I SA/Łd 505/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi -Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu w dniu 04 lipca 2008 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku G. O. i W. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. O. i W. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu pełnomocnikowi utraconych zarobków i kosztów przejazdu p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W. i G. małżonkowie O. wnieśli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia[...] Nr[...] w przedmiocie odmowy zwrotu pełnomocnikowi skarżących utraconych zarobków i kosztów przejazdu. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazali, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem skarżącej z pierwszego małżeństwa P.T.. Łącznie osiągają dochód w kwocie 2025,60 zł miesięcznie, na który składa się czynsz z tytułu najmu nieruchomości położonej w miejscowości G. w wysokości 1.500 zł oraz renta pobierana przez syna skarżącej w kwocie 525, 69 zł miesięcznie. Nadto skarżący wskazali, że oboje mają status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, są właścicielami nieruchomości o powierzchni 661 m² położonej w R., na której znajduje się dom o powierzchni 80 m², w którym zamieszkują i będącej przedmiotem najmu nieruchomości położonej w miejscowości G., a także samochodu osobowego marki Cadilac z 1997 roku, nie posiadają żadnego innego majątku, ani oszczędności. Podnieśli także, że cały ich majątek ruchomy i nieruchomy został zabezpieczony przez organy skarbowe oraz na poczet zaciągniętych kredytów bankowych. G.O. podkreślił nadto, iż w okresie od 1 marca 2006 roku do końca września 2007 roku przebywał w Areszcie Śledczym w P., co zmusiło go do zlikwidowania w styczniu 2007 roku prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo skarżący argumentowali, iż ich sytuacja materialna była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt I SA/Łd 1622/06 oraz I SA/Łd 1623/06, w których przyznano prawo pomocy w tej samej sytuacji materialnej. Podkreślił, iż z osiąganych dochodów spłacają raty kredytów bankowych na łączną kwotę blisko 1.251 zł miesięcznie, około 100 zł wydają na energię elektryczną, 40 zł stanowi miesięczna opłata za gaz, zaś na bieżące utrzymanie i zakup leków pozostaje ok. 400 zł. miesięcznie. Postanowieniem z dnia 02 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, uznając, iż skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i dla rodziny. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżących w dniu 16 czerwca 2008 roku. We wniesionym w terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżących w osobie doradcy podatkowego I.K. wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu sprzeciwu, poza powtórzeniem treści wniosku w zakresie sytuacji dochodowej skarżących, stwierdził, iż skarżący oszczędzają na lekach i żywności, aby przetrwać. Brak pomocy ze strony Sądu pozbawi więc skarżących prawa do obrony przed krzywdzącymi rozstrzygnięciami organów podatkowych. Podniósł, iż sytuacja wnioskodawców po opuszczeniu aresztu przez skarżącego nie uległa poprawie, a dochody nadal są na tym samym poziomie, co pozwala na bardzo skromną egzystencję. Zdaniem pełnomocnika, wola i pomoc ludzi dobrej woli pozwala skarżącym przetrwać wiele trudnych chwil. Powołał także fakt, że WSA w Łodzi w innych postępowaniach toczących się przed Sądem przyznawał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skarg. Dodatkowo argumentował, iż oparcie rozstrzygnięcia Sądu na przeświadczeniu, że stan majątkowy skarżących, a w szczególności ich miesięczny dochód oraz fakt, że korzystają z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru przemawia za przyjęciem, że skarżący posiadają środki na pokrycie wpisu sądowego nie znajduje żadnego uzasadnienia w rzeczywistości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 powołanej ustawy. I tak, przyznanie pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 §1 powołanej ustawy zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie tych wszystkich okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Przenosząc przytaczane przepisy na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż wniosek W. i G. małżonków O. nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazali bowiem istnienia przesłanek we wskazanych przepisach, tj. że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie oraz rodziny. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątkowym oraz sprzeciwu wynika wprawdzie, iż dochód 3-osobowej rodziny wynosi ok. 2000 zł miesięcznie, a skarżący ponoszą koszty związane ze spłatą zaciągniętych kredytów w wysokości ok. 1200 zł. miesięcznie, wydatki na leki i leczenie w wysokości 400 zł, na energię elektryczną w kwocie 100 zł. miesięcznie oraz na gaz ok. 40 zł. miesięcznie, niemniej jednak regulowanie miesięcznych rat na poczet zobowiązań z tytułu spłaty zaciągniętych kredytów w tak znacznej wysokości, tj. w ponad 50% wysokości dochodu skarżących, nie może mieć pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu sądowego wynoszącego 100 zł, tj. zaledwie 5% dochodu skarżących. Trudno też dać wiarę skarżącym, iż w sytuacji zagrożenia uszczerbku koniecznego utrzymania, egzystencji, zdrowia czy życia pozostawione do ich dyspozycji środki pieniężne przeznaczaliby na spłatę kredytu czy wynagrodzenie dla pełnomocnika z wyboru. Sąd nie daje też wiary w to, by skarżący miesięcznie na utrzymanie i leczenie przeznaczali niewiele ponad 100 zł na osobę. Za istotną dla oceny sytuacji materialnej skarżących Sąd uznał też wyrażoną w sprzeciwie bardzo ogólnikowym zwrotem "dobra wola ludzi i ich pomoc" pozwala przeżyć skarżącym wiele trudnych chwil, okoliczność korzystania przez skarżących z pomocy osób trzecich, choć skarżący nie sprecyzowali formy i wysokości tej pomocy. Już ta okoliczność poddaje pod wątpliwość oświadczenie skarżących co do rzeczywistej wysokości środków finansowych pozostających w dyspozycji skarżących. Nie bez znaczenia ma też i ta okoliczność, iż skarżący otrzymali już, co sami podnoszą, a co jest również znane Sądowi z urzędu, prawo pomocy w znacznej wysokości w innych postępowaniach sadowoadministracyjnych. W konsekwencji tej pomocy nie uległa zmniejszeniu miesięczna kwota środków pieniężnych pozostawionych do dyspozycji skarżących. Przyznanie tej pomocy w tych samych okolicznościach faktycznych nie może, jak oczekuje pełnomocnik, automatycznie potwierdzać zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, we wskazanych przez pełnomocnika sprawach wpis sądowy był bowiem znacznie większy niż w niniejszej sprawie, inny był też przedmiot postępowania. Trudno zatem zgodzić się ze skarżącymi, iż nie są w stanie w tych okolicznościach ponieść wpisu w tej wysokości bez uszczerbku utrzymania dla rodziny. Za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może przemawiać także wskazany we wniosku brak oszczędności, a także okoliczność, iż cały majątek nieruchomy i ruchomy skarżących został zabezpieczony przez organy skarbowe oraz instytucje finansowe w związku z zaciągniętymi przez skarżących kredytami, a także naliczanymi przez organy podatkowe zaległymi zobowiązaniami podatkowymi. Jak bowiem wskazano wyżej, w ocenie Sądu, skarżący przy osiąganym dochodzie w wysokości 2000 zł miesięcznie są w stanie uiścić jednorazową opłatę sądową w wysokości 100 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania rodziny, a wybór przeznaczenia środków pieniężnych należy wyłącznie do skarżących, zaś konsekwencje tego wyboru obciążają wyłącznie skarżących, bowiem to skarżący decydują o przeznaczeniu pozostawionego do ich dyspozycji dochodu. Nadto wszczynając tak liczne postępowania sądowe powinni liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Obowiązkiem strony jest bowiem partycypowanie w kosztach postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotne jest także to, że skarżący prowadzili profesjonalną działalność gospodarczą, osiągali dochody, mieli możliwość poczynienia oszczędności i zabezpieczenia środków pieniężnych na wypadek podjęcia decyzji o wszczęciu postępowań sądowych, co należy szczególnie podkreślić, w związku z zaległościami podatkowymi powstałymi w prowadzonej uprzednio profesjonalnej działalności gospodarczej. Od przedsiębiorcy należy wszak wymagać zapobiegliwości i przezorności, tym bardziej że samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się – ze swej istoty – z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. W ONSAiWSA 2005/1/8). Dodatkowo zauważyć należy, iż w sprzeciwie skarżący nie wskazali nowych okoliczności mających wpływ na zmianę oceny sytuacji materialnej skarżących w tej sprawie, w sprzeciwie, pomimo jego obszerności, ograniczono się do powtórzenia danych powołanych już wcześniej w formularzu PPF oraz w dużej części do polemiki z poprzednio wyrażonym przez Sąd poglądem, wskazania wadliwości działań administracji publicznej oraz zawarto tak ogólnikowe stwierdzenia jak: skarżący nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania swej rodziny, zmuszeni są oszczędzać na żywieniu i lekach, wszczęto dużą ilość postępowań podatkowych "uchylanych przez sąd na dalszych już etapach postępowań" czy udzielenie skarżącym w tych samych okolicznościach faktycznych prawa pomocy w innych postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. P.Pie.