysokości 189.608 zł oraz w sprawie określenia obowiązku zapłaty podatku z tytułu wystawionych faktur niedokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, za lipiec 2010 w łącznej kwocie 981.174 zł. W odpowiedzi na doręczony pełnomocnikowi odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 26 kwietnia 2017 r. w sprawie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 48.648 zł, spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy przez całkowite zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Uzasadniając ów wniosek spółka oświadczyła, że aktualnie nie jest w stanie ponieść kosztów nawet w części ponieważ nie prowadzi aktywnej działalności gospodarczej, a w związku z tym nie generuje jakichkolwiek przychodów. Nie posiada również majątku, z którego mogłaby pokryć koszty sądowe. Ponadto spółka oświadczyła, że na skutek czynności egzekucyjnych organów podatkowych dotyczących zobowiązań wynikających z zaskarżonej decyzji, nie może korzystać z rachunku bankowego, który jest niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej. Wysokość zobowiązań podatkowych w sposób oczywisty przekracza możliwości finansowe spółki. Spółka nie jest w stanie w jakikolwiek sposób zgromadzić kwoty niezbędnej do uiszczenia wpisu od skargi. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł. Spółka oświadczyła, że nie posiada środków trwałych. W ostatnim roku osiągnęła stratę w wysokości 106.717,33 zł. Na rachunku bankowym spółki znajduje się 3,27 zł. Spółka nie posiada środków pieniężnych w kasie. Zobowiązania na koniec 2016 r. wynosiły 3.072.051,42 zł. Koszty w okresie I-IV 2017 r. wyniosły 101.668 zł. Przychody finansowe osiągnięte w roku 2016 wyniosły 5.998,07 zł. Dochodów nie uzyskano. W roku 2015 spółka również zadeklarowała stratę w wysokości 224.871,13 zł osiągając przychody w wysokości 4.604,66 zł. Należności na dzień 31 grudnia 2015 r. wyniosły 919.728,77 zł, zaś na koniec 2016 r. – 955.467,61 zł. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające referendarz sądowy zobowiązał spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako P.p.s.a. W odpowiedzi spółka nadesłała sprawozdanie finansowe za rok 2016, wyciąg z rachunku bankowego. Spółka złożyła również oświadczenie zgodnie z którym umowa spółki przewiduje możliwość dokonywania dopłat przez wspólników spółki i że do chwili obecnej nie podejmowano uchwał w tej sprawie. Ponadto spółka złożyła kopię wniosku z dnia 10 lipca 2017 r. skierowanego do sądu rejonowego o otwarcie postępowania sanacyjnego wraz ze wstępnym planem restrukturyzacyjnym dla przedsiębiorstwa. W odpowiedzi na sformułowane w zarządzeniu referendarza wezwanie do złożenia oświadczenia, czy wspólnicy skarżącej spółki są wspólnikami w innych spółkach, względnie czy skarżąca spółka jest wspólnikiem innych spółek, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, o udokumentowanie dochodu osiągniętego z tego tytułu, pełnomocnik spółki w piśmie z dnia 31 lipca 2017 r. przywołał treść 255, art. 256 § 2 P.p.s.a. oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.) i podniósł, że ustawodawca dopuszcza możliwość składania dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących wyłącznie stanu majątkowego oraz dochodów samej strony, a nie jakichkolwiek innych podmiotów. Podkreślił, że stroną postępowania w niniejszej sprawie jest Spółka z o.o. A., a nie jej wspólnicy. Dlatego dokumenty w postaci kopii zeznań podatkowych dla potrzeb podatku dochodowego od osób fizycznych wspólników spółki oraz ewentualne udokumentowanie dochodu osiągniętego przez wspólników spółki w innych spółkach, nie dotyczą, zdaniem pełnomocnika skarżącej, kryteriów badania rzeczywistego stanu majątkowego i dochodów strony postępowania. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie należało uznać, że spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. W części 4.1 formularza PPPr zaznaczono wprawdzie poz.: częściowe zwolnienie od kosztów sądowych przekreślając równocześnie poz. "zwolnienie od kosztów sądowych", jednakże spółka dopisała, że wnosi o całkowite zwolnienie od opłat sądowych i wydatków. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W ocenie referendarza skarżąca spółka wykazała, że aktualnie nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, tj. na poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. Oświadczenie o sytuacji majątkowej i dochodach spółki zawarte we wniosku znalazło potwierdzenie w treści nadesłanego sprawozdania finansowego za rok 2016. Jego treść potwierdza oświadczenie, zgodnie z którym spółka nie prowadzi aktualnie aktywnej działalności gospodarczej (według rachunku zysków i strat spółka nie osiągnęła żadnych przychodów ze sprzedaży) i nie posiada majątku ani środków finansowych na rachunku bankowym (w kwietniu, maju i czerwcu saldo ujemne bądź dodatnie w wysokości 3,27 zł). Według bilansu na koniec 2016 r. majątek spółki stanowiły, przede wszystkim należności krótkoterminowe, w wysokości 955.467,61 zł. Na koniec ubiegłego roku spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości 2.793,87 zł. Spółka nie posiada również środków trwałych. Działalność gospodarczą prowadzi w wynajętym lokalu w Ł. przy ul. A.7a. Kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, dzieli się na 1.000 udziałów, które posiada dwóch wspólników A. F. S. i A. G. (po 500 udziałów). Na spółce ciążą zobowiązania z tytułu dostaw i usług, kredytów i pożyczek, których wysokość przekroczyła na koniec 2016 r. kwotę 3 mln zł. Z informacji zawartych w części opisowej sprawozdania finansowego wynika, że skarżąca spółka uzyskała pożyczkę w wysokości 15.000 zł od B. LTD, której zwrot ma nastąpić do dnia 7 lutego 2018 r. Powyższe okoliczności świadczą o tym, że spółka nie dysponuje obecnie środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi i poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że z cytowanego powyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ustalenie, że osoba prawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, nie oznacza że wniosek o przyznanie prawa pomocy należy obligatoryjnie uwzględnić. Z przywołanego przepisu wynika bowiem, że prawo pomocy może zostać przyznane, co oznacza, że ostateczna decyzja została pozostawiona uznaniu referendarza sądowego (lub sądu). Pełnomocnik skarżącej spółki podniósł w piśmie z dnia 28 lipca 2017 r., że stroną skarżącą w niniejszej sprawie oraz wnioskodawcą w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy jest spółka z o.o., a nie jej wspólnicy, zatem żądanie dodatkowych informacji o sytuacji wspólników, w tym o ich dochodach, jest nieuprawnione. Podstawą do dokonania oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być wyłącznie sytuacja majątkowa spółki, a nie jej wspólników. W ocenie referendarza jest oczywiste, że w świetle art. 255, art. 256 § 2 P.p.s.a. oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, zasadniczym przedmiotem oceny w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy osoby prawnej winna być sytuacja majątkowa tego podmiotu. Tym niemniej przy ocenie zasadności wniosku osoby prawnej nie można tracić z pola widzenia celu instytucji prawa pomocy oraz uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia o prawie pomocy dla osoby prawnej. Celem instytucji prawa pomocy jest realizacja zasady prawa do sądu w odniesieniu do osób fizycznych i prawnych, których sytuacja majątkowa obiektywnie nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Sprzeczne zarówno z tym celem jak również z treścią art. 199 P.p.s.a., określającego zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, byłoby udzielenie prawa pomocy takiej spółce z o.o., która wprawdzie nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ale ma wśród wspólników takie podmioty, których sytuacja majątkowa (dochody) pozwala na zasilenie majątku udzielenie spółce dopłat lub pożyczek, co pozwoliłoby spółce ponieść koszty sądowe bez konieczności występowania o udzielenie pomocy ze strony Skarbu Państwa. Po drugie, ustawodawca pozostawił decyzję o przyznaniu prawa pomocy lub odmowie przyznania tego prawa od uznania referendarza (sądu) nawet wówczas gdy spółka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza uzasadnieniem odmowy przyznania prawa pomocy w takim wypadku może być właśnie sytuacja materialna wspólników, która pozwala na zasilenie majątku spółki dopłatami pożyczką lub przez podniesienie kapitału zakładowego. Powyższe względy spowodowały, że referendarz zobowiązał spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. o informacje na temat dochodów wspólników. Zdaniem referendarza odmiennie należy ocenić sytuację gdy spółka, która wnosi o przyznanie prawa pomocy, jest dla swoich wspólników jedynym źródłem utrzymania, a inna gdy te same osoby prowadzą działalność gospodarczą w ramach innej spółki (spółek) lub w innej formie prawnej. Jest faktem powszechnie znanym, że te same osoby prowadzą działalność gospodarczą (nierzadko w tym samym przedmiocie) równolegle w różnych formach, tj. w spółkach osobowych lub kapitałowych lub jako osoby fizyczne. Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że A. F. S. jest m.in. prezesem zarządu Spółki Akcyjnej A., która swoją siedzibę ma pod tym samym adresem, pod którym figuruje skarżąca spółka. Spółka ta powstała z przekształcenia spółki z o.o. o tej samej firmie. Do dnia 25 maja 2017 r. ww. osoba była również udziałowcem Spółki z o.o. C.. Prokurentem w tej spółce był drugi ze wspólników skarżącej spółki. Powyższe okoliczności wskazują, że skarżąca spółka nie była jedynym podmiotem w ramach którego wspólnicy prowadzili działalność gospodarczą. Podnoszone w związku z tym (we wniosku) okoliczności, iż skarżąca spółka nie prowadzi aktywnie działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów, że na skutek działania organów egzekucyjnych nie może korzystać z rachunku bankowego, itd., nie mogą stanowić w niniejszej sprawie argumentów uzasadniających przyznanie spółce prawa pomocy. Zdaniem referendarza w pierwszej kolejności wspólnicy powinni wykazać, że obiektywnie nie są w stanie pomóc finansowo "swojej" spółce. Dopiero gdy to zostanie wykazane, spółka może uzyskać pomoc ze strony Skarbu Państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W orzecznictwie dotyczącym prawa pomocy przyjmuje się, że dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt II FZ 307/10 opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podzielając, co do zasady powyższy pogląd, referendarz uznał, że okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają uwzględnienie przy ocenie wniosku również dane dotyczące przeszłej sytuacji finansowej. O ile w roku 2015 i 2016 spółka nie prowadziła aktywnej działalności gospodarczej, to z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że w roku 2010, prowadziła działalność o znacznych rozmiarach. W trzech miesiącach 2010 r. tj. maju, czerwcu i lipcu 2010 r. spółka zadeklarował następujące obroty: 42.126.341 zł, 2.086.047 zł i 12.045.089 zł. Nawet jeśli przyjąć, jak dowodzą organy podatkowe że faktyczny obrót był niższy i w np. miesiącu maju 2010 r. wyniósł tylko 25.714.129 zł, to również w tym wypadku nie sposób przyjąć, że w czasie gdy spółka prowadziła działalność gospodarczą aktywnie, wspólnicy skarżącej spółki nie osiągnęli zysku, dzięki któremu obecnie mogą zasilić skarżącą spółkę. Z załączonego do akt sprawy wstępnego planu restrukturyzacji przedsiębiorstwa, w którym przedstawiono dane z rachunków zysków i strat 2009 – IV 2017 wynika, że w roku 2010 spółka osiągnęła obrót przekraczający kwotę 118 mln zł. W roku wcześniejszym była to kwota przeszło 35 mln zł, zaś roku 2011 – przeszło 20 mln. W latach 2011-2014 wartość sprzedaży była zdecydowanie niższa i wynosiła 1.6 mln zł, 1.7 mln zł i 210 tyś. zł. Przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia również deklaracja m.in. wspólników spółki (str. 47 wniosku restrukturyzacyjnego) iż w przypadku wznowienia działalności gospodarczej przez spółkę, spółka może liczyć na wsparcie finansowe wspólników. Świadczy to o tym, że wspólnicy posiadają środki finansowe, które mogą być użyte na pokrycie kosztów postępowania sadowego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji AKE.