I SA/Łd 616/16

Dnia 8 września 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 8 września 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – M. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. K., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 7.247 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od tej skargi. Jednocześnie w złożonym, na urzędowym formularzu (PPF), wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzupełniająco wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednakże nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Jego jedyny majątek stanowi garaż o pow. ok. 20 m2, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Jest bezrobotny, nie osiąga żadnego dochodu i nie ponosi żadnych wydatków. Ponadto w piśmie z dnia 16 maja 2016 roku pełnomocnik skarżącego dodatkowo wskazał, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, zamieszkuje w nieruchomości stanowiącej własność jego teściowej, która umożliwia mu czasowe w niej przebywanie. Nie jest także zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie pobiera żadnych świadczeń. Nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na swoje utrzymanie. Uzyskuje jedynie pomoc od teściowej w postaci żywności, środków czystości i ubrań. Z żoną pozostaje w separacji faktycznej. Z tego względu, a także z uwagi na fakt, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, nie może wymóc na niej podania informacji dotyczących jej majątku. Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej w sierpniu 2014 roku i od tamtej pory nie osiągnął żadnego dochodu, nie składał także deklaracji podatkowych. Wobec skarżącego jest prowadzona egzekucja administracyjna, wysokość dochodzonej wierzytelności wraz z odsetkami wynosi ponad 11.000.000 zł. Na potwierdzenie tej okoliczności pełnomocnik załączył do pisma zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej z dnia 25 stycznia 2016 roku. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2016 roku wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wyjaśnienie kwestii braku rejestracji skarżącego w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej, w tym wskazania, czy skarżący podjął jakiekolwiek działania celem znalezienia zatrudnienia (miejsca pracy), a jeśli nie, to w oparciu o jaką podstawę przyjmuje, że posiada status osoby bezrobotnej, przedstawienie oświadczenia o stanie majątkowym żony skarżącego (tj. posiadanego przez nią majątku i osiąganego dochodu z okresu ostatnich 3 miesięcy wraz z przesłaniem wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy) bądź udokumentowania faktu braku możliwości uzyskania tych informacji i dokumentów od małżonki, przedstawienie odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2015 rok oraz wskazania źródła pochodzenia środków na opłacenie wydatków związanych z ustanowieniem adwokata z wyboru w niniejszej sprawie, w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego w drodze pisma z dnia 17 sierpnia 2016 roku nadesłał dokumenty i oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Stosownie do postanowień art. 243 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Od referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Jednocześnie wskazać należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim, lecz nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Pozostaje z nią w separacji faktycznej i w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił jednak oświadczenia o stanie majątkowym swej żony ani też nie udokumentował faktu braku możliwości uzyskania od niej tych informacji i dokumentów. Skarżący, jak podaje, posiada jedynie garaż o pow. 20 m2. Korzysta z pomocy materialnej udzielanej przez teściową, u której zamieszkuje. Nie posiada rachunków bankowych, nie jest także zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie pobiera żadnych świadczeń. Jest osobą bezrobotną, jak podaje w sensie faktycznym, a nie prawnym. Z nadesłanych oświadczeń wynika przy tym, że w istocie skarżący nie dostrzega potrzeby poszukiwania, a tym bardziej podjęcia zatrudnienia. Jego pełnomocnik wywodzi bowiem, że uzyskiwanie dochodu nie wpłynie na zmianę sytuacji majątkowej skarżącego w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. W związku z prowadzoną wobec niego egzekucją wynagrodzenie za pracę będzie podlegało zajęciu, pozostałą zaś część będzie musiał przeznaczyć na własne utrzymanie. Pomoc dostarczana przez teściową ma bowiem charakter przejściowy i jest udzielana wyłącznie na czas braku zarobkowania przez skarżącego. Jednocześnie z oświadczeń zawartych we wniosku wynika, że w sierpniu 2014 roku skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej i od tamtej pory nie osiągnął żadnego dochodu, nie składał także deklaracji podatkowych. Wobec skarżącego jest prowadzona egzekucja administracyjna, wysokość dochodzonej wierzytelności wraz z odsetkami wynosi ponad 11.000.000 zł. Ponadto w nadesłanym piśmie pełnomocnik skarżącego, polemizując z wezwaniem referendarza sądowego, za bezprzedmiotowe uznał wezwanie skarżącego do wskazania źródła pochodzenia środków na opłacenie wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru w niniejszej sprawie. Jego zdaniem odmowy zwolnienia z kosztów sądowych nie może uzasadniać ustanowienie pełnomocnika z wyboru w osobie adwokata lub radcy prawnego. Jednakże dodał przy tym, że honorarium za prowadzenie przedmiotowej sprawy zostało uiszczone w chwili ustanowienia pełnomocnika w postępowaniu kontrolnym, tj. w 2013 roku. Od tego czasu sytuacja majątkowa skarżącego uległa znacznemu pogorszeniu, na co miały wpływ m.in. likwidacja prowadzonej firmy oraz egzekucja administracyjna, w której dochodzona kwota przewyższa 11.000.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w niniejszej sprawie. W szczególności, skarżący mimo wezwania nie przedstawił oświadczenia o stanie majątkowym swej żony ani wiarygodnych dowodów potwierdzających rzeczywisty brak możliwości pozyskania informacji i dokumentów dotyczących posiadanego przez nią dochodu i majątku. Także w żadnych ze swych oświadczeń nie wykazał kwoty dochodu teściowej, z której pomocy korzysta i u której zamieszkuje. Taka postawa skarżącego uniemożliwia zweryfikowanie jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i realnych możliwości płatniczych w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że konsekwentna odmowa udzielenia informacji w zakresie posiadanego majątku i dochodu przez żonę i teściową, wbrew zamiarowi skarżącego, czyni zasadnym twierdzenie, że mogły się one stać beneficjentami gospodarczej i finansowej prosperity skarżącego w poprzednich latach (począwszy od 2009 roku i później), w których prowadził działalność gospodarczą znaczących rozmiarów i majątek ten stanowi obecnie źródło utrzymania rodziny. Z akt administracyjnych spraw toczących się przed tutejszym Sądem, dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2011 r., wynika bowiem, że skarżący osiągnął jeszcze w tym okresie udokumentowaną sprzedaż na poziomie ponad 11.000.000 zł (sprawy I SA/Łd 1193/15 i I SA/Łd 1194/15). Tezę tę wzmacnia dodatkowo okoliczność, że we wszystkich toczących się przed tutejszym Sądem postępowaniach wnioskodawca, mimo swojej tragicznej sytuacji finansowej, jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru, a w sprawie sygn. akt I SA/Łd 40/16, nie dysponując żadnym majątkiem ani możliwościami sfinansowania kosztów postępowania, po prawomocnej odmowie udzielenia prawa pomocy uiścił wpis od skargi w wysokości 15.000 zł. Ponadto w tym kontekście uwagę zwraca także fakt, że skarżący nie dostrzega potrzeby poszukiwania, a tym bardziej podjęcia zatrudnienia, ani też zarejestrowania w urzędzie pracy celem uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Wyraża przy tym przekonanie, że uzyskiwanie dochodu nie wpłynie na zmianę jego sytuacji majątkowej w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. W związku z prowadzoną wobec niego egzekucją wynagrodzenie za pracę będzie podlegało zajęciu, pozostałą zaś część będzie musiał przeznaczyć na własne utrzymanie. Taką postawę skarżącego trudno uznać za choćby próbę podjęcia działań zmierzających do pozyskania środków na własne utrzymanie, a tym bardziej uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponadto z uwagi na całokształt powyższych okoliczności w realiach niniejszej sprawy referendarz sądowy nie dał wiary twierdzeniom o uiszczeniu honorarium pełnomocnikowi z wyboru z chwilą jego ustanowienia przez skarżącego, tj. jeszcze w 2013 roku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. AKE.