I SA/Łd 666/16

Dnia 12 września 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr UNP [...] [...] w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od lutego 2014 roku do września 2015 roku i orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku przyszłych zobowiązań podatkowych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – M. R. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od lutego 2014 roku do września 2015 roku i orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku przyszłych zobowiązań podatkowych. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W związku z powyższym wnioskiem zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2016 roku skarżący został wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu urzędowym (PPF) określonym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy, w tym jego podpisania, i do nadesłania tegoż wniosku do Sądu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie na podstawie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do: nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez niego i jego żonę rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia odpisu zeznania podatkowego własnego i żony za 2015 rok, udokumentowania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz kosztów leczenia córki, określenia miesięcznej kwoty pomocy finansowej udzielanej mu przez rodzinę i znajomych, przedstawienia decyzji właściwego urzędu pracy potwierdzającej status skarżącego jako osoby bezrobotnej, wyjaśnienia kwestii posiadania pojazdów samochodowych (samochodów osobowych i ciężarowych) i środków pieniężnych (tj. kwoty 100.000 zł oraz ewentualnie także innych kwot środków pieniężnych uzyskanych w drodze darowizn również przez jego żonę), o których mowa w zaskarżonej decyzji - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 25 sierpnia 2016 roku przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące jego sytuacji majątkowej oraz nadesłał złożony na właściwym urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Jednocześnie wskazać należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawionych dokumentów źródłowych wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, 14-letnią córką K. i 11-letnim synem D.. Majątek rodziny stanowią mieszkanie o pow. 80 m2 (o wartości ok. 250.000 zł) oraz 3 samochody (w tym dwa samochody ciężarowe) o wartości: 30.000 zł, 35.000 zł i 10.000 zł. Łączny dochód rodziny, jak podaje skarżący, wynosi 1.855 zł netto, wydatki zaś zamykają się kwotą 1.120,03 zł. Skarżący korzysta z pomocy udzielanej przez rodziców i teściów w wysokości 500 zł. Utracił status osoby bezrobotnej i aktywnie poszukuje pracy. Samochód marki Iveco Daily z 2008 roku został zakupiony w 2012 roku za kwotę 40.000 zł pochodzącą ze środków należących do ojca skarżącego i służył do wożenia plonów rolnych i pomocy w gospodarstwie rolnym należącym do rodziców skarżącego. Drugi samochód ciężarowy marki Iveco Daily z 2003 roku został zakupiony za kwotę 5.043 zł pochodzącą z oszczędności małżonków i był przeznaczony do gruntownego remontu. Trzeci samochód (osobowy) – marki Volkswagen Touran jest wykorzystywany przez żonę skarżącego. Wszystkie samochody są objęte wspólnością małżeńską i zabezpieczone przez urząd skarbowy. Jak wyjaśnił skarżący, oprócz darowizn wymienionych w zaskarżonej decyzji (w łącznej kwocie 240.000 zł) małżonkowie nie otrzymali innych środków. Całość kwoty darowizn oraz kwotę 10.000 zł ze sprzedaży kolejnego samochodu marki Daimlerchrysler Voyager z 2006 roku została przez małżonków przeznaczona na zakup własnego mieszkania, a później jego remont. Darowizny były dokonane przez rodziców skarżącego. Rodzina pomogła mu w zakupie mieszkania. Przewożone w dniu 29 czerwca 2015 roku pieniądze, jak podaje skarżący, nie stanowiły jego własności, były jedynie przez niego transportowane. Skarżący i jego żona nie posiadają lokat bankowych. Ponadto skarżący nie składał zeznania podatkowego za 2015 rok. Jego żona osiągnęła zaś dochód w kwocie 8.734,94 zł (według PIT-37). Jednocześnie z zaskarżonej decyzji wynika, że w latach 2014-2015 roku skarżący prowadził niezarejestrowaną działalność gospodarczą (handel towarami lub ich transport), z której osiągał dochody, których nie zgłosił do opodatkowania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, należało stwierdzić, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie i odmówić przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ocenie referendarza sądowego wobec wykazanych przez skarżącego składników majątkowych (3 samochodów, w tym dwóch samochodów ciężarowych) oraz istotnej kwoty środków udzielonej skarżącemu i jego żonie w drodze darowizn od rodziców i teściów (240.000 zł), należało uznać, że skarżący nie wykazał, że jest osobą znajdującą się na skraju ubóstwa, która to okoliczność uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednocześnie referendarz sądowy nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, że jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie jego małżonki powiększone o kwotę świadczenia wychowawczego "500 plus", on zaś nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na jej utrzymaniu, aktywnie poszukując pracy. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że nabycie samochodów ciężarowych następuje w związku z realizacją określonych zamierzeń gospodarczych. Niewątpliwie skarżący czyni użytek z posiadanych samochodów ciężarowych w postaci świadczenia usług transportowych, stanowiących dodatkowe, niewskazane przez niego źródło dochodu. Fakt ten zresztą znalazł potwierdzenie w zaskarżonej decyzji dotyczącej wprawdzie okresu od lutego 2014 roku do września 2015 roku. Aczkolwiek, jak wynika z oświadczenia skarżącego, samochody te nadal znajdują się w jego posiadaniu, co pozwala przyjąć, że w dalszym ciągu trudni się świadczeniem usług transportowych przy ich użyciu, czerpiąc z tej działalności dochód, którego jednak nie wykazał w złożonym oświadczeniu. Niewiarygodność oświadczenia skarżącego w powyższym zakresie uniemożliwia dokonanie oceny jego realnych zdolności płatniczych w niniejszej sprawie w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym względzie zauważyć należy także, iż skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił wyciągów z rachunku bankowego jego żony, nie wyjaśnił też przyczyny braku wykonania wezwania referendarza sądowego w tym zakresie. Podkreślić przy tym należy, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości strony nie są wystarczająco i w sposób wiarygodny wyjaśnione, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie. Sprawą wnioskodawcy jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 1 oraz § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.