I SA/Łd 678/07

Dnia 25 września 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (spr.), Sędzia NSA Piotr Kiss, Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, , Protokolant Marcin Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 18 września 2007 roku na rozprawie przy udziale sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], znak [...]; 2) zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz A. K. – doradcy podatkowego kwotę dwieście pięćdziesiąt siedem (257) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, w tym 240 (dwieście czterdzieści) złotych wynagrodzenia doradcy podatkowego oraz 17 (siedemnaście) złotych, jako zwrot poniesionych wydatków. W dniu 12 lutego 2007 r. G. K. złożyła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wszczętym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P.. Zakwestionowała istnienie obowiązku podatkowego objętego tymi tytułami z uwagi na brak jego wymagalności i błąd co do osoby podatnika. Organ egzekucyjny, jakim w tym przypadku był również Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., pismem z dnia 13 lutego 2007 r., na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., powoływanej dalej jako u.p.e.w.a.) przekazał zgłoszone zarzuty wierzycielowi. Postanowieniem z [...] [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., działając jako wierzyciel uznał zgłoszone zarzuty za niedopuszczalne na podstawie art. 34 § 1 a u.p.e.w.a. Wskazał, iż tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie decyzji ustalających zobowiązanej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące lat 2002-2005. Od decyzji ostatecznych strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skoro zarzut wymagalności zobowiązania podatkowego jest przedmiotem odrębnego postępowania, to zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące tej samej kwestii są niedopuszczalne. W zażaleniu na to postanowienie strona podniosła, iż kwestionuje decyzje wymiarowe i tytuły wykonawcze jako bezprawne, orzeczenia je ustanawiające nie są oparte na prawie podatkowym ani na żadnych dowodach. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, podzielając wyrażone w nim stanowisko, iż jeśli zarzut zobowiązanego jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zarzutu. W skardze na to postanowienie G. K. zarzuciła, iż organ rozpoznał wszystkie zarzuty zawarte w jej piśmie z 12 lutego 2007 r., choć powinien na mocy art. 840 § 2 k.p.c. rozpoznać tylko pierwszy z nich. Ponadto skarżąca wyraziła wątpliwość co do wydania tytułów wykonawczych z zachowaniem zasad praworządności i wniosła o uznanie decyzji nieprawomocnych za nie stanowiące podstawy do wystawienia tytułów wykonawczych. Wniosła o uchylenie postanowienia. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko i informując o rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu wniosków skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji ustalających zobowiązanie podatkowe. Zarzut, iż wystawione tytuły są bezprawne uznać zatem należy za nieuzasadniony, a żądanie zastosowania art. 840 § 2 k.p.c. za bezprzedmiotowe. W piśmie z dnia 3 września 2007 r. pełnomocnik skarżącej, działający z urzędu, uzupełnił zarzuty skargi, wskazując na naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 6,7,8,9,75,77,80,126,138,§ 1 k.p.a. w zw. z art. 15 § 1 i art. 33 pkt 7 tej ustawy poprzez pominięcie w wydanych postanowieniach wszystkich okoliczności sprawy, powodujące naruszenie obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy . Podniósł, iż skarżąca nie otrzymała upomnienia. Odnosząc się do tego zarzutu organ stwierdził, iż został on podniesiony dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, iż nie opłaciła ona kosztów jego pomocy i wniósł o ich zasądzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano. Sąd administracyjny, badając w ramach swojej kognicji legalność działania administracji (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych –Dz.U. Nr 153,poz. 1269 ze zm.) nie jest jednak związany zarzutami, wnioskami i podstawą prawną skargi, zobowiązany jest jedynie do orzekania w granicach danej sprawy ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Tytuły wykonawcze, na podstawie których wszczęto egzekucję przeciwko G. K. zostały wystawione przez wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. i dotyczyły przymusowej egzekucji należności podatkowych w podatku od towarów i usług. Organem egzekucyjnym w tym przypadku, zgodnie z art. 19 § 1 u.p.e.w.a. jest również Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. i to do niego skierowane zostały tytuły wykonawcze. Zarzut, jaki zobowiązana złożyła w postępowaniu egzekucyjnym dotyczył nieistnienia obowiązku, który miał być egzekwowany ( art. 33 pkt 1 u.p.e.w.a.), jego niewymagalności( art. 33 pkt 2 u.p.e.w.a) i błędu co do osoby zobowiązanego ( art. 33 pkt 4 u.p.e.w.a.). Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.w.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7 i 9-10 tej ustawy organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym w zakresie zarzutów, o których mowa w pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W przepisie tym ustawodawca nie rozróżnił sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym. W orzecznictwie sądów administracyjnych na tle stosowania tego przepisu wykształciły się rozbieżne stanowiska – według jednego z nich przepis ten dotyczy również sytuacji, gdy organ jest jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, według drugiego- wyrażenie stanowiska przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym jest bezprzedmiotowe. Drugi z tych poglądów został przyjęty w podjętej na podstawie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. , sygn. akt I FPS 4/06 ( niepubl.). W uchwale tej Sąd stwierdził, iż wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 u.p.e.w.a w przypadku, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci- naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, jest bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu tej uchwały zwrócono uwagę, iż wykładnia językowa art. 34 § 1 u.p.e.w.a prowadziłaby do konstatacji, iż w każdym przypadku złożenia zarzutów, nawet gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny musi uzyskać stanowisko wierzyciela. Wynik wykładni literalnej prowadziłby zatem do nielogicznych wniosków i nałożenia na organ egzekucyjny obowiązku uzyskania stanowiska od samego siebie. W takim przypadku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny , odwołać się należy do wykładni systemowej i celowościowej. U podstaw regulacji, zawartej w art. 34 § 1 u.p.e.w.a. leży niewątpliwie konieczność umożliwienia wierzycielowi, będącemu dysponentem postępowania egzekucyjnego zajęcia stanowiska co do zarzutów, zwłaszcza, że organ egzekucyjny, z mocy art. 27 u.p.e.w.a uprawniony jest jedynie do zbadania dopuszczalności egzekucji, nie ma natomiast prawa badać zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Taka konieczność nie występuje jednak, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot. Trudno bowiem uznać, iż racjonalny ustawodawca temu samemu organowi nakazuje dwukrotne wypowiedzenie się w tej samej kwestii, przyjmując jeszcze dodatkowo, iż występując jako organ egzekucyjny jest związany swoim stanowiskiem, zajętym wówczas, gdy wypowiadał się on jako wierzyciel i że każde z tych rozstrzygnięć (postanowienie wierzyciela i organu egzekucyjnego) podlega odrębnej kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej. Przyjęcie zaś, iż w takiej sytuacji brak jest podstawy prawnej do zajmowania stanowiska przez wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, zapewnia zarówno sprawne działanie organu egzekucyjnego, jak i ochronę prawa zobowiązanego do obrony. W przypadku, gdy nie zachodzi tożsamość podmiotów będących wierzycielem i organem egzekucyjnym, konieczne jest bowiem zapewnienie kontroli instancyjnej, a w dalszej kolejności sądowoadministracyjnej stanowiska wierzyciela, skoro jest ono (w przypadku zarzutów opartych na podstawach wskazanych w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.w.a.) wiążące dla organu egzekucyjnego. W tych przypadkach możliwość zaskarżenia stanowiska wierzyciela umożliwia zobowiązanemu polemikę z tą wypowiedzią. Gdy zarzuty zobowiązanego mogą być od razu rozpoznane przez organ egzekucyjny, zobowiązanemu przysługują te same środki zaskarżenia, jak na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela. Wyrażony w powołanej uchwale pogląd Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela. Uznać należy, iż odnosi się on do każdego stanowiska wierzyciela, również tego, o którym mowa w art. 34 § 1 a u.p.e.w.a. Z tych względów uznać należy, że postanowienie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., działającego w charakterze wierzyciela zostało wydane bez podstawy prawnej, a Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując je w mocy dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Z tych względów należało stwierdzić nieważność postanowień wydanych przez organy obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 18 u.p.e.w.a. Stwierdzenie, że brak było podstaw do zajęcia przez wierzyciela stanowiska co do zarzutów czyni zbędnym ocenę zarzutów podniesionych w skardze. Zauważyć jedynie należy, wobec uzupełnienia skargi, iż zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym winny być złożone w przepisanym ustawą terminie ( art. art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.w.a). Rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania uzasadnia art. 200, art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. i § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 212,poz. 2075). Koszty zasądzono na rzecz doradcy podatkowego działającego z urzędu bezpośrednio od organu, stosownie do art. 250 p.p.s.a. i § 3 ust. 3 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości .