I SA/Łd 605/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 r. 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z [...] Nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszy Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na rzecz adwokat H. M., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. Z. 3, kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług od tej kwoty, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. I SA/Łd 605/11 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., nr [...] , odmawiające J. K. wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zobowiązania podatkowego w podatku o nieruchomości położonej w Ł. przy AL A 43 m. 2 za rok 2011. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że pismem złożonym w dniu [...] r. J. K. wystąpił o wszczęcie postępowania i zwolnienie go ze zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2011. Zgodnie z art. 165 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobą niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. SKO stwierdziło, że przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie przewidują możliwości zwolnienia podatnika z zobowiązania podatkowego, a jedynie umorzenie zaległości podatkowej. Instytucja umorzenia zaległości podatkowej jest regulowana przez art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika (...), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwlokę (...). W myśl art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości w odniesieniu do osób fizycznych jest zobowiązaniem, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, gdyż zgodnie z art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity tekst jedn. Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz. 613 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.p.o.l.", podatek od nieruchomości na rok podatkowy od osób fizycznych, (...) ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotów opodatkowania. Podatek jest płatny w ratach proporcjonalnych do czasu trwania obowiązku podatkowego, w terminach: do dnia 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada roku podatkowego. Przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej daje organowi kompetencję do umorzenia zaległości podatkowej, tzn. podatku, który już powstał i upłynął termin jego płatności. Pojęcie "zaległości podatkowej" definiuje art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Zgodnie z art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Na podstawie art. 47 § 2 jeżeli przepisy prawa podatkowego określają kalendarzowe terminy płatności (...) raty podatku, a decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona co najmniej na 14 dni przed terminem płatności podatku, pierwszej zaliczki na podatek lub pierwszej raty podatku, obowiązuje termin określony w § 1. SKO wyjaśniło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. nr [...] , w sprawie ustalenia J. K. wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2011 w kwocie 52,00 zł została doręczona w dniu [...] r. W wyniku odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy tę decyzję. W myśl art. 239a Ordynacji podatkowej decyzje nieostateczne co do zasady nie podlegają wykonaniu. Decyzja ostateczna w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2011 rok została wydana w dniu [...] roku. Ponadto termin zapłaty pierwszej raty podatku został wskazany na dzień 15 marca 2011 r. Zdaniem organu wobec jednoznacznej treści art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 6 ust. 7 u.p.o.l. w dniu złożenia wniosku przez J. K.. tzn. w dniu [...] r. zobowiązanie podatkowe z tytułu przedmiotowej nieruchomości jeszcze nie powstało, gdyż w dacie wydania rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego nie była jeszcze ostateczna, a nadto nie upłynął jeszcze termin płatności podatku. Tym samym, zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i wydania rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji, na J. K. nie ciążyła jeszcze jakakolwiek zaległość podatkowa w podatku od przedmiotowych nieruchomości za 2011 rok. Powyższe powoduje, że wniosek złożony przez J. K. był przedwczesny, bowiem zaległość podatkowa, która mogła podlegać umorzeniu jeszcze nie istniała, a brak było podstaw prawnych do zastosowania zwolnienia z zapłaty podatku. Tym samym nie mogły być rozpoznane okoliczności świadczące o trudnej sytuacji majątkowej strony, bowiem organ pierwszej instancji nie miał podstaw do podjęcia innego rozstrzygnięcia. Na zakończenie organ odwoławczy poinformował podatnika, że może złożyć ponowny wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez J. K., z powodu niezgodności z prawem. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że wydane postanowienie jest nie na temat, ponieważ nie została przez organ wyjaśniona treść wniosku podatnika złożonego w dniu [...] r. w Kancelarii UMŁ, która wskazuje, że w istocie wniósł on o zwolnienie z podatku od nieruchomości za rok 2011. Urzędujący Prezydent oraz podlegający mu pracownicy wykazują trudności w zrozumieniu tekstu prośby, przekręcają sens tekstu odwołania, pomijając istotne jego aspekty. Skarżący wskazał na art. 122 Ordynacji podatkowej i stwierdził, że organ powinien podjąć wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zwrócił uwagę również na art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy zobowiązany jest zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Skarżący podkreślił, że SKO w Ł. wielokrotnie oceniało jego sytuację materialną i bytową, uznając, że jest trudna, a strona potrzebuje pomocy opieki społecznej. W związku z trudną sytuacją materialną Naczelnik U.S. Ł. – P. na wniosek skarżącego zwolnił płatnika z obowiązku pobrania podatku od wypłacanego mu świadczenia rentowego w 2011 r. – na podstawie art. 22 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zaliczka na pokrycie kosztów związanych z lokalem w 04/2011 r. wyniosła 390.69 zł, a towarzysząca wpłacie prowizja bankowa 2 zł. Opłata za energię elektryczną w 03/2011 r. to 106,86 zł, a towarzysząca wpłacie prowizja bankowa - 0,39 zł. Opłata za gaz w 04/2011 r. to 30,90 zł. Koszt doładowania telefonu w 04/2011 r. wyniósł 25 zł, Opłata za wieczyste użytkowanie gruntu w 2011 r. to 158,30 zł. Zakup leków w 03/2011 r. pochłonął 18,79 zł. Niedopłata PIT 37 w 04/2011 r. wyniosła 141 zł. Skarżący poinformował również, że kategorycznie żądał wyłączenia z przedmiotowego postępowania A. F. i S. P., którzy uczestniczyli w uprzednio prowadzonym w 2010 r. i okłamywali podatnika. W tej kwestii nie wydano żadnego postanowienia, a stanowisko organu podatkowego pierwszej instancji przedstawiał niewyłączony z postępowania S. P.. W odpowiedzi na skargę SKO w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jednym z zarzutów skargi jest brak rozpoznania wniosku strony o wyłączenie od udziału w postępowaniu pracowników organu pierwszej instancji A. F. i S. P.. Wniosek taki został zawarty w piśmie wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie. Sąd zwrócił się do organu odwoławczego o wyjaśnienie czy wniosek strony o wyłączenie pracowników organu pierwszej instancji został rozpoznany przed wydaniem postanowienia w niniejszej sprawie. Pismem z dnia [...] r. Kolegium wyjaśniło, że wniosek ten nie został rozpoznany przed wydaniem postanowienia przez organ pierwszej instancji. Jednocześnie Kolegium wyraziło pogląd, że skarżący nie wykazał podstaw do wyłączenia pracowników od udziału w postępowaniu. W myśl art. 130 § 1 Ordynacji podatkowej pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których: 1) są stroną; 2) pozostają ze stroną w takim stosunku prawnym, że rozstrzygnięcie sprawy może mieć wpływ na ich prawa lub obowiązki; 3) stroną jest ich małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty pierwszego stopnia; 4) stronami są osoby związane z nimi z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 5) byli świadkami lub biegłymi, byli lub są przedstawicielami podatnika albo przedstawicielem podatnika jest jedna z osób wymienionych w pkt 3 i 4; 6) brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji; 7) zaistniały okoliczności, w związku z którymi wszczęto przeciw nim postępowanie służbowe, dyscyplinarne lub karne; 8) stroną jest osoba pozostająca wobec nich w stosunku nadrzędności służbowej. Na podstawie § 3 bezpośredni przełożony pracownika lub funkcjonariusza celnego jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności pracownika lub funkcjonariusza celnego. Zgodnie z § 4 jeżeli nastąpi wyłączenie pracownika lub funkcjonariusza, odpowiednio naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celnego, wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta albo marszałek województwa, dyrektor izby skarbowej, dyrektor izby celnej lub minister właściwy do spraw finansów publicznych wyznaczają innego pracownika lub funkcjonariusza do prowadzenia sprawy. W cytowanych przepisach ustawodawca traktuje o wyłączeniu pracownika "od udziału w postępowaniu w sprawach". Zwrot "udział w postępowaniu w sprawach" odnosi się do wszystkich możliwych czynności procesowych w konkretnej sprawie, a nie tylko do tej części postępowania, w której następuje podjęcie decyzji. Wyłączeniu podlegają tylko ci pracownicy, którzy wykonują czynności procesowe (np. uczestniczą w zespole kontrolnym w toku kontroli podatkowej). Nie podlegają natomiast wyłączeniu pracownicy, którzy wykonują czynności o charakterze technicznym lub biurowym. Wyłączenie odnosi się do spraw dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego. Nie ma tu znaczenia instancja, w której toczy się postępowanie, jak również tryb tego postępowania (zwyczajny lub nadzwyczajny). O wyłączeniu pracownika organ rozstrzyga postanowieniem. Z formalnego punktu widzenia, do czasu wydania takiego postanowienia, pracownik taki może brać udział w postępowaniu. Zarówno w przypadku wyłączenia pracownika z mocy prawa, jak również na wniosek lub z urzędu, na postanowienia nie przysługuje zażalenie. W przypadku wyłączenia pracownika, powinno nastąpić wyznaczenie innego pracownika do prowadzenia sprawy. Należy tego dokonać niezwłocznie, celem uniknięcia zbędnego przedłużania postępowania, gdyż pracownik wyłączony nie może podejmować żadnych czynności w postępowaniu. Skutkiem prawnym niewyłączenia pracownika w przypadku występowania okoliczności, których następstwem - zgodnie z art. 130 Ordynacji podatkowej - powinno być jego wyłączenie od udziału w sprawie, jest wadliwość postępowania, która pociąga za sobą - w przypadku decyzji ostatecznej - sankcję w postaci wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej (por. uchwała NSA z dnia 28 października 2002 r., FPS 11/02, ONSA 2003, nr 2, poz. 45). Nierozstrzygnięcie wniosku strony o wyłączenie pracowników A. F. i S. P., których pieczątki i podpisy figurują na egzemplarzu postanowienia organu pierwszej instancji, stanowi naruszenie art. 130 Ordynacji podatkowej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy również, że ocena wniosku strony o wyłączenie pracowników dokonana przez organ odwoławczy w piśmie z dnia 31 sierpnia 2011 r. nie wywiera żadnych skutków prawnych. Z tych względów Sąd nie mógł dokonać merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami) - orzekł jak w sentencji. P.Z-C.