I SA/Łd 542/13

Dnia 15 października 2013 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Kasprzak po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej E. W. prawa pomocy w zakresie całkowitym. I SA/Łd 543/13 UZASADNIENIE W dniu 5 kwietnia 2013 roku E. W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] ustalającej skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podatniczka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach, dodatkowych informacji nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego oraz akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem dochodu jest jej emerytura w wysokości 1025 zł netto. Skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni 34 m2 oraz działki letniskowej położonej w S. o powierzchni 1.060 m2, oraz skromnych oszczędności, których kwoty nie wskazała podając jedynie, że przeznacza je na wyżywienie. Wnioskodawczyni zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, za które czynsz wynosi ok. 1000 zł do tego dochodzą inne świadczenia (prąd, gaz, Internet, telefon) w łącznej kwocie ok. 240 zł. Nadto skarżąca ponosi wydatki z tytułu opłat podatku od nieruchomości oraz energii elektrycznej za działkę ok. 37 zł miesięcznie, spłaca kredyt bankowy na wymianę okna w kuchni, którego rata wynosi 73 zł miesięcznie oraz opłaca ubezpieczenie 13-letniego auta w wysokości ok. 42 zł miesięcznie. Z akt sprawy niniejszej wynika, że w 2012 roku wnioskodawczyni nabyła w spadku poza wskazanymi nieruchomościami o wartości ok. 180.000 zł także jednostki uczestnictwa w Funduszu A i B o łącznej wartości ok.58.000 zł. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej wystąpiła ona o ich wykup, którego cena była niekorzystna z uwagi na kryzys finansowy. Z otrzymanych środków po potrąceniu podatku dochodowego wnioskodawczyni zabezpieczyła kwotę 50.000 zł na zapłatę podatku do spadków, resztę oszczędności skarżąca przeznaczyła na spłatę długów oraz co miesiąc z oszczędności tych opłaca swoje wyżywienie. Postanowieniem z 11 września 2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca, szeroko opisując swoją sytuację życiową, oświadczyła, iż nie ma środków na opłacenie adwokata i wpisu. Zdaniem wnioskodawczyni przeznaczenie środków ze spadku na sprawy sądowe byłoby sprzeczne z wolą spadkodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, wniosek skarżącej nie sprostał tak określonym kryteriom. Na ocenę tą wpływa to, że z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, akt sprawy oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej emerytura w wysokości 1.025 zł netto miesięcznie oraz posiadane oszczędności, których kwoty skarżąca jednak nie wskazała mimo wystosowanego do niej w tym zakresie wezwania. Skarżąca jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci: mieszkania o powierzchni 34 m2, oraz działki położonej w S. o powierzchni ok. 1.060 m2, a także 13 letniego samochodu marki DAEWOO Lanos. Miesięczne koszty utrzymania ponoszone przez skarżącą zamykają się kwotą około 1.250 zł, a więc przekraczają kwotę posiadanych na utrzymanie dochodów i w tym zakresie są pokrywane z oszczędności, podobnie jak raty kredytu oraz opłaty eksploatacyjne związane z działką. Ponad powyższe skarżąca mimo wezwania sądu nie wskazała kwoty posiadanych oszczędności podając jedynie, że z kwoty tej zabezpieczyła 50.000 zł z przeznaczeniem na sporny w niniejszej sprawie podatek od spadku, resztę zaś skromnych oszczędności przeznacza na bieżące utrzymanie, a odziedziczony majątek nieformalnie przekazała dzieciom. Sąd, rozumiejąc trudną sytuację życiową skarżącej, nie może jednocześnie tracić z pola widzenie faktu, że w 2012 roku wnioskodawczyni uzyskała tytułem spadku majątek o wartości blisko 240.000, co z pewnością winno pozwolić na wygospodarowanie sumy potrzebnej na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie. Cała argumentacja sprzeciwu, koncentrująca się wokół zagadnienia realizacji woli zmarłego, nie może odnieść zamierzonego skutku, ponieważ przyjęcie punktu widzenia wnioskodawczyni prowadziłoby do przyznania prymatu zobowiązaniom cywilnoprawnym nad obowiązkami publicznoprawnymi. Wobec powyższego, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie. AK.