I SA/Łd 684/09

Dnia 4 lutego 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącemu – K. S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 października 2009 roku Referendarz sądowy odmówił przyznania K.S. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok. Wnioskiem z dnia 7 grudnia 2009 roku K.S. ponownie wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólne z żoną B.S.. Małżonkowie od 21 kwietnia 2007 r. pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący oświadczył przy tym, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości około 1.300 zł, bowiem prowadzona działalność gospodarcza nie przynosi mu w chwili obecnej dochodów. Jego żona uzyskuje dochód także z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.450 zł brutto, obciążone w wysokości 50 % z tytułu zajęć komorniczych. Jedyny majątek stanowią zaś udziały w A sp. z o.o. o wartości nominalnej około 45.500 zł, zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. Ponadto skarżący, przedkładając uprzednio dodatkowe dokumenty i informacje dotyczące jego sytuacji majątkowej, wykazał, że przychody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w 2007 roku wyniosły 1.505.112 zł, zaś koszty 1.453.716 zł, dając dochód zamykający się kwotą 51.395 zł. Przychód z działalności gospodarczej w roku 2008 wyniósł natomiast 5.509 zł i po odliczeniu kosztów w wysokości 783 zł przyniósł dochód w wysokości 4.726 zł. W roku 2008 uzyskał także dochód ze stosunku pracy wynikający w wysokości 23.498,75 zł wynikającej z nadesłanego zeznania PIT 37. Postanowieniem z dnia 24 grudnia 2009 roku Referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu odmowy przyznania prawa pomocy Referendarz sądowy stwierdził, że fakt posiadania przez skarżącego i jego żonę stałego miesięcznego dochodu oraz znacznej wartości majątku w postaci udziałów skarżącego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, a także dobra kondycja finansowa tejże Spółki, nie pozwalają na przyjęcie, iż skarżący wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia w dniu 11 stycznia 2010 roku skarżący złożył sprzeciw, zarzucając naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego rozstrzygnięcia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącego, kwestionując fakt niezłożenia sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 21 października 2009 roku, stwierdził, że z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżący nie wykazał, jakoby nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy stwierdził bowiem, że z wyciągów z rachunku bankowego Spółki A dołączonych do akt sprawy o sygn. akt I SA/Łd 835/09 wynika, iż Spółka znajduje się w dobrej kondycji finansowej, a odzwierciedlone na tym rachunku operacje bankowe nie pozwalają przyjąć, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej. W ocenie skarżącego fakt pozostawania w bardzo trudnej sytuacji finansowej jest bezsporny. Z oświadczeń i dokumentów dołączonych do wniosku oraz przesłanych do Sądu w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego wynika, że od kwietnia skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej, zaś jego dochody osiągane we wcześniejszych latach nie pozwalały na poczynienie większych oszczędności. Ponadto skarżący nie mógł przewidzieć, że przeciwko niemu zostaną wszczęte jakiekolwiek postępowania, więc ewentualne wydatki związane z kosztami postępowań nie były przez skarżącego planowane. Istotną zatem kwestią dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest łączna wartość wpisów od skarg, która znacznie przewyższa wartość posiadanych przez skarżącego udziałów w Spółce A. Udziały te zostały zajęte przez urząd skarbowy i skarżący nie ma uprawnienia do rozporządzania tymi udziałami. Ponadto na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie ma wpływu kondycja finansowa Spółki A. Skarżący jest bowiem tylko pracownikiem spółki, w której uzyskuje stałe miesięczne dochody. W konkluzji pełnomocnik skarżącego wywiódł, że Referendarz sądowy dokonał błędnej oceny sytuacji finansowej skarżącego i możliwości uiszczenia przez niego kosztów sądowych, albowiem ocena ta powinna być dokonywana z uwzględnieniem ilości wniesionych przez stronę skarg na decyzje organu podatkowego oraz uzyskiwanych przez skarżącego dochodów. Opisane okoliczności pozwalają zatem przyjąć, że poniesienie przez stronę kosztów sądowych jest wręcz niewyobrażalnym wydatkiem, który skutkować będzie znacznym uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. W dniu 27 stycznia 2010 roku wskazany przez pełnomocnika skarżącego sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 21 października 2009 roku o odmowie przyznania prawa pomocy został odnaleziony w aktach sprawy o sygn. I SA/Łd 683/09. Pismo to pełnomocnik skarżącego załączył do koperty zawierającej sprzeciw wniesiony w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 683/09 bez wskazania na przesyłce sygnatur spraw, do akt których sprzeciwy te zostały złożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis art. 244 tej ustawy stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tego przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa natomiast art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, iż zawarty w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Wedle art. 260 p.p.s.a. z kolei w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Z oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz akt sprawy, w tym nadesłanych przez niego dodatkowych dokumentów i informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną B.S.. Utrzymuje się z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości około 1.300 zł, bowiem prowadzona działalność gospodarcza – jak podaje - nie przynosi w chwili obecnej dochodów. Skarżący zamieszkuje wraz z żoną w lokalu należącym do córki. Od 21 kwietnia 2007 roku małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Majątek skarżącego stanowią udziały w A sp. z o.o. o wartości nominalnej około 45.500 zł, zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Skarżący wraz z małżonką ponoszą opłaty związane z utrzymaniem ww. lokalu w łącznej kwocie ok. 618 zł. Żona skarżącego uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.450 zł brutto, obciążone w wysokości 50 % z tytułu zajęć komorniczych. Przychody skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w 2007 roku wyniosły 1.505.112 zł, zaś koszty 1.453.716 zł, dając dochód zamykający się kwotą 51.395 zł. Przychód z działalności gospodarczej w roku 2008 wyniósł 5.509 zł i po odliczeniu kosztów w wysokości 783 zł przyniósł skarżącemu dochód w wysokości 4.726 zł. W roku 2008 podatnik uzyskał także dochód ze stosunku pracy wynikający z nadesłanego zeznania PIT 37 w wysokości 23.498,75 zł. Jednocześnie analiza nadesłanych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 682/09 dokumentów – które Sąd rozpoznający niniejszy wniosek wziął pod uwagę z urzędu - dowodzi, że w 2007 r. K.S. podjął szereg czynności, których celem było uchronienie posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju tego roku dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W. K. w formie spółki cywilnej o nazwie A. Podjęcie tych działań zbiegło się w czasie z kontrolą podatkową, której przedmiotem była działalność ww. spółki cywilnej, jak również z szeregiem czynności prowadzonych zarówno przez organy skarbowe, jak i organy ścigania przeciwko kontrahentom podatnika (por. m.in. zeznania podatnika k. 94-95 akt administracyjnych oraz zeznania R.P. k. 28-36 akt administracyjnych). Mienie, którym zadysponował skarżący było stosunkowo dużej wartości. Wartość mieszkania określono w umowie na 150 tys. zł. Z kolei majątek, którym skarżący dysponował w ramach spółki cywilnej, generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na podatnika przypadała połowa tej kwoty). Wprawdzie podatnik, założył wraz z W.K. na przełomie 2007 i 2008 r. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (A sp. z o.o.), jednak już w listopadzie 2008 r. obaj przekazali większą część udziałów swoim córkom A.M. S. i B.K., a także krewnej W.K. – H.G. (zmiana ogłoszona w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 3084, str. 117). Z łącznej sumy udziałów o wartości nominalnej 241 tys. zł, podatnik wraz ze swym wspólnikiem przekazali udziały o wartości 150 tys. zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91 tys. zł. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że skarżący w wyniku wskazanych wyżej działań podjętych w 2007 i 2008 r. utracił kontrolę nad posiadanym dotąd majątkiem. Skoro zaś majątek ten – szczególnie jego część wykorzystywana w działalności gospodarczej – generował stosunkowo znaczne przychody, pozwalające na swobodne pokrycie należności jakie obecnie jest obowiązany uiścić w związku z wniesionymi do sądu skargami, nie można tych działań poczytywać na jego korzyść i zwolnić go od ponoszenia kosztów postępowania, które co do zasady obciążają wszystkie podmioty poszukujące ochrony przed sądem. Takiej oceny sytuacji majątkowej skarżącego nie zmienia fakt, iż prócz niniejszej sprawy K. S. występuje przed tutejszym Sądem w jeszcze dwóch sprawach, w których wpis od skargi łącznie wynosi 15.071 zł. Ponadto jako wspólnik A spółki cywilnej W.K., K.S., złożył skargi w kolejnych pięciu sprawach. W sprawach tych wraz ze swym wspólnikiem zobowiązany jest do uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości 58.152 zł. W tym miejscu Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że strona, która bez ważnych powodów pozbawia się wszelkich środków finansowych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania, nie może wnosić o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87). Rozporządzając zatem swoim majątkiem skarżący powinien liczyć się z konsekwencjami takiego działania, a w szczególności z tym, że świadomie pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Wskazać należy przy tym, że choć skarżący formalnie utracił pełną kontrolę nad prowadzoną działalnością gospodarczą, to w istocie faktycznie nadal ją sprawuje, jako prezes zarządu A sp. z o.o. Spółka ta prowadzi obecnie działalność na znaczną skalę, co znajduje potwierdzenie w złożonych wyciągach z rachunku tejże Spółki, załączonych do sprawy o sygn. akt I SA/Łd 835/09. Wszakże Spółka co miesiąc dysponuje środkami kilkukrotnie przekraczającymi należności sądowe. Z wyciągów tych w szczególności wynika, że tylko w październiku 2009 r. z rachunku tego podjęto ponad 400 tys. zł, przy czym większa część tej kwoty (ponad 300 tys. zł) została wypłacona w formie wypłaty gotówkowej. Zauważyć należy także, iż wprawdzie z wyjaśnień K.S. i przedłożonych dokumentów wynika, że jedynym źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie otrzymywane w związku z zatrudnieniem w A sp. z o.o. (1.300 zł brutto). Jakkolwiek w ocenie Sądu nieracjonalne i niezrozumiałe jest jednak to, że skarżący zaakceptował zmniejszenie zarobków do poziomu niewiele przekraczającego minimalną płacę ustawową, w sytuacji gdy jako współwłaściciel A spółki cywilnej uzyskiwał dochody czterokrotnie wyższe. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, że już z pobieżnego porównania oświadczenia o miesięcznych dochodach (1.300 zł) oraz informacji wynikającej ze złożonej w sprawie I SA/Łd 683/09 deklaracji podatkowej PIT za 2008 r., zgodnie z którą skarżący osiągnął w tym okresie dochód w wysokości ok. 23,5 tys. zł, wynika, że część dochodów deklarowanych do opodatkowania (ok. 8 tys. zł) nie ma pokrycia w jego wyjaśnieniach złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego i jego możliwości płatnicze, znajdujące odzwierciedlenie w przedstawionych powyżej dokumentach źródłowych, oraz fakt wyzbycia się przez skarżącego majątku przynoszącego przychody wielokrotnie przekraczające łączną wysokość wpisu sądowego od wniesionych skarg, uznać należało, że skarżący nie wykazał dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. (MSi)