I SA/Łd 539/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 24 sierpnia 2018 r. w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako byłego członka zarządu zlikwidowanej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za I-IV i VI-IX 2012 roku, I-II 2013 roku wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 24 sierpnia 2018r. Pismem z 16 lipca 2018 r. M.J., reprezentowany przez radcę prawnego wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu zlikwidowanej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A. za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za I-IV i VI-IX 2012 roku, I-II 2013 roku wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. W skardze zawarto wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Do skargi załączono wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na formularzu PPF. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi z 14 sierpnia 2018 r. wpis od skargi został określony w wysokości 500 zł. Uzasadniając ów wniosek skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczył, że oboje z żoną nie pracują z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad córką L.. Przeciwko wnioskodawcy toczą się liczne postępowania egzekucyjne. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Rodzina utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 750 zł, który otrzymuje żona wnioskodawcy na córkę L. oraz świadczeń wychowawczych. Dochody rodziny wynoszą łącznie 2.250 zł. Wnioskodawca oświadczył, że ponosi następujące wydatki: energia elektryczna – 200 zł, gaz – 100 zł, opał – 600 zł, woda i kanalizacja – 200 zł, telewizja i internet – 100 zł, wyżywienie - 300 zł na osobę, odzież i środki czystości – 100 zł na osobę, leki i leczenie – 1.000 zł, raty kredytowe – 950 zł. Postanowieniem z 24 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie ze względu nieprzedstawienie przez stronę faktycznej sytuacji majątkowej swojej rodziny. Porównanie przedstawionych przez stronę wysokości miesięcznych dochodów rodziny (ok. 2.500 zł) z deklarowaną wysokością wydatków i zobowiązań (5000 zł) doprowadziło referendarza do konkluzji, że strona w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy albo zawyżyła wysokość wydatków swojej rodziny, lub też wnioskodawca, czy też jego małżonka posiadają nieujawnione dotychczas źródła dochodów, albo zgromadzone oszczędności. W konsekwencji powyższych ustaleń złożone przez stronę oświadczenie o sytuacji majątkowej, stało się jako nierzetelne przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniesionym sprzeciwie pełnomocnik M. J. wniósł o zmianę postanowienia z 24 sierpnia 2018 r. i przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 245 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; - art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie przez referendarza sądowego i nie wezwanie skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego w sytuacji, uznał, że dane zawarte przez skarżącego we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W uzasadnieniu pełnomocnik wyjaśnił, że zgodnie ze złożonym wnioskiem skarżący i jego żona nie pracują, utrzymując rodzinę z zasiłków pielęgnacyjnych oraz świadczeń wychowawczych, a wydatki wskazane przez skarżącego mają pokrycie w rzeczywistości, a wobec ewentualnych wątpliwości w tym zakresie referendarz winien wezwać skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, a nie opierając się na wewnętrznym przekonaniu odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a."). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie właśnie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W rozpoznawanej sprawie sąd zgadza się z oceną referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela zatem stanowisko wyrażone w postanowieniu z 24 sierpnia 2018 r., iż oświadczenie skarżącego dotyczące sytuacji majątkowej jego rodziny należy uznać za nierzetelne. Wnioskodawca w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się ze świadczeń wychowawczych i zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 2.250 zł miesięcznie. Ponadto wskazał, że wraz z rodziną ponosi miesięczne koszty utrzymania oraz wydatki z tytułu ciążących na nim zobowiązań w wysokości przekraczającej 5000 zł. Wynikająca z porównania osiąganych dochodów i wydatków różnica zamyka się w niebagatelnej kwocie 2750 zł, co prowadzi do konstatacji, że strona wnioskując o przyznanie prawa pomocy złożyła nieprawdziwe oświadczenie dotyczące sytuacji majątkowej swojej rodziny. Zawarte w sprzeciwie twierdzenie skarżącego, że w sytuacji, gdy powstały wątpliwości co prawdziwości oświadczenia o stanie majątkowym i możliwościach finansowych wnioskodawcy winien on być wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych należy uznać za całkowicie chybione. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak zatem stanowi treść powołanego przepisu zobowiązanie do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego wnioskodawcy może nastąpić, jeśli sąd dojdzie do przekonania, że oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające lub budzi wątpliwości. Oznacza to, że prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego. Jego przeprowadzenie zależy od uznania sądu rozpoznającego wniosek, czy dane w nim zawarte oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie referendarz badający oświadczenie strony nie miał wątpliwości, co do sytuacji majątkowej strony słusznie oceniając, że złożone oświadczenie jest nierzetelne. Podnoszony w złożonym sprzeciwie obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w oparciu o treść art. 255 p.p.s.a. w ocenie sądu stanowiłby zarówno naruszenie obowiązku wnioskodawcy wynikającego z art. 246 § 2 p.p.s.a., jak również byłby zupełnie nieuprawnioną i bezzasadną próbą przerzucenia na sąd obowiązku zebrania i przedstawienia materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej i zdolności finansowych wnioskodawcy, niezbędnego do prawidłowego rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. AKE.