I SA/Łd 683/11

Dnia 18 października 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Tarno po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie: odmowy zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącemu A. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata; 2. odmówić A. B. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu [...] roku A. B. wstąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku odmawiająca podatnikowi zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej "A W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularz PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólnie ze schorowaną matką emerytką prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem dochodu jest jej emerytura w wysokości 960 zł, bowiem prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Wnioskodawca zamieszkuje w mieszkaniu mamy o powierzchni 42 m2, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Matka skarżącego cierpi na nowotwór i wymaga kosztownego leczenia i rehabilitacji. Podkreślił, że prowadzony przez niego kiosk z papierosami na targowisku "A" przynosi bardzo skromne dochody, które nie pozwoliłyby mu na samodzielne utrzymanie. Zarządzeniem z dnia [...]roku skarżący został wezwany do uzupełnienia swojego wniosku poprzez nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2010 rok, deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostatnie 3 okresy rozliczeniowe, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych za ostatnie 2 miesiące, udokumentowanie miesięcznych wydatków eksploatacyjnych związanych z mieszkaniem, wskazania wysokości wydatków na leki i rehabilitację matki, pod rygorem odmowy udzielenia prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący udokumentował wysokość świadczenia emerytalnego matki w wysokości 1.085 zł, oraz wysokość miesięcznych kosztów utrzymania czynsz 468 zł, gaz 83 zł energia elektryczna ok. 60 zł, dodatkowo około 80 zł miesięcznie stanowią wydatki na leki matki skarżącego. Wnioskodawca nadesłał także deklaracje VAT-7, z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwietniu br. uzyskał przychód w wysokości 25.618 zł, zadeklarowana kwota przychodu ze sprzedaży w maju br. wyniosła 38.427 zł, zaś w czerwcu 29.013 zł. Wnioskodawca nie nadesłał zeznania podatkowego za 2010 rok, nie przedstawił także wyciągów z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia [...] r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu A. B. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego postanowienia Referendarza sądowego A. B. wniósł sprzeciw wnosząc o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Uzasadniając sprzeciw skarżący wskazał, ze wykazany dochód w miesiącach kwiecień i maj wydatkował w całości na zakup papierosów w prowadzonym kiosku i koszty prowadzonej działalności w związku z czym nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a." - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 4 formularza wniosku), czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o sytuacji majątkowej. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające do udzielenia prawa pomocy. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, czy strona uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną przedstawioną przez skarżącego, Sąd nie znalazł przesłanek uzasadniających zwolnienie go od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie, uznając, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy A. B. wskazał, że wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jej emerytura w wysokości 1.085 zł bowiem prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi straty. Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu matki, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Miesięczne wydatki eksploatacyjne związane z mieszkaniem zamykają się kwotą około 611 zł (czynsz, prąd, gaz), ponadto około 80 zł miesięcznie stanowią wydatki na leki jego matki. Z nadesłanych deklaracji VAT-7 wynika, że miesięczne przychody z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w okresie od kwietnia do czerwca br. wahały się w granicach od 25.000 do 38.000 zł. Dodatkowo należy wskazać, ze skarżący nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków tj. na żądanie Sądu nie przedstawił zeznania podatkowego w podatku dochodowym za 2010 rok ani wyciągów z rachunku bankowego, w złożonym oświadczeniu nie wykazał w ogóle miesięcznych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej oświadczając, że ponosi z jej tytułu stratę jednak okoliczności tej w żaden sposób nie udokumentował. W postępowaniu przed sądem administracyjnym obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swoich dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. W szczególności dotyczy to zobowiązań z działalności gospodarczej, a takim właśnie jest ubieganie się o zwrot kwoty na zakup kasy rejestrującej. Planowanie wydatków bez uwzględnienia powyższych zasad, jest w ocenie Sądu naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania np. zakup towarów, czynsz i inne daniny publiczne (ZUS, płacowe, podatki, księgowa, rolki, serwisant do kasy fiskalnej, paliwo, prąd itd.) – nie może skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Reasumując, ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący uzyskują stałe przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (kiosk), co w ocenie Sądu w zestawieniu z majątkiem skarżącego, nie uwiarygodnia bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponadto brak wyciągów z rachunków bankowych oraz zeznania podatkowego za ubiegły rok czyni niewiarygodnym twierdzenie skarżącego o stratach z prowadzonej działalności gospodarczej. Na marginesie należy wyjaśnić, że okoliczności podniesione przez skarżącego w sprzeciwie, dotyczące treści postanowienia referendarza z dnia 26 lipca 2011 r., nie mogły zostać ocenione przez WSA w Łodzi. Ustawa P.p.s.a. nie daje bowiem sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (por. W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). W takiej sytuacji sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119). Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 245 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało uznać że A. B. nie wykazał w sposób obiektywny, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w wysokości 100 zł, jednak poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązałoby się z uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i dlatego zasadnym jest przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z tych względów Sąd orzekł jak sentencji. P.Z-C.