I SA/Łd 569/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 28 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za styczeń, luty 2005 r. oraz kwoty zwrotu podatku za okres styczeń - grudzień 2005 r.. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] odmówiono T. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za styczeń, luty 2005 r. oraz kwoty zwrotu podatku za okres styczeń - grudzień 2005 r.. Strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc, że nie można zgodzić się z argumentacją wyrażona w uzasadnieniu powyższego postanowienia ponieważ w chwili obecnej prawie całość uzyskiwanych środków z prowadzonej działalmnności gospodarczej skarżący przeznacza na zakup towaru. Pozostałe dochody przeznaczone są wyłącznie na zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny. Wnioskujący nie może inaczej wydatkować uzyskanych środków. W konsekwencji poniesienie wydatków tytułem wpisu sądowego pociągnie za sobą uszczerbek w utrzymaniu podatnika lub jego rodziny. W złożonym na formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku i dochodach skarżący podał, że wspólnie z żoną oraz dójką dzieci prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodów jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego, średni miesięczny dochód z tego tytułu określił na kwotę 5.950 zł. Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w domu o powierzchni 135 m2, ponadto jest właścicielem udziału wynoszącego 12/72 w nieruchomości rolnej o powierzchni około 3, 5 ha oraz samochodu marki Ford Mondeo z 2004 roku, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Pieniądze w wysokości 30.000 zł zgromadzone na koncie firmy stanowią jej środki obrotowe. Przeciętne miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący określił na kwotę 5.000 zł . W wykonaniu zarządzenia podatnik nadesłał kopie deklaracji podatkowych PIT-36 za lata 2007-2008, z których wynika, że jego dochód z działalności gospodarczej w roku 2007 zamknął się kwotą 94.262 zł zaś w roku 2008 wyniósł 64.819 zł r. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu marcu br. z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął obrót w wysokości157.269 zł, dokonując jednocześnie zakupu towarów na kwotę 113.306 zł, a nadwyżka podatku VAT do zwrotu na rachunek bankowy podatnika w terminie 60 dni wynosiła 20.784 zł, odpowiednio jego obroty w kwietniu wynosiły 49.832 zł, zakupy 25.597, zaś podatek do zwrotu 1.720 zł, w maju obrót to kwota 149.843 zł., skarżący zakupił towarów za kwotę 162.821 zł i podatek VAT do zwrotu wynosił 30.348 zł zaś w czerwcu obrót wyniósł 43.487, zakupy 60.915 zł, a podatek do zwrotu zamknął się kwotę 6.291 zł. Skarżący nadesłał także wyciągi bankowe potwierdzające spłatę kredytu hipotecznego denominowanego we frankach szwajcarskich w wysokości 23.600 CHF do spłaty pozostała mu kwota 14.651 CHF rata kredytu wynosi zaś 98,34 zł.. Nadto udokumentował średnie miesięczne stałe wydatki gospodarstwa domowego na kwotę około 870 zł (telefon, abonament cyfrowy polsat, energia elektryczna, gaz, szambo, wywóz śmieci, woda). Skarżący nadesłał także wyciągi z posiadanych w Banku A kont bankowych za okres od 1 maja do 31 lipca 2009 roku, salda obu rachunków walutowych na dzień 31 lipca wynosiły 0 zł, z tym że wpływy i zrównane z nimi wydatki na rachunku prowadzonym w Euro wynosiły w tym okresie ponad 28.000 EUR, zaś na koncie dolarowym około 29.000 USD, saldo na rachunku oszczędnościoworozliczeniowym wynosiło 1.508 zł, a kwota obciążeń rachunku to 13.342 zł zaś uznania wynosiły 14.850 zł., saldo początkowe rachunku firmowego skarżącego na dzień 1 maja wynosiło 21.165, zaś jego saldo końcowe na dzień 31 lipca 2009 roku wynosiło 897 zł, wpływy w tym okresie wniosły 98.217 zł, zaś wydatki 118.485 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. Istotne przy tym jest, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc powyższe rozważanie na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek skarżącego nie jest zasadny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy T. M. wskazał, że wspólnie z żoną oraz dójką dzieci prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodów jest działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego. Skarżący wraz z rodziną zamieszkuje w domu o powierzchni 135 m2, ponadto jest właścicielem udziału wynoszącego 12/72 w nieruchomości rolnej o powierzchni około 3, 5 ha oraz samochodu marki Ford Mondeo z 2004 roku, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Miesięczne stałe wydatki eksploatacyjne gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą około 870 zł, nadto skarżący spłaca kredyt konsumpcyjny na zakup mebli w wysokości 1.200 zł miesięcznie oraz kredyt hipoteczny, którego rata wynosi około 100 zł. Jego zysk netto z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł w 2007 roku 94.262 zł, zaś w 2008 roku 64.819 zł. Aktualne obrotu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej kształtują się na poziomie od około 50.000 do 150.000 zł miesięcznie. W uzasadnieniu sprzeciwu wyjaśniono dodatkowo, że prawie całość uzyskiwanych środków z działalności gospodarczej skarżący przeznacza na zakup towarów. Nakłady na zakup towarów nie mieszczą się w zakresie koniecznego utrzymania siebie i rodziny (wyżywienie, zakup lekarstw, niezbędne opłaty), w związku z czym ich ponoszenie nie może stanowić decydującego argumentu za przyznaniem skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego strona wnioskująca obowiązana jest poczynić oszczędności. którą to możliwość jak pokazują powyższe okoliczności skarżący posiada. Ze złożonych dokumentów wynika, że dochody skarżącego w ostatnich dwóch latach znacznie przekraczały średnią krajową, a kwota dostępna na rachunku bankowym w dniu złożenia skargi przewyższała wysokość wpisu w niniejszej sprawie. W tej sytuacji brak jest przesłanek do pozytywnego ustosunkowania się do wniosku skarżącego. Przeciwne uznanie wiązałoby się z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy finansowanego ze środków publicznych, a które ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych (np. bardzo zła sytuacja materialno - bytowa, brak lub bardzo niskie dochody skutkujące niemożnością poczynienia oszczędności, brak własnego mieszkania - domu). Należy przy tym zwrócić uwagę skarżącego na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia. TF