I SA/Łd 688/10

Dnia 8 listopada 2010 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. i 2002 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – J. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym. J.B. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. i 2002 r. We wniosku tym skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 100 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 6 ha, a ponadto samochód osobowy o wartości około 36.000 zł, zakupiony na raty (wysokość raty ok. 700 zł na miesiąc). Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że jego majątek został zabezpieczony w 1993 roku w sprawie o sygn. akt [...], która toczy się przed Sądem Okręgowym w Ł.. Wskazał, że ponosi koszty leczenia, które miesięcznie stanowią kwotę ok. 250 zł. Podkreślił przy tym, że spór dotyczy należności podatkowych między nim a urzędem skarbowym w Ł., które są egzekwowane. Ponieważ środki, jakie posiadał, pożyczył A, która popadła w niewypłacalność, zgłosił wniosek o jej upadłość w Sądzie Rejonowym w Ł.. W kwestii zaś dochodów rubrykę formularza PPF im poświeconą (nr 10) skarżący opatrzył adnotacją "nie dotyczy". Ponadto we wniosku skarżący zawarł oświadczenie, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 15 września 2010 roku wezwano wnioskodawcę do nadesłania wyciągów z rachunków i lokat bankowych ewentualnie posiadanych przez skarżącego - z okresu ostatnich 3 miesięcy, przedstawienia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego za 2009 rok; określenia kwoty i źródła pochodzenia środków przeznaczanych na opłaty eksploatacyjne, własne utrzymanie oraz spłatę rat z tytułu nabycia samochodu osobowego; podania składników majątku skarżącego objętego wskazanym we wniosku zabezpieczeniem z 1993 roku oraz nadesłania odpisu (kserokopii) wskazanego przez skarżącego wniosku o upadłość (rub. nr 11 formularza PPF) - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w drodze pisma procesowego z dnia 20 października 2010 roku podtrzymał wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu, wskazując na pogarszający się stan jego zdrowia. Oświadczył przy tym, że dokonał uiszczenia opłaty z tytułu wpisu od skargi. Do pisma załączył zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (straty) za 2009 rok oraz postanowienie o zabezpieczeniu majątku z dnia 7 czerwca 1993 roku. Poinformował przy tym, że dokumenty wymagane wezwaniem będzie składał sukcesywnie do końca października. Następnie w drodze pisma z dnia 21 października 2010 roku skarżący przedłożył jedynie kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury, dowód na złożenie wniosku o upadłość A, a także postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. dotyczące wniosku o ogłoszenie upadłości tejże Szkoły. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. W sytuacji zaś gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, Referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma prawo żądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z uwagi na fakt, że przedstawione we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy Referendarz sądowy z tej możliwości skorzystał, wzywając skarżącego zarządzeniem z dnia 15 września 2010 roku do złożenia, w terminie 7 dni, dodatkowych dokumentów i informacji, w tym: nadesłania wyciągów z rachunków i lokat bankowych ewentualnie posiadanych przez skarżącego - z okresu ostatnich 3 miesięcy, przedstawienia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego za 2009 rok; określenia kwoty i źródła pochodzenia środków przeznaczanych na opłaty eksploatacyjne, własne utrzymanie oraz spłatę rat z tytułu nabycia samochodu osobowego; podania składników majątku skarżącego objętego wskazanym we wniosku zabezpieczeniem z 1993 roku oraz nadesłania odpisu (kserokopii) wskazanego przez skarżącego wniosku o upadłość. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pism z dnia 20 i 21 października 2010 roku nadesłał kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury, kserokopię postanowienia Sądu dotyczącego wniosku o ogłoszenie upadłości A z siedzibą w Ł., a ponadto postanowienie Prokuratora Prokuratury Wojewódzkiej z dnia 7 czerwca 1993 roku dotyczące zabezpieczenia jego majątku w postaci ruchomości i nieruchomości oraz praw majątkowych, a także zeznania podatkowe (PIT-36) dotyczące roku 2009. Skarżący nie nadesłał jednak wymaganych wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, nie złożył także żadnych wyjaśnień w tej kwestii, wskazując choćby na przyczyny braku ich nadesłania. Biorąc zatem pod uwagę zawarte we wniosku i wyżej wskazanych dokumentach źródłowych oświadczenia skarżącego dotyczące jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych Referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej warunkującej przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym uzasadniającej przerzucenie kosztów postępowania ze skargi wnioskodawcy na ogół społeczeństwa. Dokonując powyższej oceny Referendarz sądowy miał w szczególności na względzie, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.847,90 zł miesięcznie. Ponosi wydatki na zakup lekarstw w wysokości ok. 250 zł na miesiąc oraz spłatę rat kredytu na samochód w wysokości ok. 700 zł na miesiąc. W 2009 roku osiągnął dochód w wysokości 39.793,78 zł (według PIT-36). Jego majątek stanowią nieruchomości w postaci domu o pow. 100 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 6 ha, a ponadto samochód osobowy o wartości ok. 36.000 zł, zakupiony na raty. Pozostały majątek, jak wskazał skarżący, został zabezpieczony w 1993 r. w drodze postanowienie Prokuratora Prokuratury Wojewódzkiej z dnia 7 marca 1993 roku z uwagi na grożącą skarżącemu karą grzywny w związku z zarzucanym działaniem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i wyrządzenia tym czynem szkody w mieniu Zakładu Ubezpieczeń B SA w wysokości 20.825.120.000 zł (przed denominacją). W skład tego majątku, zgodnie z ww. postanowieniem wchodzą nieruchomości przy ul. A, działki budowlane przy ul. B i C oraz nieruchomości rolne w D. (woj. skierniewickie) i województwie rzeszowskim (B. i inne), a także ruchomości i prawa majątkowe w postaci akcji w licznych, szczegółowo wskazanych w tym postanowieniu spółkach. Ponadto, jak wynika ze złożonego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi z dnia 9 września 2010 r., wydanego po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ogłoszenie upadłości jego dłużnika – A z siedzibą w Łodzi, skarżący w okresie od 2006 roku do 2010 roku pożyczył temu podmiotowi kwotę rzędu 820.000 zł. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż udzielając tej pożyczki, skarżący wyzbył się znacznych funduszy, w tym środków niezbędnych dla prowadzenia ewentualnego postępowania sądowego, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że przedmiotem obecnie złożonej przez niego skargi jest decyzja w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2001 r. i 2002 r., a postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia [...]. Przekazywanie zatem przez skarżącego znaczących kwot finansowych w formie pożyczki na przestrzeni lat 2006-2010 w sytuacji wystąpienia pewności udziału w postępowaniu podatkowym, a w dalszej perspektywie potencjalnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ocenić należy jako przejaw złej wiary wnioskodawcy. W konsekwencji podnoszony we wniosku brak możliwości odzyskania tych środków w żadnej mierze nie może być oceniany w kategoriach okoliczności uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Co więcej, kwota tej pożyczki dowodzi, że skarżący poza wykazanymi składnikami majątkowymi dysponował w okresie od 2006-2010 roku znaczną kwotą środków finansowych, których źródłem niewątpliwie nie mogła być jedynie emerytura, względnie dochód z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, zresztą z tej działalności skarżący wykazał stratę w kwocie -14.353,81 zł (za rok 2009). Dodatkowo w tym kontekście uwagę zwraca fakt, że skarżący wbrew wezwaniu Referendarza sądowego nie nadesłał wymaganych wyciągów z rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Nie przedstawił też żadnych wyjaśnień w kwestii braku możliwości wykonania zarządzenia z dnia 15 września 2010 roku w tym zakresie. W tym stanie sprawy, Referendarz sądowy uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Referendarza sądowego uzyskiwany dochód z emerytury w wysokości 2.847,90 zł oraz fakt, iż mimo deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej, wnioskodawca zdołał zgromadzić środki na wpis od skargi w kwocie 500 zł, pozwalają przyjąć, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania związane z wniesioną skargą, w tym także z ustanowieniem pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego z wyboru, a tym samym skorzystać z prawa do sądu w pełnym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)