I SA/Łd 537/10

Dnia 6 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk – Drozda Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2010 roku na rozprawie sprawy ze skargi T.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr[...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Pismem z dnia 16 września 2009 r. E. B. działając jako opiekun prawny w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionego męża T. B. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Odział w Ł. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek, wskazując na zły stan zdrowia męża oraz brak środków finansowych. Do wniosku załączyła szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia męża. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, uznając że nie wystąpiły przesłanki do uwzględnienia wniosku. Organ argumentował, że umorzenie zaległych składek ma charakter nadzwyczajny i jest możliwe, gdy ze względu na wiek, losową utratę majątku, klęskę żywiołową lub inne względy społeczne lub niemożność zarobkowania z uwagi na zły stan zdrowia oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie, nie istnieje realnie możliwość wywiązania się ze zobowiązań wobec Zakładu. Organ podniósł, że T. B. otrzymuje rentę w wysokości 363,27 zł netto miesięcznie, natomiast jego opiekun prawny utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, z którego dochód w 2008 r. wyniósł 12.610 zł. Organ podał nadto, że dłużnik nie otrzymuje pomocy finansowej z Ośrodka Pomocy Społecznej w K., jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, jest ubezwłasnowolniony, leczy się na nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, zaburzenia osobowości. Był także leczony psychiatrycznie i odwykowo z powodu uzależnienia od alkoholu. Zakład wyraził ocenę, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach. E. B. wystąpiła do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni podniosła, że jest niezadowolona z "werdyktu" Zakładu, bowiem istnieje wiele okoliczności uzasadniających umorzenie należności składkowych. Podniosła, że komornik wielokrotnie rezygnował z egzekucji innych należności. Zakwestionowała także ocenę Zakładu, który stwierdził, że istnieje możliwość spłaty należności w ratach. Stwierdziła, że kwota 363 zł jaką mąż otrzymuje z tytułu renty, nie wystarczyłaby na opłacenie rat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił wniosku i decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy przedstawioną powyżej decyzję ZUS. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania, wymienił wszystkie dokumenty, które E. B. załączyła do wniosku o umorzenie zaległości, wymienił czynności, które podjął Zakład w celu uzyskania innych dokumentów daty, w których otrzymano dokumenty, następnie przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę umorzenia zaległości składkowych, tj. art. 28 ustawy z dnia 13 października o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Następnie Prezes ZUS podał, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że zobowiązany od 1 czerwca 2006 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, od 2007 r. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa od 5 lipca 2006 r., dłużnik otrzymuje rentę w wysokości 363 zł, małżonkowie są właścicielami gospodarstwa rolnego o powierzchni 50 arów, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego, wobec dłużnika jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które dowodzi, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, dłużnik nie korzysta z pomocy społecznej. Prezes ZUS stwierdził, że zobowiązany nie udowodnił, iż znalazł się w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego, zaś E. B. nie przedstawiła dowodów "na sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności." Organ wskazał również, że dłużnik był leczony psychiatrycznie i odwykowo z powodu uzależnienia od alkoholu. Stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów związanych z wydatkami na utrzymanie mieszkania. Ocenił, że "Dłużnik znajduje się w sytuacji materialnej, która może uniemożliwiać jednorazową spłatę zadłużenia, ale nie stanowi aktualnie przesłanki do umorzenia." Prezes ZUS podkreślił, że z obowiązujących przepisów wynika, że nie jest zobligowany do podejmowania decyzji zgodnie z prośbą wnioskodawcy, nawet jeśli zobowiązany wykaże, iż istnieją przesłanki umorzenia zaległości. Wskazał, że "Ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który powinien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej." Ocenił, że "Jedyną możliwą do zastosowania wobec T. B. ulgą jest spłata zadłużenia w formie układu ratalnego...", natomiast nie zaistniały podstawy do umorzenia obciążających zobowiązanego zaległości. W skardze na powyższą decyzję E. B. wniosła o jej uchylenie zarzucając, że wniosek, który złożyła został rozpatrzony bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Podniosła, że jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, która jest następstwem wielu pożarów, z których ostatni miał miejsce 23 września 2006 r. Wskazała, że ze względu na sytuację materialna w jakiej się znajduje została zwolniona od kosztów sądowych w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Ł. Podniosła, że włamano się do jej domu i została okradziona. Przedsiębiorstwo które prowadził jej mąż upadło. Skarżąca oświadczyła, że wyrzuciła kilkanaście niezrealizowanych recept, bowiem nie miała środków na zakup leków. Nie wiedziała, że takie recepty będą potrzebne w postępowaniu o umorzenie zaległości. Potwierdziła, że nie korzystała z pomocy społecznej ponieważ, w jej ocenie są inne osoby którym jest ona bardziej potrzebna, a ponadto wstydziła się. Tym niemniej obecnie wystąpiła o taką pomoc. Skarżąca podniosła, że sprawuje opiekę nad ciężko chorymi rodzicami, a także nad mężem. Podniosła, że również sama jest chora. Podkreśliła, że w postępowaniu administracyjnym przedstawiła kopie dowodów zapłaty za gaz i telefon. Nie jest w stanie udokumentować wszystkich wydatków bowiem, nie posiada wszystkich rachunków. Podniosła, że opłaty za gaz były bardzo wysokie, sięgały 1.600 zł, za okres zimowy. Aby obniżyć te wydatki skarżąca zapożyczyła się i kupiła piec. Reasumując skarżąca wniosła o umorzenie zaległości składkowych, "...wywołanych czynnikami od nas niezależnymi." W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko o braku podstaw do umorzenia zaległości składkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U 153 poz.1269 z późniejszymi zmianami ) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tych uprawnień kontrolnych sądy administracyjne są władne wyeliminować z obrotu prawnego decyzje administracyjną, jeśli w związku z rozpoznawaniem sprawy stwierdza naruszenie prawa, które taki skutek winno wywołać, nawet wówczas, gdy strona w skardze złożonej do sądu na te naruszenia nie wskazuje. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 153 poz.1270 z późniejszymi zmianami, zwanej dalej ppsa ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołana podstawą prawną. Taka sytuacja istnieje w tej sprawie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy naruszył przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył treść art.7, art. 77 § 1 oraz art.80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks Postępowania Administracyjnego ( tekst jednolity Dz.U z 2000 roku nr.98 poz.1071 z późniejszymi zmianami ) poprzez nie wyjaśnienia wszystkich istotnych dla wyniku sprawy okoliczności. Zgodnie z Art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity Dz.U. z 2009 roku nr.205 poz.1585 z późniejszymi zmianami ) 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z kolei zgodnie z § 3 ust.1 Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. 2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. 3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z powołanych powyżej przepisów ( bez względu na to, czy żądanie oparte jest na tzw. całkowitej nieściągalności, czy też na przesłankach społeczno-ekonomicznych opisanych w rozporządzeniu ) wynika, że decyzja w przedmiocie ulgi w spłacie zaległych należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej ulgi nawet wówczas, gdy spełnione są ustawowe przesłanki do jej przyznania Oczywiście nie przyznanie a takiej sytuacji faktycznej ulgi nakłada na organ obowiązek racjonalnego i przekonującego uzasadnienia takiej odmowy. Jednak przed zastosowaniem instytucji uznania Zakład Ubezpieczeń jest obowiązany zbadać, czy w przypadku dłużnika nie zachodzą wyżej wskazane przesłanki. W ocenie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi temu obowiązkowi nie podołał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bowiem nie rozważył jaki wpływ na możliwość opłacenia należności z tytułu składek przez T. B. ma okoliczność, iż wyrokiem z dnia 29 grudnia 2006 roku ustanowiona została rozdzielność majątkowa pomiędzy nim a jego żoną E. B. z dniem 5 lipca 2006 roku. Rozdzielność majątkowa to ustrój majątkowy małżeński, który charakteryzuje się tym, że nie występuje w nim majątek wspólny małżonków, lecz jedynie dwa majątki osobiste, z których każdy należy do jednego z małżonków. Są one odrębne od siebie w sensie prawnym. W takim ustroju majątkowym małżeńskim wszelkie dochodu uzyskiwane przez każdego z małżonków wchodzą w skład jego majątku odrębnego. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy oceniając, czy spełniona jest przesłanka wskazana w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne Prezes Zakładu Ubezpieczeń powinien zważyć jaki wpływ na możliwości finansowe zobowiązanego ma rozdzielność ustawowa. Należy mieć przy tym na uwadze, że dochody jakie uzyskuje E. B. z tytułu prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego stają się częścią jej majątku odrębnego, zaś jedynym źródłem dochodów samego skarżącego jest renta. Mając na uwadze powyższe rozważania, na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.c ppsa należało uchylić zaskarżoną decyzję. t.n.