I SA/Łd 666/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 12 września 2016 roku, I SA/Łd 666/16 wydanego w przedmiocie wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr UNP [...] [...] w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od lutego 2014 roku do września 2015 roku i orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku przyszłych zobowiązań podatkowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od lutego 2014 roku do września 2015 roku i orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku przyszłych zobowiązań podatkowych. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawionych dokumentów źródłowych wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, 14-letnią córką K. i 11-letnim synem D.. Majątek rodziny stanowią mieszkanie o pow. 80 m2 (o wartości ok. 250.000 zł) oraz 3 samochody (w tym dwa samochody ciężarowe) o wartości: 30.000 zł, 35.000 zł i 10.000 zł. Łączny dochód rodziny, jak podaje skarżący, wynosi 1.855 zł netto, wydatki zaś zamykają się kwotą 1.120,03 zł. Skarżący korzysta z pomocy udzielanej przez rodziców i teściów w wysokości 500 zł. Utracił status osoby bezrobotnej i aktywnie poszukuje pracy. Samochód marki Iveco Daily z 2008 roku został zakupiony w 2012 roku za kwotę 40.000 zł pochodzącą ze środków należących do ojca skarżącego i służył do wożenia plonów rolnych i pomocy w gospodarstwie rolnym należącym do rodziców skarżącego. Drugi samochód ciężarowy marki Iveco Daily z 2003 roku został zakupiony za kwotę 5.043 zł pochodzącą z oszczędności małżonków i był przeznaczony do gruntownego remontu. Trzeci samochód (osobowy) – marki Volkswagen Touran jest wykorzystywany przez żonę skarżącego. Wszystkie samochody są objęte wspólnością małżeńską i zabezpieczone przez urząd skarbowy. Jak wyjaśnił skarżący, oprócz darowizn wymienionych w zaskarżonej decyzji (w łącznej kwocie 240.000 zł) małżonkowie nie otrzymali innych środków. Całość kwoty darowizn oraz kwotę 10.000 zł ze sprzedaży kolejnego samochodu marki Daimlerchrysler Voyager z 2006 roku została przez małżonków przeznaczona na zakup własnego mieszkania, a później jego remont. Darowizny były dokonane przez rodziców skarżącego. Rodzina pomogła mu w zakupie mieszkania. Przewożone w dniu 29 czerwca 2015 roku pieniądze, jak podaje skarżący, nie stanowiły jego własności, były jedynie przez niego transportowane. Skarżący i jego żona nie posiadają lokat bankowych. Ponadto skarżący nie składał zeznania podatkowego za 2015 rok. Jego żona osiągnęła zaś dochód w kwocie 8.734,94 zł (według PIT-37). Jednocześnie z zaskarżonej decyzji wynika, że w latach 2014-2015 roku skarżący prowadził niezarejestrowaną działalność gospodarczą (handel towarami lub ich transport), z której osiągał dochody, których nie zgłosił do opodatkowania. Starszy referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), postanowieniem z 12 września 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz podkreślił, że wobec wykazanych przez skarżącego składników majątkowych (3 samochodów, w tym dwóch samochodów ciężarowych) oraz istotnej kwoty środków udzielonej skarżącemu i jego żonie w drodze darowizn od rodziców i teściów (240.000 zł), należało uznać, że skarżący nie wykazał, że jest osobą znajdującą się na skraju ubóstwa, która to okoliczność uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ponadto w wydanym postanowieniu referendarz nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, że jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie jego małżonki powiększone o kwotę świadczenia wychowawczego "500 plus", on zaś nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu żony, aktywnie poszukując pracy, ponieważ z doświadczenia życiowego wynika, że nabycie samochodów ciężarowych następuje w związku z realizacją określonych zamierzeń gospodarczych. Referendarz stwierdził także, że niewątpliwie skarżący czyni użytek z posiadanych samochodów ciężarowych w postaci świadczenia usług transportowych, stanowiących dodatkowe, niewskazane przez niego źródło dochodu, który to fakt znalazł potwierdzenie w zaskarżonej decyzji. Ponadto mimo wezwania skarżący nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego żony, do czego został zobowiązany przez referendarza zarządzeniem z 10 sierpnia 2016 r. W sprzeciwie z 26 września 2016 r. skarżący w pierwszej kolejności wskazał, że o wysłanie pisma stanowiącego uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprosił żonę, która miała do niego załączyć wyciąg ze swojego konta bankowego, czego nie zrobiła, o czym skarżący dowiedział się dopiero z postanowienia referendarza. Następnie żona skarżącego na pytanie o ww. wyciąg z konta poinformowała, że "nic nie musi". Ponadto skarżący podniósł, że nie zgadza się z przedsądem referendarza, iż skoro posiada wymienione we wniosku samochody może nadal świadczyć usługi transportowe i zarabiać. Podkreślił, że pojazdy te są zabezpieczone, więc pozostają nadal w posiadaniu strony, lecz z faktu tego nie można wywodzić, że strona prowadzi niezaewidencjonowaną działalność gospodarczą. Ponadto na okoliczność, iż aktywnie poszukuje pracy skarżący załączył umowę o prace zawartą na czas próbny zawartą 9 września 2016 r., z której wynika, iż M. R. został zatrudniony na pół etatu za wynagrodzenie w wysokości 925 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Przechodząc do meritum, na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza zaś konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz załączonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, że wspólnie z żoną oraz dwójką nastoletnich dzieci prowadzi gospodarstwo domowe, majątek rodziny stanowią mieszkanie o pow. 80 m2 (o wartości ok. 250.000 zł) oraz 3 samochody (w tym dwa samochody ciężarowe) o wartości: 30.000 zł, 35.000 zł i 10.000 zł. Łączny dochód rodziny, jak podaje skarżący, wynosi 1.855 zł netto, wydatki zaś zamykają się kwotą 1.120,03 zł. Skarżący korzysta z pomocy udzielanej przez rodziców i teściów w wysokości 500 zł. A ponadto z dołączonej do sprzeciwu kserokopii umowy o pracę wynika, że skarżący podjął pracę (na okres próbny 3 miesięcy) na pół etatu za wynagrodzeniem w wysokości 925 zł. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, w ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem znaczne składniki majątkowe pozostające do dyspozycji skarżącego oraz jego bliskich, stała pomoc finansowa otrzymywana od rodziny i wreszcie fakt, iż obecnie oboje małżonkowie pozostają zatrudnieni wykluczają uznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy za zasadny. Ponadto Sąd podkreśla, że wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie obowiązek pełnego udokumentowania sytuacji majątkowej spoczywa na stronie, a zatem udzielenie wszelkich informacje umożliwiających jej pełną ocenę pozostaje w gestii strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Brak wyciągów z konta bankowego żony uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego. W tym miejscu Sąd przypomina, że w orzecznictwie konsekwentnie zwraca się uwagę, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., GZ 71/04, czy też postanowienie NSA z 25 października 2011 r., II FZ 627/11; CBOSA). Stąd zarówno wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jak i obroty na posiadanym przez żonę rachunku bankowym wpływają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwalają na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sytuacja finansowa i majątkowa żony wpływa zatem na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy, zaś w orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym to niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 58/15, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14). Odnosząc się natomiast do zagadnienia ewentualnego używania do dalszej niezaewidencjonowanej działalności posiadanych przez stronę samochodów należy wskazać, iż kwestia ta nie determinuje zdaniem Sądu w żaden sposób oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności niniejszej sprawy trudno nie zgodzić się z twierdzeniem referendarza, iż oświadczenia skarżącego z tym zakresie są niewiarygodne. Z uwagi na wszystkie wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 12 września 2016 r. i orzekł jak w sentencji. Ake.