I SA/Łd 498/14

Dnia 27 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Paweł Kowalski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2014 roku wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za poszczególne miesiące za 2010 rok postanawia: odmówić skarżącej B. T. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. B. T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za poszczególne miesiące za 2010 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 9.718 zł podatniczka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są świadczenia emerytalne małżonków w łącznej wysokości ok. 4.400 zł, dochody z najmu lub dzierżawy rzędu 42.227 zł za rok ubiegły oraz dochody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w postaci usług budowlanych. Z tego tytułu wnioskodawczyni w 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.074.172 zł, zaś jej dochód za 2012 r. wyniósł 1.228.150 zł. Z nadesłanego bilansu firmy za pierwsze trzy miesiące 2014 r. wynika, że wartość jej środków trwałych wynosi 3.615.056 zł, wartość aktywów obrotowych zamyka się kwotą 6.286.186 zł, w tym środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych stanowią kwotę 47.510 zł. W bieżącym roku podatkowym rachunek zysków i strat do końca marca br. obrazuje, że firma skarżącej przyniosła dochód w wysokości 102.260 zł., zaś jej obroty ustalone w oparciu o nadesłane deklaracje VAT-7 wyniosły w styczniu br. 1.087.539 zł, w lutym 323.104 zł, zaś w marcu 1.612.846 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką działek położonych w T. o powierzchni 3.3513 ha i 1 ha oraz działek stanowiących drogi dojazdowe. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wnioskodawczyni mieszka w domu będącym własnością jej córki na zasadzie prawa dożywocia. Miesięczne koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego strona określiła na kwotę ok. 3.000 zł, na którą w sezonie grzewczym składa się opłata za gaz na poziomie ok. 750 zł, energia elektryczna ok. 130 zł, opłaty za telefon i cyfrową telewizję - ok. 150 zł miesięcznie, opłata za wodę i ścieki w granicach 60 zł. Dodatkowo wskazała, że wraz z mężem ponoszą wydatki na leki, rehabilitację i leczenie w wysokości ok. 1.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy skarżąca wskazała, że obecnie ma zaciągnięte kredyty i pożyczki w różnych bankach, miesięczne raty związane z obowiązkiem ich spłaty wynoszą w sumie ok. 250.100 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni spłaca w ratach do urzędu skarbowego swoje zaległe zobowiązania w VAT i podatku dochodowym. Wysokość rat z tego tytułu wynosi ok. 63.000 zł. Spłaca także swoje zobowiązania związane z bieżąca działalnością firmy. Dostępne środki na rachunkach bankowych z tytułu kredytów w rachunkach bądź obrotowych wskazała w wysokości 353.515 zł. Postanowieniem z 10 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił uwzględnienia wniosku. W sprzeciwie skarżąca wskazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Podniosła, że kwota wpisu sądowego od skargi przekracza niemal siedmiokrotnie jej miesięczny dochód z tytułu emerytury. Wskazała też, że posiadane przez nią nieruchomości znajdują się w zastawie bankowym, co oznacza, że nie może nimi swobodnie dysponować. Podkreśliła, że prowadzenie przedsiębiorstwa wiąże się z koniecznością inwestowania w nie, a także koniecznością ponoszenia danin publicznoprawnych. Wszelkie uzyskiwane w działalności zyski, w przypadku oddalenia skargi, skarżąca będzie musiała przeznaczyć na pokrycie zobowiązań względem Skarbu Państwa. Wnioskodawczyni argumentowała, że kwoty miesięcznych zobowiązań związanych z prowadzonym przedsiębiorstwem pozbawiają ją niemalże całkowicie dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Z treści art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek nie jest zasadny. Wnioskodawczyni wspólnie z mężem prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłami utrzymania są świadczenia emerytalne małżonków w łącznej wysokości ok. 4.400 zł, dochody z najmu lub dzierżawy rzędu 42.227 zł za rok ubiegły oraz dochody z działalności gospodarczej. Z tego tytułu wnioskodawczyni w 2013 r. osiągnęła dochód w wysokości 2.074.172 zł, co dawało miesięcznie dochód w kwocie ok. 172.000 zł. Wnioskodawczyni wraz z mężem zamieszkuje w domu będącym własnością jej córki na zasadzie prawa dożywocia. Miesięczne koszty utrzymania swojego gospodarstwa domowego strona określiła na kwotę ok. 3.000 zł., z której ok 1.000 zł pochłaniają wydatki na leczenie. Wnioskodawczyni jest właścicielką pięciu działek położonych w T., zajętych przez bank. Nie posiada innego majątku ani oszczędności. W bieżącym roku firma skarżącej przyniosła dochód w wysokości 102.260 zł., zaś jej średnie obroty miesięczne kształtuje się na poziomie ok.1.000.000 zł. Z nadesłanego bilansu firmy za pierwsze trzy miesiące 2014 r. wynika, że wartość środków trwałych wynosi 3.615.056 zł, wartość aktywów obrotowych zamyka się kwotą 6. 286.186 zł, w tym środki pieniężne zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych stanowią 47.510 zł. Uwzględniając powyższe, a także wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie (9.718 zł), stosowanie do art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Miesięczne dochody uzyskiwane przez wnioskodawczynię w zestawieniu z wysokością koniecznych kosztów utrzymania, których nie należy mylić z kosztami utrzymania działalności gospodarczej, wskazują, że jest ona w stanie wygospodarować środki potrzebne na pokrycie obciążających ją kosztów procesu. Wielkość obrotów prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej przeczy jej twierdzeniom o braku środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe w sprawie. Za przyznaniem skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać jedynie eksponowana przez nią okoliczność zapłaty należności z kwestionowanych decyzji podatkowych oraz konieczność spłaty wysokich kredytów bankowych i zobowiązań wobec kontrahentów, które mogą zachwiać płynnością finansową jej firmy. Raz jeszcze podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. okolicznością uzasadniająca przyznanie stronie prawa pomocy jest zaistnienie sytuacji, w której uiszczenie kosztów sądowych doprowadzi do uszczerbku w dochodach strony skutkującego brakiem środków na pokrycie koniecznych kosztów utrzymania. Podnoszona przez stronę, a niewynikająca z nadesłanych dokumentów, hipotetyczna możliwość zachwiania płynności finansowej firmy nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie podatniczki od obowiązku poniesienia kosztów procesu. Mimo trudności związanych z zajęciami na majątku wnioskodawczyni oraz koniecznością uiszczenia wynikających ze skarżonych decyzji kwot podatku, strona w dalszym ciągu prowadzi przynoszącą wysokie dochody działalność gospodarczą na dużą skalę, w ramach której obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Powyższe wskazuje, że może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu. O braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie nie przesądza także okoliczność spłacania przez skarżącą zaciągniętych kredytów. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów odnawialnych w rachunku bieżącym wskazuje na płynność finansową skarżącej. Reasumując wskazać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca będąca przedsiębiorcą i właścicielem znacznej wartości majątku nie należy do tego kręgu podmiotów. Przyznania prawa pomocy nie może natomiast uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. E.B.