I SA/Łd 61/14

Dnia 13 listopada 2014 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za styczeń-grudzień 2010 roku p o s t a n a w i a: przyznać skarżącemu – D. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi i kwotę dotychczas uiszczonych kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 23 lipca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za styczeń-grudzień 2010 roku. Wobec treści wyroku skarżący wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, opłaconym w dniu 19 sierpnia 2014 roku opłatą kancelaryjną w wysokości 100 zł, a następnie wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w której zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Utrzymuje się z zasiłku chorobowego w kwocie 1.103,33 zł. Jest właścicielem mieszkania o pow. 57,4 m2, zakupionego w 2010 roku na kredyt, (miesięczna rata kredytu wynosi 747,17 euro). Ponadto wskazał, że jest zobowiązany do zapłaty alimentów na rzecz małoletniego syna w kwocie 700 zł miesięcznie. Uzasadniając wniosek skarżący oświadczył, że z powodu obrażeń ciała, jakich doznał w wypadku samochodowym w dniu 9 października 2013 roku, i przejściu trzech operacji ortopedycznych, pozostaje niezdolny do pracy (zwolnienie lekarskie do dnia 26.09.2014 r.). Czeka go długa rehabilitacja. Od dnia wypadku jego dochody ograniczyły się do kwoty zasiłku chorobowego z ZUS. Obecnie stara się o świadczenie rehabilitacyjne. Jednocześnie z powodu niezdolności do pracy w 2013 roku z tytułu prowadzenia Kancelarii Adwokackiej poniósł stratę w wysokości -62.493,96 zł. Podobnie za okres od stycznia do lipca 2014 roku zanotował stratę w wysokości -34.648 zł. Do wniosku skarżący załączył dokumenty źródłowe potwierdzające powyższe okoliczności. Postanowieniem z dnia 2 października 2014 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi i kwotę dotychczas uiszczonych kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia wniesiono sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że orzeczenie referendarza sądowego narusza art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", na skutek przyjęcia, że skarżący może ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w postaci opłaty sądowej od skargi kasacyjnej podczas gdy jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek chorobowy i na skutek wypadku, który spowodował rozległe obrażenia kręgosłupa oraz kończyn dolnych nie może on wobec braku możliwości poruszania (leżenie) wykonywać żadnych czynności zawodowych ani innej pracy. Skarżący nie ma przy tym żadnych oszczędności i musi funkcjonować na tym etapie w domu rodziców z koniecznością zapewnienia pomocy osób trzecich przy podstawowych czynnościach życia codziennego. Opłaty administracyjne od uzasadnień wyroków, skarżący opłacił tylko dzięki pomocy rodziców. Dowodem na to jest fakt, że opłaty te zostały dokonane przez ojca skarżącego – J. M. z jego osobistego rachunku bankowego. Skarżący nie ma aktualnie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V P.p.s.a. Art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według § 3 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa art. 246 § 1 P.p.s.a. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy, spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOSA). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd powinien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc, niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. W ocenie Sądu w omawianej sprawie skarżący nie wykazał, że poniesienie przez niego opłat sądowych związanych z niniejszym postępowaniem, spowoduje uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Po pierwsze, we wniosku i przyznanie prawa pomocy D. M. wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Utrzymuje się z zasiłku chorobowego w kwocie 1.103,33 zł i aktualnie stara się o świadczenie rehabilitacyjne. Jego majątek stanowi mieszkanie o pow. 57,4 m2, zakupione na kredyt w 2010 roku. Obciążenia skarżącego stanowią płatności z tytułu raty kredytowej w wysokości 747,17 euro oraz z tytułu alimentów na rzecz małoletniego syna w kwocie 700 zł miesięcznie. Aktualnie z uwagi na stan zdrowia skarżący pozostaje niezdolny do pracy (zwolnienie lekarskie do dnia 26.09.2014 r.). Z powodu niezdolności do pracy w 2013 roku z tytułu prowadzenia Kancelarii Adwokackiej skarżący poniósł stratę w wysokości -62.493,96 zł, zaś w okresie od stycznia do lipca 2014 roku zanotował stratę w wysokości -34.648 zł. Następnie, na etapie sprzeciwu, podkreślił, że opłatę kancelaryjną zawiązaną z uzyskaniem uzasadnienia wyroku opłacił jego ojciec – J. M. – z osobistego rachunku bankowego. W tym miejscu stwierdzić należy, że wskazany w potwierdzeniu wykonania przelewu adres zamieszkania ojca skarżącego pokrywa się ze wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także wymienionym na zaświadczeniu lekarskim ZUS-ZLA adresem zamieszkania D. M.. Powyższe – w ocenie Sądu – wskazuje, że skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa domowego, albowiem część opłat, które na nim spoczywają, regulowana jest przez członków jego najbliższej rodziny, zamieszkujących pod tym samym adresem. Zdaniem Sądu, wskazana niekonsekwencja uniemożliwia obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego i tworzy wrażenie, że cała argumentacja mająca świadczyć o zasadności przyznania prawa pomocy, nie jest zgodna ze stanem rzeczywistym, lecz konstruowana jest na bieżąco jako reakcja na każdorazowe rozstrzygnięcie Sądu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, a także fakt wcześniejszego przyznania skarżącemu prawa pomocy w drodze postanowienia z dnia 14 lutego 2014 roku, sygn. akt I SA/Łd 61/14 poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę wpisu od skargi, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § orzekł jak w sentencji. mko