I SA/Łd 559/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant Asystent sędziego Marta Aftowicz-Korlińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2015 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok oddala skargę. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. ustalającą D. A. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 r. w kwocie 6.221 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano w szczególności, że do opodatkowania przyjęto powierzchnię gruntów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą (818 m²), całą powierzchnię budynku handlowo-usługowego jako związaną z prowadzoną działalnością gospodarczą (270,9 m²), powierzchnię budynków pozostałych (65,5 m²) oraz wartość budowli. Organ odwoławczy podzielił pogląd Prezydenta Miasta Ł., że podmiot gospodarczy, który jest właścicielem budynku handlowo-usługowego jest zobowiązany do płacenia podatku od nieruchomości według stawek najwyższych dla całego budynku. Fakt, że właścicielem budynku jest podmiot gospodarczy przesądza o istnieniu związku budynku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Obydwie kondygnacje budynku powinny być opodatkowane najwyższymi stawkami, nawet jeżeli tylko na piętrze lub jego części prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy o opłatach i podatkach lokalnych rozpoczęcie użytkowania budynku jeszcze nie wykończonego ostatecznie powoduje konieczność zapłacenia podatku od początku następnego roku, w którym rozpoczęto użytkowanie budynku, ustalonego dla całego budynku. Względy techniczne tylko wtedy stanowią podstawę odstąpienia od opodatkowania stawką najwyższą, gdy budynek w całości nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej. Cały budynek handlowo-usługowy przy ul. A 4 jest związany z działalnością gospodarczą podatniczki, mimo, że na tę działalność faktycznie zajęta jest tylko część budynku. Skarga D. A. na powyższą decyzję została odrzucona prawomocnym postanowieniem WSA w Łodzi z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Łd 1497/08. W piśmie z 17 października 2013 r. D. A. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej SKO w Ł. z [...] r. na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa. Strona podniosła, że organ podatkowy w sposób oczywisty i rażący naruszył przepisy prawa procesowego (art. 122,180, 187 § 1, 190 oraz 272 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa), jak i przepisy prawa materialnego (art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 2, art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych) poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organy podatkowe ograniczyły się wyłącznie do wykazania związku budynku z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą ignorując fakt, że ustawodawca w określonej sytuacji wyłączył możliwość opodatkowania nieruchomości najwyższą stawką podatkową. Od zasady, że budynki i budowle związane z działalnością gospodarczą oznaczają budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy ustawodawca przewidział wyjątki. Wyłączeniu podlegają w szczególności budynki będące w posiadaniu przedsiębiorcy, które nie są i nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych. Wyjaśnienie, czy w sprawie wystąpiły przyczyny dające się zakwalifikować jako "względy techniczne" powinno stanowić istotny składnik postępowania wyjaśniającego. Organy podatkowe całkowicie zignorowały kwestię stanu technicznego budynku przy ul. A 4 w Ł., nie przeprowadziły postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy "względy techniczne" faktycznie występują, nie dopuściły dowodu z opinii biegłego z zakresu budownictwa. Decyzja ostateczna narusza też w ocenie strony wskazane przepisy prawa materialnego. Budowa budynku nie została zakończona, jego parter nie jest ostatecznie wykończony a użytkowana jest jedynie część pomieszczeń na piętrze. Przedmiotem opodatkowania może być również część budynku wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji ostatecznej z [...] r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2008 rok. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie doszło do naruszenia ( i to rażącego) wskazanych przepisów postępowania. W decyzji z [...] r. odniesiono się do stanu technicznego budynku przy ul. A 4 w Ł. i oceniono, że względy techniczne w sprawie nie występują m. in. z tego powodu, że strona wykorzystuje faktycznie przedmiotowy budynek do swojej działalności gospodarczej. Nie mogło też dojść do naruszenia powołanych przepisów prawa materialnego, jeżeli ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że budynek znajdujący się na nieruchomości nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej ze względów technicznych. Nawet w przypadku przyjęcia za prawidłowy poglądu, że z przepisów art. 1a ust. 1 pkt 3, art. 3 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 6 ust. 2 ustawy o opłatach i podatkach lokalnych (inaczej niż w decyzji ostatecznej) wynika, że także budynek będący w całości posiadaniu przedsiębiorcy i w części zajęty na prowadzenie działalności gospodarczej - może być w części wyłączony ze stawki dla budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej ze względów technicznych - to należy wskazać, iż do takiego wniosku można dojść jedynie w przypadku odmiennej wykładni tych przepisów (kiedy nie występuje jedna wykładnia tych przepisów powszechnie przyjmowana, w szczególności w orzecznictwie sądowym). Z przepisów tych to wprost nie wynika, co powoduje, iż w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z rażącym (oczywistym) naruszeniem prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Po rozpatrzeniu odwołania strony zaskarżoną decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy swoją decyzję z [...] r. podzielając pogląd, że decyzja z [...] r. nie jest obciążona wadą rażącego naruszenia prawa. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję D. A. wniosła o stwierdzenia jej nieważności oraz stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji SKO w Ł. z [...] r. z uwagi na to, że decyzje te naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego na skutek oczywistego i rażącego naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego w szczególności poprzez zatajenia przez organ faktu, że decyzja o dopuszczeniu do użytkowania piętra budynku została wydana z oczywistym i rażącym naruszeniem art. 59 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane. W skardze podniesiono zarzuty oczywistego i rażącego naruszenia: I. przepisów postępowania: 1. art. 120 Ordynacji podatkowej tj naruszenie zasady zaufania obywatela do organów władzy publicznej poprzez nie rzetelne prowadzenie postępowania podatkowego na skutek całkowitego zignorowania rzeczowych argumentów przedstawionych przez skarżącą; 2. art. 121 , 122 , art. 180 , 187, 191 i 272 ordynacji podatkowej, a tym samym podstawowych zasad postępowania podatkowego; 3. naruszenie art. 191 oraz art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej wobec nie dopuszczenia przez organy obu instancji dowodu z opinii rzeczoznawcy budowanego na okoliczność "istnienia względów technicznych " zwłaszcza w sytuacji wątpliwych pod względem zgodności ze stanem faktycznym opinii o stanie budynku wydawanych przez Powiatowych Inspektorów Nadzoru Budowlanego w świetle wiarygodnych opinii rzeczoznawców budowlanych przedkładanych przez skarżącą do akt sprawy przy błędnym ustaleniu stanu faktycznego pomimo zawartych wytycznych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również błędną oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego, a ponadto nie uzupełnienie postępowania dowodowego w przedmiocie istnienia lub nie istnienia w budynku będącym w budowie "względów technicznych "przed wydaniem zaskarżonej decyzji; 4. naruszenie art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez nie dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy, gdyż w okolicznościach budynku w budowie występuje skomplikowany stan faktyczny, co wymaga wprost z urzędu powołania biegłego, a nie oparcie się wyłącznie na wątpliwych stwierdzeniach Inspektorów Nadzoru Budowlanego, co w konsekwencji doprowadziło do obciążenia skarżącej podatkiem ponad miarę, nie mającym uzasadnienia w obowiązujących przepisach ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a tym samym stanowi również oczywiste i rażące naruszenie art. 84 w zw. z art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 120 w zw. .z art. 247 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 1a ust. 1 pkt. 3, art.5 ust. 1 pkt. 1 lit .b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie w zw. z art.59 ust 5 w zw. z art. 51 ust. pkt 3. ustawy Prawo budowlane w sytuacji, gdy istnieją względy techniczne w całym budynku uniemożliwiające wykorzystanie go na cele działalności gospodarczej. Skarżąca podnosi w szczególności, że wskutek niedopuszczalnych błędów inspektora nadzoru budowlanego piętro budynku zostało dopuszczone do użytkowania. Powierzchnia użytkowanego piętra podlega opodatkowaniu według stawek przewidzianych dla budynków pozostałych, natomiast parter budynku w ogóle nie powinien być opodatkowany. Organ w zaskarżonej decyzji bezpodstawnie powołuje się na rozbieżność interpretacji przepisów prawa w sytuacji licznego już orzecznictwa w przedmiocie pojęcia "względów technicznych": Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji może być rażące naruszenie każdego przepisu prawa, w tym również prawa procesowego. Decyzja SKO w Ł. z dnia [...]r. została wydana przy kwalifikowanym naruszeniu przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Organy podatkowe nie zebrały i nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO w Ł. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności trzeba podkreślić, że wniesiona skarga dotyczy decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego celem nie jest ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy, lecz ustalenie, czy decyzja ostateczna jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej "O.p." Skarżąca we wniosku z 17 października 2013 r. powołała się na przesłankę z art. 247 § 1 pkt 3 O.p. podnosząc, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. ustalająca wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2008 rok została wydana z rażącym naruszeniem prawa procesowego jak i prawa materialnego. W zaskarżonej decyzji trafnie przyjęto, że przy wydawaniu decyzji z [...] r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Nie każde naruszenie prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji. Naruszenie to musi mieć charakter rażący. W literaturze i orzecznictwie sądowym wskazuje się, że warunkiem koniecznym do uznania naruszenia prawa za rażące jest oczywisty charakter tego naruszenia. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu a istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest już pogląd, że jako rażące naruszenie prawa nie należy traktować błędów w jego wykładni, a le przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w których przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji. Wybór jednego ze sposobów interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa, nawet jeśli taka interpretacja zostanie później uznana za nieprawidłową. W świetle powyższych uwag nie można przyjąć, że decyzja SKO w Ł. z [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zarzut rażącego naruszenia prawa (w tym procesowego) musi być powiązany z konkretnym przepisem. Nie jest więc wystarczające ogólnikowe powołanie się na zarzut naruszenia zasady praworządności (art. 120 O.p.), zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 O.p.), czy zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.). Nie było też podstaw do przyjęcia, że rażąco naruszono pozostałe przepisy postępowania. Organy podatkowe nie kwestionowały przecież faktu, że skarżąca uzyskała pozwolenie (warunkowe) na użytkowanie piętra budynku handlowo-usługowego oraz że dla celów działalności gospodarczej wykorzystywane są tylko pomieszczenia na piętrze a parter budynku nie jest wykończony. Te ustalenia uznano za wystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy a do ustalenia tych okoliczności nie było konieczne przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego czy powołanie biegłych. Zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U . z 2006 r., Nr 121 poz. 844 ze zm.) dalej "u.p.o.l." grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej – to grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych. Możliwa i dopuszczalna jest więc taka interpretacja powyższego przepisu, że dla związku budynku z prowadzeniem działalności gospodarczej wystarczy fakt, że znajduje się on w posiadaniu przedsiębiorcy i nie jest budynkiem mieszkalnym. Budynek przy ul. A 4 jest budynkiem handlowo-usługowym i w 2008 r. był w posiadaniu skarżącej, która prowadziła działalność gospodarczą. Przepisy ustawy i opłatach i podatkach lokalnych nie definiują też pojęcia "względów technicznych", o których mowa w powołanym przepisie. W orzecznictwie sądowym wskazywano, że względy techniczne to przeszkody o charakterze obiektywnym, niezależnym od podatnika, trwale uniemożliwiające wykorzystanie budynku do celów działalności gospodarczej. Wyłączenie budynku (części budynku) z użytkowania z powodu prowadzenia prac remontowych, czy braku środków za prace wykończeniowe nie musi oznaczać, że budynek nie może być wykorzystywany do prowadzenia działalności gospodarczej ze względów technicznych. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z [...]r. D. A. podniosła zarzut rażącego naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., ale nie sprecyzowała, na czym to naruszenie miało polegać. Wskazany przepis stanowi, że podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3. Nie jest sporne, że skarżąca była i jest właścicielem nieruchomości przy ul. A 4 w Ł. Zgodnie z art. 6 ust. 2 u.p.o.l. jeżeli okolicznością, od której jest uzależniony obowiązek podatkowy, jest istnienie budowli albo budynku lub ich części, obowiązek podatkowy powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli albo budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. Powstanie obowiązku podatkowego nie jest więc uwarunkowane zakończeniem budowy ale obowiązek taki powstaje również przed zakończeniem budowy w wypadku rozpoczęcia użytkowania budynku. Jak wynika z załączonych do sprawy akt administracyjnych skarżąca już w 2003 r. wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na użytkowanie piętra budynku handlowo-usługowego i pozwolenie takie uzyskała w styczniu 2004 r. Nie może więc być wątpliwości, że obowiązek taki istniał w 2008 r. Podatniczka jeszcze przed wydaniem decyzji wymiarowej w 2008 r. wskazywała, że budynek wymaga natychmiastowego podjęcia działań mających na celu zdjęcie całego dachu. Okoliczność ta nie została w żaden sposób udowodniona a ocena prawidłowości decyzji organów budowlanych orzekających w sprawie pozwolenia na użytkowanie części budynku pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy. Dla wymiaru podatku od nieruchomości istotne znaczenie ma fakt, że strona faktycznie użytkowała na cele działalności gospodarczej część budynku. Interpretacja przepisów dokonana przez SKO w Ł. w decyzji z [...]r. na pewno nie jest doskonała, ale nie oznacza to jeszcze, że powyższa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z powyższych przyczyn, wobec braku uzasadnionych podstaw skargi z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku. O terminie rozprawy w dniu 13 listopada 2015 r. skarżąca została prawidłowo zawiadomiona i złożyła kolejny wniosek o odroczenie rozprawy z uwagi na swój stan zdrowia Stosownie do art. 109 p.p.s.a. rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba, że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności. Co do zasady nieobecność strony lub jej pełnomocnika wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, obliguje sąd do odroczenia rozprawy, bez względu na prawidłowość zawiadomienia. Przez nadzwyczajne wydarzenie należy rozumieć niedające się przewidzieć zdarzenia sił przyrody lub inne nagłe zdarzenia, które uniemożliwiają stawiennictwo na rozprawie np. powódź, zamieć śnieżna, katastrofa kolejowa, śmierć osoby bliskiej. Inną znaną sądowi przeszkodę, której nie można przezwyciężyć, jest ta, o której sąd został powiadomiony przez stronę. Ocena tych okoliczności należy jednak wyłącznie do sądu (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, str. 239-241). Z załączonego do wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 13 listopada 2015 r. zaświadczenia lekarskiego wynika, że chory może chodzić. Już we wcześniejszym wniosku o odroczenie rozprawy w dniu 23 września 2015 r. skarżąca wskazywała, że leczy się na nadciśnienie tętnicze od 20 lat (k. 177). Trudno więc uznać to za nagłe zdarzenie, które uniemożliwia stronie udział w rozprawie. Z adnotacji biura podawczego na wniosku z dnia 13 listopada 2015 r. wynika też, że wniosek ten został złożony przez stronę osobiście w dniu rozprawy o godz. 8.05. Należy też podkreślić, że udział w rozprawie nie jest ani obowiązkowy, ani nie jest jedyną formą zapewnienia stronie możliwości obrony jej interesów. Żaden z przepisów p.p.s.a. normującej postępowanie sądowoadministracyjne nie daje podstaw do postawienia znaku równości między nieuwzględnieniem wniosku strony o odroczenie rozprawy a pozbawieniem jej możności obrony przysługujących jej praw. Skoro bowiem obecność na rozprawie nie jest obowiązkowa i zależy od woli i możliwości uczestników postępowania, to podstawy do odroczenia rozprawy nie mogą wykraczać poza okoliczności określone w art. 109 p.p.s.a. Odroczenie rozprawy w świetle tego przepisu jest sytuacją wyjątkową i nadzwyczajną. Należy też zauważyć, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, nie przeprowadzał żadnego postępowania dowodowego a strona od chwili złożenia skargi (kwiecień 2014 r.) miała wiele możliwości do zajęcia i przedstawienia swojego stanowiska na piśmie. Z tych względów, wobec braku podstaw z art. 109 p.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o odroczenie rozprawy. ak