I SA/Łd 624/13

Dnia 9 sierpnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – H. G. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. H.G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 632 zł skarżąca pismem z dnia 18 czerwca 2013 roku wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, załączając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach złożone na druku, o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594), mającym zastosowanie w postępowaniu sądowym w sprawach cywilnych. Z uwagi zatem na fakt, że złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy nie spełniał wymogów formalnych przewidzianym dla tego rodzaju pism strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym, zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2013 roku skarżąca została wezwana do uzupełnienia powyższego braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu o symbolu PPF, a w szczególności do jego osobistego wypełnienia, podpisania i nadesłania do Sądu, terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie skarżącej został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF). W nadesłanym w dniu 10 lipca 2013 roku wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, złożonym ma urzędowym formularzu (PPF), skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej podstawowym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 717,25 zł do wypłaty (od 1 marca 2013 roku). Zasiłek pielęgnacyjny z racji wieku został bezprawnie zajęty przez Urząd Skarbowy w S.. Skarżąca podkreśliła przy tym, że od marca 2013 roku wynajęła swoją, jedyną kawalarkę (przy ul. A w S.) na krótki okres, aby godnie egzystować. W związku z powyższym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 roku skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia kwoty miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków na podstawowe opłaty eksploatacyjne oraz wyjaśnienia kwestii posiadania nieruchomości wskazanych w zaskarżonej decyzji, a w szczególności nieruchomości w obrębie C. - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 2 sierpnia 2013 roku stwierdziła, iż uważa za krzywdzące to, że musi się tłumaczyć z najniższej emerytury w P.. Wskazała przy tym, że dwa razy przysyłała oświadczenie majątkowe (raz druk z Sądu w S., a drugi – nowy druk, zupełnie inny), lecz nic się nie zmieniło. Dodała, że kwestia nieruchomości C. należy do całokształtu procesu i nie ma wpływu na jej sytuację finansową co do uiszczenia zarządzonej opłaty sądowej. Do pisma skarżąca załączyła jedynie informację z ZUS o wysokości emerytury i o jej zajęciu przez urząd skarbowy, a także tytuł wykonawczy dotyczący potrąceń kwot z emerytury. Nie wykonała jednak zarządzenia Referendarza sądowego w pozostałym zakresie, dotyczącym nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, nie wyjaśniając przy tym przyczyny braku realizacji wezwania w tym zakresie. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Instytucja ta jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (rubryka nr 4 formularza PPF). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu o symbolu (PPF) stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Wyjaśnić przy tym należy, że kwestię spełnienia tego wymogu reguluje art. 252 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (§ 2 powołanego artykułu). Wzór ten został określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2003 r. Nr 227, poz. 2245). Jednocześnie podkreślić należy, że od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia wnioskodawcy zawartego na urzędowym formularzu (PPF) za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Referendarz sądowy z tej możliwości skorzystał, wzywając skarżącą zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 roku do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenia kwoty miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków na podstawowe opłaty eksploatacyjne oraz wyjaśnienia kwestii posiadania nieruchomości wskazanych w zaskarżonej decyzji, a w szczególności nieruchomości w obrębie C.. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 2 sierpnia 2013 roku, mimo braku obowiązku (oświadczenie nie budziło wątpliwości w tym zakresie) przesłała informację o wysokości emerytury, podkreślając przy tym, że uważa za krzywdzące, iż musi się tłumaczyć z najniższej emerytury P.. Nie wyjaśniła przy tym kwestii braku realizacji obowiązku przedłożenia wyciągów z ewentualnie posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Z przesłanych wyjaśnień nie wynika jednoznacznie także kwota wydatków ponoszonych przez skarżącą na podstawowe opłaty i koszty utrzymania. Skarżąca nie wyjaśniła również kwestii posiadania nieruchomości wskazanych w zaskarżonej decyzji, a w szczególności nieruchomości w obrębie C., uznając, że kwestia tej nieruchomości należy do całokształtu procesu i nie ma wpływu na jej sytuację finansową co do uiszczenia zarządzonej opłaty sądowej. Mając na uwadze powyższe, Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe warunki przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca została bowiem wezwana do złożenia konkretnych oświadczeń i informacji wskazanych w zarządzeniu Referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2013 roku, obrazujących jej aktualną sytuację majątkową, czego nie uczyniła w wyczerpujący sposób. Zawarte w piśmie z dnia 2 sierpnia 2013 roku wyjaśnienia nie wnoszą nic nowego do sprawy, w tym zwłaszcza nie pozwalają na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej. W tym względzie podkreślić przede wszystkim należy, że wobec braku nadesłania przez skarżącą wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i niezłożenia wyjaśnień dotyczących braku realizacji wezwania w tym zakresie, istotne wątpliwości w dalszym ciągu budzi kwestia, czy w posiadaniu skarżącej znajdują się ewentualne środki pieniężne, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w niniejszej sprawie. Podobne wątpliwości dotyczą kwestii posiadania nieruchomości w obrębie C., której skarżąca nie wykazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy tymczasem z zaskarżonej decyzji wynika, że nieruchomość ta stanowi składnik majątku wnioskodawczyni. Uwagę zwraca przy tym fakt, iż skarżąca sama dokonała oceny, że okoliczność ta nie ma wpływu na jej sytuację finansową co do uiszczenia zarządzonej opłaty sądowej. Mając na względzie powyższe zaniechania skarżącej dotyczące realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2013 roku, należało uznać, że wnioskodawczyni nie dołożyła wystarczających starań, aby zobrazować swoją sytuację majątkową w sposób umożliwiających jej ocenę w kontekście wskazanych na wstępie przesłanek prawa pomocy. Podkreślić przy tym należy, że Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości strony nie są wystarczająco wyjaśnione, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych oświadczeń i żądanych informacji w tym przedmiocie. Sprawą wnioskodawcy jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wyjaśnić należy także, iż pierwotnie złożony przez skarżącą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z załączonym oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania zawartym na druku, o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, nie spełniał wymogów formalnych i z tego względu wezwano ją do złożenia wniosku na właściwym formularzu urzędowym o symbolu PPF, znajdującym zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Ponadto, jak wynika z zarządzenia Referendarza sądowego z dnia 15 lipca 2013 roku, skarżąca nie była wzywana do "tłumaczenia się z najniższej emerytury w Polsce", jej oświadczenia w tym zakresie nie budziły bowiem żadnych wątpliwości. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jedynie zaś wykazanie spełnienia tej przesłanki obligowałoby Referendarza sądowego do uwzględnienie wniosku w żądanym zakresie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504). Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. (MSi)