I SA/Łd 479/15

Dnia 16 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu T. M. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) ; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu 24 marca 2015 roku T. M. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku odmawiającą skarżącemu udzielenia ulgi w spłacie jego zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług za okres listopad grudzień 2006 roku oraz styczeń – czerwiec i października 2007 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z zawartego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dokumentów i wyjaśnień złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący wspólnie z żoną oraz dwoma córkami prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 5.609 zł brutto miesięcznie oraz dochód z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wnioskodawcę w wysokości ok. 1.740 zł miesięcznie. Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego w 2014 roku uzyskał on także dopłaty do rolnictwa ze środków UE w wysokości 8.163 zł. Roczne koszty utrzymania gospodarstwa rolnego wnioskodawca oszacował na kwotę ok. 9.000 zł. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 210 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,76 ha i maszyn rolniczych o łącznej wartości 15.500 zł. Miesięczne udokumentowane koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy zamykają się kwotą 444 zł (prąd, wywóz nieczystości, woda, telewizja cyfrowa, łączne zobowiązanie podatkowe). Ponadto ok. 120 zł miesięcznie stanowią wydatki na przedszkole córki wnioskodawcy, ok. 900 zł miesięcznie wynosi rata spłacanego kredytu hipotecznego denominowanego we frankach szwajcarskich, rodzina spłaca także kredyt zaciągnięty przez żonę wnioskodawcy, którego rata wynosi 400 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że pomaga w utrzymaniu swoim rodzicom oraz siostrze ze zespołem Downa. Referendarz sądowy postanowieniem z 23 czerwca 2015 roku przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 250 zł i oddalił wniosek o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że wysokość posiadanego na utrzymanie przez rodzinę wnioskodawcy dochodu w zestawieniu z wysokością wpisu od skargi uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Odmowa całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych podyktowana została faktem, że wnioskodawca dysponuje stałym miesięcznym dochodem, który w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania (do których nie można zaliczyć wydatków na telewizję cyfrową oraz spłaty rat kredytowych), pozwala na wygospodarowania kwoty 250 zł stanowiącej ułamek należnego wpisu od wniesionej skargi oraz poniesienie ewentualnych dalszych kosztów postępowania, których wysokość będzie już niższa. Od powyższego postanowienia w dniu 2 lipca 2015 roku skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskował o zwolnienie od pełnej kwoty wpisu a został zwolniony od jego połowy. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił, że dochody posiadane przez rodzinę na utrzymanie zostały wykazane w innej wysokości niż to wynika z załączonych przez niego dokumentów, także koszty utrzymania rodziny nie są adekwatne do nadesłanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca wskazał, że wspólnie z żoną oraz dwoma córkami prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę jego żony w wysokości 5.609 zł brutto (oświadczenie skarżącego na formularzu PPF k-15 akt sądowych), zaś netto ok. 2.800 zł miesięcznie ( wyciągi z rachunków bankowych k- 30 i 32 akt sądowych) oraz dochód z gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wnioskodawcę w wysokości ok. 1.740 zł miesięcznie(oświadczenie skarżącego na formularzu PPF k-15 akt sądowych). Z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego w 2014 roku skarżący uzyskał także dopłaty do rolnictwa ze środków UE w wysokości 8.163 zł (k-25 i 27 akt sądowych), które niemal w całości pokryły roczne koszty utrzymania gospodarstwa rolnego oszacowane przez skarżącego na kwotę ok. 9.000 zł. Wnioskodawca jest właścicielem domu o powierzchni 210 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,76 ha i maszyn rolniczych o łącznej wartości 15.500 zł. Miesięczne udokumentowane koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy zamykają się kwotą 444 zł, na która składają się opłata za: prąd 216 zł (k-40, 41 akt sądowych), wywóz nieczystości 46 zł (k-37-38 akt sądowych), wodę 42 zł ( k – 42 akt sądowych), telewizję cyfrową (k- 28 akt sądowych), łączne zobowiązanie podatkowe (k-39 akt sądowych). Ponadto ok. 120 zł miesięcznie stanowią wydatki na przedszkole córki. Rodzina reguluje także raty swoich zobowiązań prywatnoprawnych w wysokości ok. 1.300 zł miesięcznie. Skarżący opłaca także składki na ubezpieczenie społeczne rolników w łącznej wysokości136 zł miesięcznie, zaś jego żona ponosi wydatki na dojazd samochodem do pracy w deklarowanej wysokości 553 zł. Uwzględniając powyższe, wysokość wpisu od skargi w sprawie niniejszej (500 zł), stosownie do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i dlatego, w celu zachowania prawa do sądu zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 250 zł. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za niezasadny. Partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet, jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym obiektywnie możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest istotna wysokość deklarowanych przez rodzinę wydatków, ale kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Prawidłowa analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż wszystkie wskazane we wniosku wydatki jego gospodarstwa domowego należą do wydatków koniecznych, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu mediów, podatki, wydatki na przedszkole dziecka, czy ubezpieczenie społeczne rolników, to jednak do kategorii tej nie można zaliczyć wydatków na telewizję cyfrową, spłatę kredytu, czy benzynę związaną z dojazdami do pracy żony wnioskodawcy. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego oparty został na argumentacji odwołującej się do nieprawidłowego ustalenia sytuacji dochodowej gospodarstwa domowego skarżącego oraz wysokości ponoszonych przez nie wydatków bez wskazania jakichkolwiek jednak uchybień tezę tę potwierdzających. Dla oceny przedmiotowego wniosku nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że rodzina skarżącego co miesiąc reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu posiadanych kredytów w wysokości ok. 1.300 zł miesięcznie, a więc przeszło dwukrotnie przewyższającej wysokość wpisu od skargi, a przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawcy prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Uwzględniając powyższe na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. E.J.