I SA/Łd 465/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Asesor WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. przy udziale ---- sprawy ze skargi W. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, na rzecz doradcy podatkowego Z. A. kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o kwotę 22% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. W toku prowadzonego przeciwko W. G. postępowania podatkowego Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] ustalił stronie zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za lata 2001-2003. Powyższa decyzja została doręczona stronie, na jej adres, w sposób zastępczy w dniu 8 września 2006 r. W dniu 27 września 2006 r. W. G. zgłosiła się do Urzędu Kontroli Skarbowej w S., gdzie została poinformowana o wydaniu i doręczeniu decyzji. Skarżąca nie mogła zapoznać się z aktami sprawy ponieważ zostały przesłane do Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł.. W tym samym dniu złożyła wniosek o wznowienie postępowania. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. wznowił postępowanie w sprawie. Pismem z dnia 31 października 2006 r. skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Uzasadniając swój wniosek o przywrócenie terminu podniosła, że ostatnią czynnością postępowania, w jakiej brała udział, było zgłoszenie w dniu 10 lipca 2006 r. zastrzeżeń i wyjaśnień do protokołu, przeprowadzonej w toku postępowania, kontroli podatkowej. Po tej dacie musiała pilnie wyjechać z powodu bardzo ważnych spraw rodzinnych tj. najpierw z dzieckiem na zaplanowany i opłacony wyjazd wakacyjny, a następnie do chorej kuzynki zamieszkałej w województwie zachodniopomorskim w miejscowości S.. Poza miejscem zamieszkania przebywała do dnia 27 września 2006 r. Z treścią wydanej w sprawie decyzji mogła zapoznać się dopiero w dniu 24 października 2006 r., kiedy to akta sprawy zostały przesłane do Urzędu Kontroli Skarbowej w S.. Skarżąca wskazała, że przyjęcie przez organ I instancji, iż decyzja wydana w sprawie została jej doręczona w sposób zastępczy nastąpiło z naruszeniem art. 121 ordynacji podatkowej. Wskazała, że wprawdzie art. 146 ordynacji podatkowej nakłada na stronę obowiązek zawiadamiania organu podatkowego o każdej zmianie adresu, jednak organ podatkowy I instancji nie pouczył jej o tym obowiązku. Skarżąca zatem wyjechała nie mając świadomości istnienia tego obowiązku i w związku z tym nie mogła odebrać ww. decyzji. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wyżej wymienionej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., że skarżąca zaplanowała wyjazd wakacyjny wcześniej, wiedziała zatem, że będzie nieobecna pod dotychczasowym adresem. W konsekwencji ciążył na niej obowiązek wynikający z art. 146 § 1 ordynacji podatkowej, zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu. Organ odwoławczy za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 121 ordynacji podatkowej. W jego ocenie każdy podatnik, z chwilą wszczęcia postępowania podatkowego z jego udziałem, powinien znać obowiązki jakie na nim ciążą. Skarżąca nie prosiła również o żadne wyjaśnienia, czy informacje, dotyczące przepisów postępowania. Zwrócił ponadto uwagę, że organ I instancji, po stwierdzeniu, iż kierowana do podatniczki korespondencja nie była podejmowana, podjął dodatkowe działania mające na celu ustalenie miejsca jej pobytu. Zwrócił się więc do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. oraz do Urzędu Miasta S., skąd uzyskał informacje, że dane adresowe skarżącej nie uległy zmianie. Dyrektor Izby Skarbowej uznał zatem, że decyzja organu I instancji została doręczona w sposób prawidłowy. We wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie znalazły się natomiast żadne okoliczności, które mogłyby uprawdopodobnić, że niezłożenie odwołania w terminie nastąpiło bez winy strony. W skardze do sądu, na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., W. G. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podtrzymała stanowisko zajęte we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wskazała przede wszystkim, że wyjazd wakacyjny z synem miał miejsce na przełomie lipca i sierpnia 2006 r. i nie ma on znaczenia w sprawie. Okolicznością uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu była natomiast nagła choroba kuzynki strony i pobyt strony u niej w okresie od połowy sierpnia do połowy września 2006 r. Zdaniem skarżącej nagła choroba uzasadniająca przywrócenie terminu nie musi dotyczyć samego podatnika. Zdarzeniem nagłym i szczególnym, usprawiedliwiającym uchybienie terminu, może być również konieczność zapewnienia opieki osobie bliskiej. Zdaniem strony organ podatkowy zbyt pochopnie, z naruszeniem art. 122 i 187 § 1 ordynacji podatkowej uznał, że wyjazd do chorej kuzynki nie jest dostatecznym usprawiedliwieniem niedochowania terminu. Powinien jej zdaniem podjąć próbę samodzielnego wyjaśnienia sprawy. Skarżąca podkreśliła ponadto, że obowiązek pouczenia podatnika o ciążących na nim obowiązkach spoczywa na organach podatkowych. Organ podatkowy nie może zatem przerzucać na podatniczkę skutków nie dochowania przez siebie obowiązku udzielenia podatnikowi stosownej informacji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł m.in., że strona skarżąca wskazała wprawdzie przyczynę uchybienia terminowi, jednakże nie uprawdopodobniła, iż uchybienie to nastąpiło bez jej winy. W szczególności, nie wskazała żadnego dowodu na potwierdzenie, że wyjechała do chorej kuzynki. Strona nie może przy tym przerzucać na organ ciężaru przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie, skoro chce z tego tytułu wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne. Zarzut niedokładnego zbadania sprawy organ podatkowy uznał zatem za bezzasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Organy podatkowe w niniejszej sprawie nie dopuściły się bowiem naruszenia prawa materialnego, czy też przepisów postępowania, w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie był wniosek podatniczki o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji. Zanim jednak zostanie dokonana ocena okoliczności przytoczonych przez stronę na uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu, należy rozstrzygnąć, kiedy termin do wykonania czynności upłynął oraz czy strona rzeczywiście uchybiła temu terminowi. Decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] została doręczona zastępczo, w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, w dniu 8 września 2006 r., co wynika wprost z adnotacji zamieszczonej na przesyłce (k. 39 akt administracyjnych). Przesyłka z decyzją została przesłana na adres pod którym podatniczka odbierała już wcześniej korespondencję i który sama wskazała jako swój adres zamieszkania (pismo z dnia 10 lipca 2006 r. – k. 22 akt administracyjnych). Aktualność tego adresu została potwierdzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. oraz przez Urząd Miasta S., do których organ I instancji zwrócił się z zapytaniem o aktualne miejsce zamieszkania podatniczki. Ponadto podatniczka nie poinformowała organu podatkowego o czasowej nieobecności w miejscu zamieszkania, mimo że przy pierwszej czynności kontrolnej, została pouczona o obowiązku wskazania osoby, która (m.in. w razie jej nieobecności) będzie reprezentowała jej interesy (pkt. 2 pouczenia o podstawowych prawach i obowiązkach kontrolowanego, zawartego w upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli, które doręczono skarżącej w dniu 5 czerwca 2006 r. – k. 2 akt administracyjnych). Doręczenie decyzji organu I instancji było zatem skuteczne. Zastosowanie znalazł bowiem art. 146 § 2 Ordynacji podatkowej, który, w razie zaniedbania przez stronę obowiązku zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu, nakazuje uznać za doręczone pismo przesłane na dotychczasowy adres. Odwołanie od powyższej decyzji skarżąca złożyła za pośrednictwem poczty dopiero w dniu 31 października 2006 r. Z powyższego wynika zatem, że od prawidłowo doręczonej decyzji organu I instancji strona skarżąca wniosła odwołanie z naruszeniem terminu 14 dni, o którym mowa w art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. Przechodząc do oceny wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Kluczowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej skargi ma przepis art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.). Paragraf 1 tego przepisu stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zgodnie natomiast z § 2 podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W orzecznictwie i literaturze zgodnie przyjmuje się, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r., III SA 1716/99, niepubl.). Taką przeszkodą może być siła wyższa, np. powódź, odcięcie od świata na skutek ataku ostrej zimy oraz niektóre zdarzenia losowe, np. przerwy w komunikacji, poważny wypadek samochodowy, związany z hospitalizowaniem w ostatnich dniach upływu terminu itp. Chodzi zatem o takie sytuacje, których podatnik nie mógł przewidzieć i im zapobiec i których konsekwencją było, że nie mógł samodzielnie dokonać czynności procesowych, ani też skorzystać z pomocy innych osób w ich dokonaniu. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W szczególności brak staranności strony w zapoznaniu się z treścią pouczeń zawartych w doręczonych decyzjach świadczy o jej winie, a nie o braku tej winy (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 1999 r., I SA/Gd 2243/98, LEX nr 38700). Składając wniosek o przywrócenie terminu osoba zainteresowana, zgodnie z art. 162 § 1 ordynacji podatkowej, powinna uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2002, s. 556-588; S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 486-487; wyrok NSA z dnia 16 maja 2006 r., II FSK 616/05, ONSAiWSA 2007/3/67). Podzielić zatem należy pogląd organu odwoławczego, że strona nie może przerzucać na organ podatkowy ciężaru przeprowadzenia postępowania dowodowego, w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu. Ciężar uprawdopodobnienia, iż spóźnione złożenie środka odwoławczego jest niezawinione, spoczywa na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi. Powołanie się na bardzo ważne sprawy rodzinne, nie mogło stanowić samo w sobie okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu. Strona wprawdzie wskazała, że opiekowała się chorą kuzynką, jednak twierdzenie to było zbyt ogólnikowe. Skarżąca nie wskazała od kiedy podjęła się opieki i do kiedy ją wykonywała, ani też jakiego rodzaju schorzeniem była dotknięta jej kuzynka. Przede wszystkim jednak nie wykazała dlaczego opieka nad kuzynką rzeczywiście nie pozwalała jej na zajmowanie się własnymi sprawami. Uprawdopodobnienie tych okoliczności spoczywało zaś – stosownie do powyższych rozważań – wyłącznie na podatniczce. W konsekwencji jako niezasadny należało ocenić zarzut skarżącej naruszenia przez organy podatkowe art. 122 i 187 § 1 ordynacji podatkowej. Przytoczenie okoliczności uzasadniających wniosek strony należało bowiem wyłącznie do niej. Organy podatkowe dokonały natomiast prawidłowej oceny tak przedstawionego materiału, uznając go za niewystarczający do uwzględnienia wniosku. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 ustawy 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz.1270 ze zm.), oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 ww. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 2 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. nr 212, poz. 2075).