I SA/Łd 500/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 17 sierpnia 2016 r., I SA/Łd 500/16 wydanego w przedmiocie wniosku A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy oraz do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz kwoty do zapłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wystawionych faktur za kwiecień 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 9 maja 2016 r. A. Spółka z o.o. z siedzibą w W. wystąpiła ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r., określającą nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy oraz do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy, a także kwotę do zapłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wystawionych faktur za kwiecień 2013 r. W skardze spółka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że spółka od lipca 2015 r. nie prowadzi działalności w zakresie handlu kosmetykami, nie osiąga żadnych przychodów, ma zablokowane rachunki bankowe. Wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 250.000 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy – 285.488 zł. Zarządzeniem z 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 4 okresy rozliczeniowe, odpisu zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2014 i 2015 r., bilansu spółki oraz aktualnego rachunku zysków i strat ze wskazaniem źródeł pokrycia bieżącej działalności spółki, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostanie 2 miesiące, a także poprzez udokumentowanie faktu zajęcia rachunków bankowych ewentualnie majątku spółki, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie, mimo uwzględnienia wniosku o przedłużenie terminu do jego wykonania, pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z 17 sierpnia 2016 r., na podstawie między innymi art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że podmiot gospodarczy, który rezygnuje z prowadzenia działalności, a w związku z tym nie uzyskuje przychodów, nie może skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania w sposób uprzywilejowany. Ponadto w niniejszej sprawie spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej oraz brak środków finansowych na pokrycie kosztów procesu. Skarżąca nie wskazała też źródeł finansowania bieżącej działalności, w tym źródła środków przeznaczonych na wynagrodzenie dla reprezentującego ją pełnomocnika. W sprzeciwie od postanowienia referendarza pełnomocnik spółki zarzucił dowolną ocenę twierdzeń strony skarżącej co do braku dochodów oraz środków na pokrycie kosztów procesu, a także naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów polegające na przyjęciu, że brak środków na poniesienie kosztów sądowych był spowodowany postawą skarżącej spółki, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi. W konsekwencji pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty sądowej od skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie z treści złożonego formularza sądowego wynika, że skarżąca spółka osiągnęła wprawdzie w ostatnim roku obrotowym zysk w kwocie 285.488 zł, jednak obecnie nie prowadzi działalności, nie osiąga przychodów oraz ma zablokowane rachunki bankowe. Powyższe twierdzenia nie zostały jednak poparte przez stronę żadnymi dowodami. W tej sytuacji referendarz był w pełni uprawniony wezwać stronę do wykazania twierdzeń zawartych we wniosku. W swoim wezwaniu referendarz szczegółowo wymienił dowody, które mogły uwiarygodnić wniosek strony. Mimo czytelnego wezwania, a nawet przedłużenia terminu do udzielenia odpowiedzi na wezwanie, co nastąpiło na wyraźną prośbę pełnomocnika strony, nie zostały przedstawione sądowi ani deklaracje/zeznania podatkowe, ani podstawowe dokumenty księgowe (bilans, rachunek zysków i strat), ani wyciągi z rachunków bankowych, ani też dowody potwierdzające fakt zajęcia tych rachunków. Skarżąca spółka nie wskazała również żadnych źródeł pokrycia bieżącej działalności. Co więcej, do rozpatrywanego obecnie sprzeciwu pełnomocnik spółki również nie załączył żadnych dokumentów, które mogłyby potwierdzić kategoryczne twierdzenia zawarte we wniosku, jak i w samym sprzeciwie, co do tego, że skarżąca spółka nie prowadzi obecnie działalności oraz nie posiada żadnych wolnych środków na pokrycie kosztów postępowania. Twierdzenia zawarte w rozpatrywanym wniosku uznać zatem należy za całkowicie gołosłowne, a sam wniosek za nieuzasadniony. Podkreślić należy, że przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 p.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie skarżąca uchyla się od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Podzielić zatem należy wniosek zawarty w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, co do tego, że brak jest praktycznie możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w celu ustalenia czy rzeczywiście jego sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W konsekwencji należy uznać, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 17 sierpnia 2016 r. i orzekł jak w sentencji. AKE.