I SA/Łd 548/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 14 lipca 2016 r., wydanego w przedmiocie wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 16 maja 2016 r. K. S. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz akt sprawy III SA/Łd 474/14 wynika, że wnioskodawczyni samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe oraz opiekuje się niepełnosprawnym bratem. Dzieci skarżącej przebywają w Anglii. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w wysokości 1.567 zł netto miesięcznie oraz dopłaty do rolnictwa w wysokości ok. 3.000 zł rocznie. Renta jej brata wynosi 1.266 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 120 m2 oraz gospodarstwa rolnego o pow. 4,41 ha. Stałe miesięczne koszty utrzymania strony i jej brata zamykają się kwotą ok. 1.030 zł (gaz, energia elektryczna, czynsz za mieszkanie brata, woda i ścieki) do tego dochodzi ubezpieczenie w PZU 600 zł rocznie i podatek rolny 200 zł rocznie. Postanowieniem z 14 lipca 2016 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz oddalił jej wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie jest obecnie w stanie ponieść wpisu sądowego, jednak środki którymi dysponuje pozwalają na czynienie drobnych oszczędności na pokrycie ewentualnych dalszych kosztów sądowych. W dniu 20 lipca 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniosła zarzuty przeciwko zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z załączonych przez stronę skarżącą oświadczeń wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej emerytura w wysokości 1.567 zł oraz dopłaty do rolnictwa w wysokości ok. 3.000 zł rocznie. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem z rentą w wysokości 1.266 zł. Wnioskodawczyni jest właścicielką domu o pow. 120 m2 oraz gospodarstwa rolnego o pow. 4,41 ha. Stałe miesięczne koszty utrzymania strony i jej brata zamykają się kwotą ok. 1.030 zł (gaz, energia elektryczna, czynsz za mieszkanie brata, woda i ścieki). Ponadto skarżąca ponosi corocznie koszty ubezpieczenia w wysokości 600 zł oraz płaci podatek rolny w wysokości 200 zł. W ocenie sądu referendarz w tak ustalonym stanie faktycznym słusznie przyjął, że poniesienie wpisu od skargi (100 zł) w krótkim terminie 7 dni stworzy dla strony realne niebezpieczeństwo odrzucenia skargi. W tym zatem zakresie przyjąć zatem należało, stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W celu zachowania prawa do sądu, zasadnym było przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się jednak nieuzasadniony. Referendarz słusznie wskazał, że uczestniczenie w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania. Obowiązkiem strony jest zatem poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wnioskodawczyni dysponuje stałym miesięcznym dochodem z tytułu emerytury i renty brata (łącznie 2.833 zł), który w zestawieniu z wykazanymi niezbędnymi kosztami utrzymania (ok. 1.030 zł), pozwala na czynienie drobnych oszczędności na pokrycie ewentualnych dalszych kosztów sądowych. Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została spełniona tylko w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi. W związku z tym sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 14 lipca 2016 r. i orzekł jak w sentencji. Ake.