I SA/Łd 53/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk – Drozda, Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Przemysław Cieślarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 listopada 2024 r. nr 1001-IEE.7192.280.2024.7.AAM w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. I SA/Łd 53/25 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew z dnia 30 września 2024 r. oddalające skargę M. K. (dalej: skarżący, strona, podatnik, zobowiązany) na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie (wskazanych w postanowieniu) tytułów wykonawczych. Tytuły te obejmują zaległości odpowiednio w podatku dochodowym od osób fizycznych za okres: 4.2020 r., 6.2020 r., 10-12.2020 r.; w podatku od towarów i usług za okres: 4.2018-12.2019 r., 10.2020-3.2021 r., 10-12.2021 r., 10-12.2022 r.; w podatku dochodowym w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za okres: 1.2021-12.2022 r. oraz odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek na podatek dochodowy za okres 10.2021 r. Na podstawie tytułów wykonawczych organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 3 czerwca 2024 r. dokonał zajęcia nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny położony w T. przy ul. [...] m. [...], dla której Sąd Rejonowy w P., [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zawiadomienie o zajęciu doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 czerwca 2024 r. W dniu 27 czerwca 2024 r. skarżący złożył do organu egzekucyjnego skargę na dokonane zajęcie nieruchomości, zarzucając jej, na podstawie art. 54 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji {Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 dalej u.p.e.a.), zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W odpowiedzi na złożoną skargę organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia 30 września 2024 r., w którym oddalił skargę na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Na postanowienie organu strona wniosła zażalenie. Organ odwoławczy, w pierwszej kolejności wskazał, że w sprawie - w odniesieniu do egzekucji z nieruchomości oraz skargi na czynność egzekucyjną - zastosowanie znajdą przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 marca 2024 r. Przytaczając treść w art. 1a pkt 12 lit a, art. 110c § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. wskazano, że w sprawie spełnione zostały wszystkie wymogi, które z tych przepisów wynikają. Odnosząc się do zawartego zarówno w skardze jak i w zażaleniu zarzutu dotyczącego naruszenia zasady proporcjonalności, poprzez nieuwzględnienie faktu istnienia innych, mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, aniżeli egzekucja z nieruchomości organ odwoławczy podkreślił, że organ egzekucyjny podjął działania zmierzające do wyjaśnienia możliwości pozyskania środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym w I. S.A., jednak działania te nie przyniosły rezultatu w postaci przekazania przez bank (jako dłużnika zajętej wierzytelności) ww. środków pieniężnych do organu egzekucyjnego. Za bezzasadną uznano argumentację, zgodnie z którą organ egzekucyjny nie wystąpił do Prokuratora o możliwość zaspokojenia się z zabezpieczonych środków na rachunku bankowym. Podkreślono, że w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym zobowiązany nie wskazał innych składników majątkowych, z których organ egzekucyjny mógłby skutecznie przeprowadzić egzekucję należności pieniężnych. W odniesieniu do argumentacji, zgodnie z którą zbytnia uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego wynika z faktu zamieszkiwania w zajętym lokalu mieszkalnym rodziny - małoletnich dzieci, a dokonane zajęcie bezpośrednio wpływa na podstawowe warunki bytowe rodziny zobowiązanego, wyjaśniono, że wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Organ podkreślił, że egzekucja z nieruchomości została formalnie zrównana z innymi środkami egzekucyjnymi i co do zasady zajęcie nieruchomości może być nawet pierwszą czynnością organu egzekucyjnego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie podzielono zatem stanowiska skarżącego, zgodnie z którym egzekucja z nieruchomości jest najbardziej drastycznym i ostatecznym środkiem egzekucyjnym. Powołując się na art. 7 § 2 u.p.e.a., podzielono ocenę organu I instancji, że zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla strony będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy istnieje wybór w tym zakresie, a skarżący powinien był wskazać inny skuteczny środek egzekucyjny, o mniejszej uciążliwości. W powyższym kontekście ponownie podkreślono, że zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie można uznać za skuteczny/efektywny środek egzekucyjny, z uwagi na fakt, że kwoty zabezpieczone na rachunku przez Prokuraturę Okręgową w Ł. stanowią dowód rzeczowy w sprawie. Ponadto kwota zabezpieczona przez Prokuraturę jest niewystarczająca do całkowitego pokrycia dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym należności Podsumowując podkreślono, że jedynym ustalonym składnikiem majątkowym, z którego organ egzekucyjny może de facto przeprowadzić skuteczną egzekucję, jest nieruchomość stanowiąca lokal mieszkalny. Na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 listopada 2024 r. wniesiono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że w sprawie dostępne są inne, mniej uciążliwe środki egzekucyjne. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Ł. zabezpieczył środki na rachunku zobowiązanego, które uznał za dowód rzeczowy w sprawie. Organ egzekucyjny powinien w pierwszej kolejności zwrócić się do odpowiednich organów o zgodę na zaspokojenie się z tych środków. Skoro prokuratura zatrzymała te środki jako dowód w sprawie to po zajęciu tych środków w ramach egzekucji administracyjnej organ będzie miał prawo domagać się ich przekazania organowi prowadzącemu egzekucję. W ocenie strony nic nie stoi na przeszkodzie, żeby organ egzekucyjny dokonał zajęcia tych należności i następnie wystąpił do prokuratury o uchylenie postanowienia w przedmiocie zatrzymania tych środków jako dowodu w sprawie celem uzyskania tych środków w celu zaspokojenia swojej wierzytelności publicznoprawnej. Odstąpienie od zajęcia tych środków i skierowanie egzekucji wyłącznie do nieruchomości stanowi naruszenie zasady proporcjonalności, bowiem prowadzi do odstąpienia przez organ od egzekucji środków pieniężnych zatrzymanych przez prokuraturę i zabezpieczonych jako dowód rzeczowy. Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."). kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych wyżej przepisów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem sporu jest kwestia zastosowania przez organ egzekucyjny zajęcia nieruchomości – lokalu mieszkalnego, a w szczególności czy doszło w sprawie do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Przedmiotem zaskarżenia w przypadku skargi na czynność egzekucyjną są przede wszystkim czynności egzekucyjne rozumiane zgodnie z legalną definicją zawartą w art. 1a pkt 2 ustawy egzekucyjnej, jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przez środek egzekucyjny rozumie się m.in. egzekucję z nieruchomości, zgodnie z brzmieniem art. 1a pkt 12 lit. a ustawy egzekucyjnej. Organ dokonuje oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. kontroli podlega prawidłowość zakwestionowanych czynności. Skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia. Organ egzekucyjny bada czy w ramach zastosowanego środka czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Niewątpliwie celem każdego postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Tym samym podnoszona przez stronę "uciążliwość" musi uwzględniać brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. Zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia możliwości wyboru. Natomiast w sytuacji gdy cel egzekucji tego wymaga np. z uwagi na wysokość dochodzonych należności, organ egzekucyjny może stosować jednocześnie wszystkie dostępne środki egzekucyjne. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Odnosząc powyższe uwagi do zarzutów skargi w rozpatrywanej sprawę, przede wszystkim nie można uznać argumentu, zgodnie z którym organ, przed egzekucją z nieruchomości, nie podjął próby zaspokojenia swoich roszczeń z egzekucji środków znajdujących się na rachunkach bankowych. Z akt sprawy wynika, ze organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności z rachunków bankowych skarżącego w: I. S.A. (zdeponowane na rachunku środki pieniężne zabezpieczone zostały przez Prokuraturę Okręgową w Ł., a rachunek został zamknięty); A S.A. (brak środków, rachunek został zamknięty); P. S.A. (brak środków, zbieg egzekucji administracyjnej); P.1 S.A. (brak środków, rachunek został zamknięty); N. S.A. (brak środków, zbieg egzekucji administracyjnej z sądową). Z zajęć wierzytelności z rachunków bankowych organ egzekucyjny nie uzyskał żadnych środków pieniężnych. Ponadto w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego w I. S.A. oraz uzyskaniem informacji, że zgromadzone na rachunku środki pieniężne zostały zabezpieczone w postępowaniu prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w Ł. i stanowią dowód rzeczowy. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź - Widzew pismem z 3 marca 2022 r. wystąpił do Prokuratury Okręgowej w Ł. z zapytaniem o zabezpieczone środki, ich wysokość oraz przewidywaną datę uwolnienia. Odpowiedzi Prokuratura Okręgowa w Ł. udzieliła pismem z 28 marca 2022 r., w którym wyjaśniła, że środki zabezpieczone na rachunku bankowym skarżącego w dalszym ciągu stanowią dowody rzeczowe w sprawie sygn. akt [...], postępowanie to jest w toku i brak jest możliwości określenia terminu jego zakończenia. W dniu 23 lutego 2023 r. organ egzekucyjny uzyskał telefonicznie informację, że środki z rachunku bankowego strony pozostają zabezpieczone przez Prokuraturę Okręgową w Ł.. Pismem z 15 lipca 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź - Widzew ponownie wystąpił do Prokuratury Okręgowej w Ł. o udzielenie informacji, czy środki znajdujące się na rachunku bankowym strony są nadal zablokowane. W odpowiedzi Prokuratura Okręgowa w Ł. w piśmie z 24 lipca 2024 r. poinformowała organ egzekucyjny, że zdeponowane na rachunku bankowym w I. S.A. środki pieniężne w wysokości 235 291,91 zł, nadal uznane są za dowód rzeczowy, postępowanie w tym zakresie pozostaje w toku i na obecnym etapie brak jest możliwości wskazania konkretnej daty jego zakończenia. Zdaniem Sądu prawidłowy jest wniosek organów, że środki zabezpieczone przez Prokuraturę na czas prowadzonego postępowania, nie podlegają zwolnieniu, a tym samym zaspokojenie się z tych środków nie jest możliwe. Tym samym za błędne należy uznać stanowisko podniesione w skardze, zgodnie z którym organ nie poczynił realnych starań o uzyskanie środków zabezpieczonych, czym rażąco naruszył zasadę proporcjonalności i obowiązki wynikające z art. 7 § 2 u.p.e.a. W ocenie Sądu - a wbrew temu co jest ponoszone w skardze (m.in. zarzut, zgodnie z którym organ egzekucyjny nie wystąpił do Prokuratury o możliwość zaspokojenia się z zabezpieczonych środków na rachunku bankowym) - na organie egzekucyjnym nie ciążył, wynikający z przepisów prawa, obowiązek wystąpienia do prokuratury o uchylenie postanowienia w przedmiocie zatrzymania tych środków jako dowodu w sprawie celem uzyskania tych środków w celu zaspokojenia swojej wierzytelności publicznoprawnej. Niezależnie od powyższego trafna jest ocena organu, że środki pieniężne zajęte przez Prokuraturę (235 291,91 zł) są niewystarczające do całkowitego pokrycia dochodzonych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew w postępowaniu egzekucyjnym należności (kwota łączna dochodzonych należności na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu nieruchomości wynosiła 384 909,48 zł). Wobec tego środki te nawet w sytuacji ich zwolnienia (np. na skutek prawomocnego zakończenie postępowania prokuratorskiego albo sądowego) nie wystarczyłby na zaspokojenie dochodzonych przez organ roszczeń. Odnośnie argumentacji uzasadniania skargi związanej z art. 75 Konstytucji RP Sąd zauważa, że zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych jest jedną z podstawowych potrzeb każdego człowieka, dlatego powszechnie uważa się, że prawo do mieszkania stanowi konieczny element zabezpieczenia poszanowania godności ludzkiej – co trafnie podkreśla autor skargi. Jednakże prawo do mieszkania nie należy mylić z prawem do własności mieszkania - są to dwa odrębne prawa podmiotowe. Nie sposób zatem twierdzić, że prowadzenie egzekucji z nieruchomości służącej zaspokojeniu celów mieszkaniowych dłużnika narusza godność osobistą dłużnika w ujęciu konstytucyjnym. Mając na uwadze wszystko powyższe, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi i nie dopatrując się innych uchybień skutkujących potrzebą uchylenia zaskarżonej decyzji - Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił. ds