I SA/Łd 682/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. Sz. i B. Sz. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: odmówić skarżącym K. Sz. i B. Sz. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił K. Sz. i B. Sz. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący oświadczyli, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, posiadają udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 45.500 zł. Źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.300 zł brutto miesięcznie, natomiast jego żona uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.860 zł brutto (netto ok. 2 tys. zł), który w 50 % jest obciążony z tytułu zajęć komorniczych. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, iż z porównania oświadczenia o miesięcznych dochodach (1.300 zł) oraz informacji wynikającej ze złożonej w rozpoznawanej sprawie deklaracji podatkowej PIT za 2008 r., zgodnie z którą Skarżący osiągnął w tym okresie dochód w wysokości około 23,5 tys. zł, wynika, że część dochodów deklarowanych do opodatkowania (około 8.000 zł) nie ma pokrycia w jego wyjaśnieniach złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto z akt sprawy wynika, że w 2007 r. K. Sz. podjął szereg czynności w celu uchronienia posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju tego roku dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W. K. w formie spółki cywilnej o nazwie A. przekształcając ją w A. Sp. z o.o.. M., którym zadysponował skarżący było stosunkowo dużej wartości. Wartość mieszkania określono w umowie na 150 tys. zł. Z kolei majątek, którym skarżący dysponował w ramach spółki cywilnej generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na podatnika przypadała połowa tej kwoty). Na przełomie 2007 i 2008 r. z łącznej sumy udziałów w nowo utworzonej spółce z o.o. o wartości nominalnej 241 tys. zł, podatnik wraz ze swym wspólnikiem przekazali swoim córkom A. M. Sz. i B. K., a także krewnej W. K. – H. G., udziały o wartości 150 tys. zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91 tys. zł. Powołując się na utrwalone orzecznictwo NSA sąd podkreślił, że nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych strona, która bez ważnych powodów pozbawiła się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87). Postanowieniem z dnia [...] roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił zażalenie K. i B. Sz. na postanowienie z [...] roku o odmowie przyznania prawa pomocy. NSA podkreślili, iż nie można zgodzić się z argumentacją skarżących, że o zasadności przyznania im prawa pomocy przesądza okoliczność, że łączna kwota wpisów od skarg we wszystkich toczonych z ich udziałem sprawach znacznie przewyższa udziały skarżącego w Spółce, które zostały zajęte. Przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny bierze pod uwagę całą sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie jej fragmentaryczny wycinek. Na gruncie rozpoznawanej sprawy działania skarżącego prowadzące do utraty kontroli nad swoim majątkiem w sytuacji wystąpienia prawdopodobieństwa (a nawet pewności) udziału w postępowaniu podatkowym, a w dalszej perspektywie potencjalnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, należy ocenić jako przejaw złej wiary. Zatem słusznie WSA w Ł. oceniając możliwość skarżącego uiszczenia wpisów od skarg we wszystkich sprawach, w których występuje jako strona przed WSA w Ł., wziął pod uwagę sytuację majątkową skarżącego sprzed podjęcia ww. działań. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości. W związku z rozstrzygnięciem NSA, w odpowiedzi na wezwanie sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie niniejszej, skarżący ponownie zwrócili się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazali iż nie są wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie, a jako nowe okoliczności uzasadniające wniosek wskazali, że spółka z o.o. A., której udziałowcem pozostaje skarżący przynosi straty, udziały skarżącego w spółce zostały zajęte. Łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach z udziałem skarżącego wynosi blisko 100.000 zł, a skarżący nie mieli możliwości odłożenia takiej kwoty. Dołączyli także bilanse oraz rachunki zysków i strat dokumentujące, że A. Sp. z o.o. w roku 2008 ponosiła stratę w wysokości 126.140 zł zaś w 2009 r. jej strata wyniosła 13.180 zł. Postanowieniem z [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie podnosząc w uzasadnieniu, że skarżący w ponownym wniosku, złożonym po wydaniu wskazanego wyżej prawomocnego postanowienia NSA z [...] r., nie wykazali aby nastąpiła taka zmiana ich sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożyli sprzeciw, zarzucając naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której skarżący wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżących wskazał, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Referendarz sądowy powołał się na postanowienie NSA z [...] r., którym to postanowieniem zostało oddalone zażalenie skarżących na postanowienie WSA w Ł. z [...] r. odmawiające przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W postanowieniu tym NSA stwierdził m.in., że strona sama wyzbyła się kontroli nad uprzednio posiadanym majątkiem. Zdaniem pełnomocnika w złożonym ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała na nowe okoliczności, które nie były przedmiotem badania przez Sąd w toku postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy. Złożyła mianowicie bilanse A. Sp. z o.o., z których wynikało, że spółka ta poniosła stratę już w 2008 r. W ocenie pełnomocnika strona załączyła również nowe, niezbadane wcześniej przez Sąd dokumenty, potwierdzające fakt obciążenia wynagrodzenia skarżącej podatniczki z tytułu zajęć komorniczych. Skarżący ponownie powołali się na okoliczność, iż łączna wartość wpisów od skarg wynosi ok. 100.000 zł. Okoliczność ta prowadzi do sytuacji, w której nie mogą w żaden sposób spowodować, by ich sprawy zostały merytorycznie rozstrzygnięte przez WSA w Ł.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek jest niezasadny. Stosownie do treści art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użyty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże". Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku strony skarżącej przede wszystkim zauważyć należy, że jest to kolejny wniosek złożony w przedmiocie prawa pomocy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, postanowieniem z [...] r. NSA oddalił zażalenie podatnika na postanowienie WSA w Ł. z [...] r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to jest więc prawomocne (art. 168 § 1 p.p.s.a.), co nie wyklucza możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, gdyż zgodnie z treścią art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Nie można jednak zapominać, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Podkreślić przy tym należy, że możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko i wyłącznie przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, czyli zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (por. T. Ereciński, w: Komentarz do K.p.c. III, LexisNexis, s. 661). W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący jako nowe okoliczności uzasadniające wniosek wskazują, że w związku z trudną sytuacją finansową spółki A. nie mogli poczynić żadnych oszczędności związanych z posiadanymi udziałami, zajętymi zresztą następnie przez urząd skarbowy. Łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach toczących się przed tutejszym sądem z udziałem skarżących wynosi blisko 100.000 zł. Strony nie miały możliwości odłożenia takiej kwoty. Ponadto skarżący dołączyli bilanse oraz rachunki zysków i strat, potwierdzające, że A. Sp. z o.o. w 2008 roku poniosła stratę w wysokości 126.140 zł, zaś w 2009 r. – stratę w wysokości 13.180 zł. W ocenie sądu, powyższe okoliczności nie przesądzają o pogorszeniu sytuacji materialnej skarżących, uzasadniającej zmianę postanowienia z [...]r. na podstawie wskazanego powyżej art. 165 p.p.s.a. Okoliczność, że A. Sp. z o.o. w ostatnich dwóch latach działalności przyniosła straty, nie decyduje o braku możliwości poniesienia przez nich kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej przez spółkę działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. W tym kontekście należy także zwrócić uwagę na obroty Spółki, jakie osiąga prowadząc działalność gospodarczą. Rozliczenie wyniku finansowego za 2009 r. dowodzi, że spółka obraca znacznymi kwotami pieniędzy – jej przychody ze sprzedaży w 2009 r. wyniosły 2.652.746 zł. K. Sz. nadal jako prezes zarządu sprawuje faktyczną kontrolę nad majtkiem spółki, na co uwagę zwracał już WSA w postanowieniu z [...] r. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że spółka prowadzi działalność na znaczną skalę, co znajduje potwierdzenie w złożonych wyciągach z jej rachunku, załączonych do sprawy o sygn. akt [...]. Analiza tych wyciągów dowodzi, że w ubiegłym roku co miesiąc dysponowała środkami kilkukrotnie przekraczającymi należności sądowe, w tym należności wynikające ze wskazanej obecnie łącznej kwoty wpisów od wszystkich skarg wniesionych przez skarżących. Z wyciągów tych w szczególności wynika, że tylko w październiku 2009 r. z rachunku tego podjęto ponad 400.000 zł, przy czym większa część tej kwoty (ponad 300.000 zł) została podjęta w formie wypłaty gotówkowej. Ponadto z oświadczenia skarżących wynika, że uzyskiwane przez B. Sz. wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w stosunku do poprzednio deklarowanej kwoty (2.450 zł brutto) wzrosło i obecnie wynosi 3.040 zł brutto. Fakt zaś obciążenia jej dochodu zajęciami komorniczymi został już wskazany we wcześniej złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy uznać należało, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie wskazuje na zmianę okoliczności faktycznych, ani też prawnych w stosunku do tych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy postanowieniem z [...]r. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 oraz art. 170 i art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. Sz.Ch.